Net om die woorde “Hensoppers” en “Joiners” met betrekking tot die Anglo-Boereoorlog (1899-1902) te hoor, maak baie mense warm onder die kraag. Net die gedagte dat ʼn medeburger die wapen opgeneem het om sy eie mense te dreig en in ʼn oorlog dood te skiet, is bykans ondenkbaar. Maar selfs die verraaiers in ons midde het hul eie unieke geskiedenis wat vertel moet word.

In hierdie episode van Rede uit die verlede praat Emile en Johan oor die motiewe van sekere Transvaalse en Oranje-Vrystaatse burgers wat oorgegee het (Hensoppers) en die wat by die Britse magte aangesluit het (Joiners). Ook wat met hulle na die oorlog gebeur het, is deel van die gesprek.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Robey Sidney Leibbrandt is 55 jaar na sy dood steeds ʼn historiese figuur wat akademici en geskiedenisentoesiaste se aandag trek. Leibbrandt was ʼn komplekse persoon wat eenvoudig nie deur een bepaalde perspektief beskou kan word nie. 

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Op 30 April 1789 word George Washington die eerste president van die Verenigde State van Amerika. Sedert sy presidensie het 44 verkose Amerikaanse burgers hom opgevolg. Elkeen was uniek en party kontroversieel. Binnekort moet die Amerikaners weer stem ten gunste van 'n tweede termyn vir die 45ste Amerikaanse president, of om nommer 46 kans te gee om te regeer.



In hierdie episode van Rede uit die Verlede word die ampstermyne van sekere Amerikaanse presidente kortliks bespreek, naamlik John Adams (pa en seun), James Monroe, Abraham Lincoln, Andrew Jackson, Ulysses S. Grant, Teddy Roosevelt, Woodrow Wilson, Franklin Roosevelt, John F. Kennedy, Richard Nixon en Ronald Reagan.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Op 2 Junie 1989 word Sandra Smith na die galg gelei. Met die voltrekking van haar vonnis word sy die laaste vrou wat in Suid-Afrika die doodstraf gekry het. Op dieselfde dag is Yassiem Harris ook gehang omdat hy in 1986 ʼn wrede moord  saam met Smith gepleeg het.



Sandra Smith was ʼn getroude vrou en ʼn ma van twee toe sy en Yassiem Harris mekaar ontmoet het. Omdat haar man gereeld uitstedig was, was dit maklik om ʼn buite-egtelike verhouding met Harris aan te knoop. Terselfdertyd het Yassiem ook ʼn verhouding met Jermaine Abrahams gehad, wat dalk die jaloesie in Smith laat ontketen het?

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Van 1983 tot 1987 het Zola Mahobe, bekend as Mr Cool, ʼn koninklike lewe gelei. Eens die eienaar van die bekende Suid-Afrikaanse sokkerspan, Mamelodi Sundowns, was dit hierdie seun van Soweto se droom om meer as net die NSL-trofee te wen.

Met sy maatskappy, Power Promotions, was hy in die posisie om in die 1980's met die elite van Suid-Afrika om te gaan. Sy besigheidsportefeulje het stelselmatig uitgebrei, maar teen 1987 was die spreekwoordelike koeël deur die kerk vir Mr Cool.

Waarom? Luister gerus na hierdie episode van Dossier.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Dit is September 1899 en die Amerikaners in Transvaal moet planne maak om uit die land te kom. Oorlog blyk onafwendbaar te wees en die Amerikaanse konsuls in Pretoria en Kaapstad moet hul burgers help om uit Transvaal te kom.

Hierdie episode handel juis oor die redes waarom sekere Amerikaners in Transvaal besluit het om liewers pad te gee, as om aan die oorlog tussen die Boererepublieke en die Britse Ryk deel te neem. En natuurlik ook hoe hulle Transvaal verlaat het.

Washington D.C. het natuurlik ʼn spesifieke beleid gehad met betrekking tot Transvaal en die Oranje-Vrystaat, terwyl beide state in ʼn oorlog teen die Britse Ryk gewikkel was. Dit word verduidelik om sodoende presies te bepaal wat die administrasie van president McKinley se beleid ten opsigte van die oorlog in Suid-Afrika was.

 Luister gerus verder:

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

'n Paar maande voor die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog in 1899 was die verhouding tussen die ZAR en VSA nie op 'n baie goeie voet nie. Alhoewel die OVS vir ʼn geruime tyd diplomatieke verteenwoordiging in die VSA gehad het, het die ZAR die fout begaan om nie ʼn konsul in die VSA aan te stel nie.

Dit lyk asof die Transvaalse leeu en die Amerikaanse witkoparend van 1898 tot 1899 vir mekaar gegluur het. Dr. W.J. Leyds het alles in sy mag gedoen om die ZAR se beeld in die buiteland te versterk, maar mense soos John Hay en John Hays Hammond met hulle anti-Boersentimente het die taak bemoeilik.

Daar het ook onsmaaklikhede in die ZAR voorgekom waarby Amerikaners betrokke was, wat glad nie die goedkeuring van die Amerikaanse konsul in Pretoria, Charles Macrum, of sy regering weggedra het nie.

Luister gerus verder:

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Dit is 1898 en die spanning in Transvaal word elke dag erger. Sommige Amerikaanse burgers in Transvaal, waarvan die meeste in die mynbedryf werksaam is, het anti-Paul Krugeroortuigings en is lus vir ʼn bakleiery saam met die ander “Uitlanders”. Ander is pro-Boer en werk saam met die Amerikaanse konsulaat in Pretoria om vir president Kruger ʼn mooi geskenk vir sy verjaarsdag te koop.

Die Amerikaanse burgery hou gebeure in Transvaal met ʼn valkoog dop. Verskillende sprekers lewer lesings oor die Boere en die Boererepublieke regoor die VSA, maar anti-Boeraktiviste skryf vir enige belangstellende tydskrif of koerant waarom die Britse Ryk die hele Suid-Afrika moet regeer.

Die Amerikaanse regering van president McKinley hoor gereeld negatiewe stories oor Transvaal deur mense soos John Seymour, ʼn prokureur van Wallstraat in New York, en John Hay die VSA se Staatsekretaris. Maar Mckinley se ware bekommernis is of die Krugerregering Amerikaanse burgers vir diens te velde sal opkommandeer.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Dit is waar dat Anglofobie in Amerikanergeledere gedurende die eerste 50 jaar van die 19de eeu geheers het. Hoe anders as 'n mens die Amerikaanse Rewolusie en die oorlog van 1812 in berekening bring? Hierdie gevoel het weer vlamgevat toe Britse skeepsmaatskappye gewillig was om skepe vir president Davies se regering te bou.

Maar na die Washington Verdrag van 1871 het die VSA en die Britse Ryk mekaar gou weer vergewe en mekaar in die 1890’s ondersteun: eers met die grensgeskil met Venezuela en toe die oorlog in Kuba, om twee voorbeelde te gee.

Gou het die VSA agtergekom dat Washington nie op Londen se tone moes trap nie. Het dit dalk ʼn rol gespeel in die VSA se “neutraliteit” ten opsigte van die Anglo-Boereoorlog van 1899-1902?

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie episode van VSA/RSA word die rol van Amerikaners in die Jameson-inval van 1895-1896 kortliks bespreek. U sal ook hoor wat Amerikaners in die algemeen van die Boererepublieke gedink het.

Name van vooraanstaande Amerikaners (in Transvaal en in die VSA) soos John Hays Hammond, Richard Olney en Theodore Roosevelt word in die bespreking genoem en hoe hul woorde en dade gedurende die middel van die 1890's veral die ZAR belemmer of gesteun het.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Die Verenigde State van Amerika (VSA) en Suid-Afrika stap al ʼn lank pad saam. Dit is 'n geskiedenis wat oor eeue strek en ʼn diplomatieke verhouding wat nie altyd ewe vriendelik was nie.

Wanneer ‘n mens veral die middel tot laat 19de eeu in oënskou neem, is daar oorgenoeg interaksie tussen die twee lande om belangstelling in die diplomatieke geskiedenis tussen die VSA en Suid-Afrika te wek. Amerikaners het ‘ʼn impak op Suid-Afrika gemaak – van sendelinge soos eerwaarde Daniel Lindley tot mynbeamptes soos John Hays Hammond. Suid-Afrikaanse state soos die twee Boererepublieke het ook die aandag van die VSA geniet.

In hierdie episode word die diplomatieke verhoudinge tussen die VSA en die twee Boererepublieke kortliks behandel, naamlik van die stigting van die Boererepublieke tot net so voor die Jameson-inval van 1895.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Spoke is inderwaarheid nie volksvreemd nie. Spookgelowe is ook nie ʼn Europese invoerproduk nie. Natuurlik het ander Suid-Afrikaanse gemeenskappe opvattings oor wesens wat in die nag rondsweef en reisigers in die donker kan laat struikel. Kyk net hoeveel poniekoerante publiseer stories oor slagoffers wat towerkuns of spokery vir hul teenspoed blameer. Suid-Afrika wemel van spookstories en spesifieke plekke waar spoke teengekom is.

Spookgelowe maak selfs verskillende maatskappye elke jaar ryker. ʼn Spooktoer nou en dan is al wat nodig is om die lagspiere goeie oefening te gee, of om die senuwees te toets. Maatskappye in Edinburgh, Skotland, is aand na aand bespreek vir tot vyf toere per aand om mense na plekke te neem waar dit stikdonker is en waar skokkende gebeurtenisse eens plaasgevind het. Die toeriste is gaande daaroor! Op soek na die onbekende, die makabere en die onverklaarbare - dit maak mos die lewe interessant!

Dit is hoekom die ouer generasies dalk “stoepstories” oor spoke vir die penkoppe en drawwertjies vertel het, veral toe die aande lank geword het. Daar is wel gevalle waar 'n mens, skepties of nie, nie presies weet of die gerug van goëlery en ander bonatuurlike gebeure waar is of nie. Hierdie opname is hopelik die voorloper van toekomstige gesprekke oor die interessante onderwerp. Dit is meer as net 'n stoepstorie; hierdie opname word hopelik beskou as die poort na kultuurhistoriese besinning oor die geeste wat "kastig" om ons beweeg...

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Onderkaptein, militêre aanvoerder, bendeleier, diplomaat, bloedvergieter - dis hoe Jan Jonker Afrikaner (1798-1861) beskryf word. In Windhoek en later Okahandja, was Afrikaner beslis die sterkste militêre en politieke magsfiguur in Namibië tussen die 1840's en1850's, net voordat die Duitse Ryk die streek gekoloniseer het.

Daar is nogtans sprake dat Jonker Afrikaner verantwoordelik was vir grootskaalse moord op die Herero’s. Maar daar is ook gevalle waar hy barmhartigheid teenoor die Booi-gemeenskap betoon het. Hoe kan 'n mens Jonker Afrikaner probeer verstaan? Hoe besonders is sy historiese nalatenskap vir die land Namibië?

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Historici wat fokus op gender-geskiedenis argumenteer dat die rol van vroue in historiese konteks te lank deur navorsers geïgnoreer was. 'n Mens kan daarmee saamstem wanneer die biografie van Johanna Brandt bestudeer word. Anna le Grange, 'n Meestersgraadstudent aan die Noordwes-Universiteit, het so pas haar navorsing oor Johanna Brandt voltooi. Haar werk stel hierdie besonderse vrou in 'n nuwe perspektief, maar laat Le Grange self verder oor Brandt vertel (in skrif en via die amptelike Eensgesind-opname):

Wanneer die naam "Johanna Brandt" genoem word, flits terme soos "profeet", "spioen", "geneser" en "predikantsvrou" dikwels deur 'n mens se gedagtes. Dit is egter belangrik om die historiese figuur agter hierdie persepsies in gedagte te hou. Dit was die doel van my navorsing oor Johanna Brandt, of Johanna Brandt-Van Warmelo, soos sy na haarself verwys het.

Van Kindsbeen tot Patriot

Johanna is op 18 November 1876 in Heidelberg gebore. Sy was die vierde kind van Nicolaas Jacobus van Warmelo en Maria Magdalena Elizabeth van Warmelo (n. Maré). Nicolaas van Warmelo is oorspronklik van Nederland, maar het in 1862 begin met predikantswerk binne die Hervormde Kerk van Suid-Afrika. Die feit dat Johanna se vader van Nederland afkomstig was, het haar mening oor Nederland duidelik van ʼn jong ouderdom af gevorm.

Sy is later ook self met ʼn Nederlander, Louis Brandt, getroud. Johanna se moeder stam uit ʼn lang bloedlyn Afrikanerpioniers wat uiteindelik die atmosfeer geskep het vir Johanna om ʼn sterk proto-nasionalistiese en nasionalistiese sentiment vir die Afrikanervolk en Afrikanertradisies te koester. Onder die invloed van sy vrou het Nicolaas van Warmelo ook sterk opvattings oor die Boere gevorm. Tydens die Eerste Vryheidsoorlog (1880-1881) het Johanna se vader as ‘n groot patriot vir die Boere opgetree. Dit het uiteindelik ook ʼn invloed gehad op die kinders in die Van Warmelo-huis, aangesien hulle jongste dogter, Johanna, dieselfde sentimente in haar vroeë volwassenheid gekoester het.

Hoewel Johanna vandag geken word vir haar twee groot profetiese publikasies, Millennium (1918) en The Paraclete, or Coming World Mother (1936), en haar mediese skrywes oor die genesing van kanker, Die Druiwekuur (1948), is daar verskeie fasette van hierdie historiese figuur wat in ag geneem moet word. Die studie oor Johanna het verskeie elemente van hierdie historiese figuur geopenbaar - die belangrikste is dat sy 'n groot liefde vir haar medevolksgenote gehad het. Sy het op haar eie manier 'n bydrae gelewer tot die vorming van 'n nasionale bewussyn onder die Afrikaner - 'n nasionale bewussyn wat uiteindelik met die 1948-verkiesing 'n piek sou bereik.

Lewe na die Anglo-Boereoorlog (1899-1902)

Johanna het na die ABO by verskeie maatskaplike opheffingsinisiatiewe betrokke geraak. Hoewel sy in 1902 na Nederland vertrek het om daar met Louis Brandt te gaan trou, het sy haar man voortdurend herinner aan die naoorlogse nood in Suid-Afrika. 'n Groot aantal Afrikaners het ná die oorlog verstedelik. In hierdie vroeë stadiums van industrialisasie, gepaard met die naoorlogse opbou, het grootskaalse armoede in die stede geheers. Van die blanke armoede was werklik ernstige Afrikanerarmoede. Hierdie besef het veral onder kerkleiers en leraars posgevat soos Louis en Johanna, as Hervormde predikant en predikantsvrou. Die armblankeprobleem het Afrikaneridentiteit en behoefte aan nasionalisme te verskerp. Binne hierdie erge armoede in die stede het Johanna haar nasionalisme laat uiting vind deur maatskaplik betrokke te raak by armoedeverligting deur middel van organisasies soos die SAVF en die Vroue Nasionale Party. Na 1916 neem haar maatskaplike betrokkenheid egter af, maar dit wat tussen 1899 en 1916 vir die Afrikaner bereik is in terme van armoedeverligting en algemene maatskaplike betrokkenheid, kan nie ontken word nie.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Generaal Piet Cronjé word nie so hoog geag soos ander Anglo-Boereoorloggeneraals (1899-1902) nie. Sy oorgawe by Paardeberg op 27 Februarie 1900 kan waarskynlik die rede wees. Sekerlik is daar veel meer wat ʼn mens oor generaal Cronjé kan sê?

In hierdie episode word die lewe van Piet Cronjé onder die vergrootglas geplaas. Sy aandeel aan die beleg van Potchefstroom se fort en hoe hy dr. Jameson uit Johannesburg gehou en die inval gestuit het, is deel van die narratief. Natuurlik is sy loopbaan in die Verenigde State van Amerika as ʼn toneelspeler in ʼn rondgaande sirkus ook baie interessant.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Wat het gebeur?

Op 11 Oktober 1899, presies om vyfuur die middag, het die ultimatum van die Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR) aan die Britse Ryk verstryk. Die Britse Ryk het die stipulasies van die ultimatum geignoreer en daardeur geimpliseer dat hulle bereid was om oorlog teen die ZAR te voer. Agt dae voor die verstryking van die ultimatum is burgers van die ZAR en die Oranje-Vrystaat reeds vir kommandodiens opgeroep. Die dorpie Lichtenburg moes natuurlik ook 'n kommando byeenroep onder generaal Koos de la Rey. Hulle eerste taak was om weswaarts te ry om die treinspoor tussen Kimberley en Mafeking (Mahikeng vandag) te beskadig, sodat laasgenoemde dorp geen versterkings kon kry nie.

Op 12 Oktober 1899 het 'n trein, bekend as die Mosquito, by Kraaipan ontspoor as gevolg van die feit dat die Boerekommando onder generaal De la Rey die spore afgehaal het. Toe die trein die grond met 'n harde slag tref, het die eerste skote van die oorlog geklap. Ene veldkortnet JC Coetzee van Lichtenburg was die eerste kryger wat sy geweer afgevuur het. Coetzee sou nie die oorlog oorleef nie. Hy lê begrawe by die Magersfontein Burgermonument net duskant Kimberley waar hy gedurende die Slag van Magersfontein op 11 Desember 1899 gesneuwel het.

Geen Boerekryger of Britse soldaat het by die Slag van Kraaipan gesterf nie, maar twee swart werknemers wat op die trein gewerk het, het wel gesterf en die eerste twee ongevalle van die oorlog geword. Na hulle oorwinning by die treinspoor het generaal De la Rey en sy kommando net 'n entjie verder aangery en by die nabygeleë pan gaan rus (sien kaart hieronder). Beide hierdie twee historiese terreine kan vandag besigtig word en sodoende kan 'n mens die beginpunt van die Anglo-Boereoorlog besoek (en die gebeurtenisse van daardie aand van 12 Oktober 1899 "beleef").

Padlangs gevind

Omtrent 73 kilometer suidwes van Mahikeng is die presiese plek waar die Slag van Kraaipan plaasgevind het. Kraaipan het vir Suid-Afrikaners dieselfde betekenis as wat die veldslae van Lexington, Concord en Bunker Hill vir die Amerikaners beteken, nl. waar 'n oorlog met Groot-Brittanje amptelik begin het.

Dis net jammer dat die presiese plek waar die Mosquito deur die Lichtenburgse kommando ontspoor is, steeds so verlate in die ope veld staan. Gelukkig is daar 'n driepaneelmonumentjie op die heuweltjie net reg langsaan, maar selfs die monumentjie is te nederig vir belangstellendes om na Kraaipan te stroom. As jy wel die afrit van die N18 af na Kraaipan neem en die 18 kilometer na die gehuggie van Kraaipan toe ry, sal die plaaslike museumuitstalling oor die veldslag jou ongeveer 40 minute neem om te besigtig. 'n Kort entjie verder van die museum is die amptelike monument van die slag en ook die enigste oorlogsgrafte by Kraaipan. Hierdie oorlogsgrafte is nie van die geveg van 12 Oktober 1899 nie, maar van ander gevegte in die gebied tussen Boer en Brit tydens die ABO. 

Tesame met die presiese plek van ontsporing, die De la Rey-kamp en 'n basiese uitstalling in die plaaslike museumpie, is daar iets in Kraaipan wat die belangstelling padlangs kan prikkel. Kraaipan was maar net die begin van 'n oorlog wat drie jaar lank sou woed, maar wat beide Boer en Brit duur te staan gekom het.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Net anderkant Wakkerstroom is generaal Piet Joubert (1831-1900) se mausoleum. Dit is geleë op die plaas Rustfontein wat eens aan Joubert behoort het. In die tweede helfte van die 19de eeu was generaal Joubert ‘n bekende politieke figuur en ook ‘n beroemde veldheer. Maar soos Romulus en Remus wat in stryd met mekaar was, was Joubert en staatspresident Kruger ook teenstanders - daar moes beslis word watter een van hulle Transvaal sou regeer.

Dit was juis na die Slag van Majuba dat Joubert opgang as ‘n gesagsfiguur gemaak het en sy plek in die Suid-Afrikaanse geskiedenis bevestig het. Hy is ook vereer deurdat die dorp Pietersburg na hom vernoem is en selfs die klomp Randlords het Joubert hoog geag.

Wie was hierdie Transvaalse veldheer van weleer?

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Wat het gebeur?

Maak enige geskiedenisboek oor die Anglo-Boereoorlog (1899-1902) oop en 'n mens lees sommer gou oor die drie beleerde Britse dorpe, nl. Kimberley, Mafeking en Ladysmith. Jy sal gelukkig wees om te lees van die minder bekende beleg van Elandsrivier wat plaasgevind het waar die dorpie van Swartruggens tans is.

Selektiewe feite en temas is ʼn kwessie waarmee historici daagliks stoei. Indien so, waarom kry die beleg van Elandsrivier nie dieselfde aandag as die ander drie nie? Die aantal manskappe betrokke, die duur van die beleg en selfs die nasionaliteit van die troepe wat die beleg moes deurgaan, is genoeg redes waarom die beleg van Elandsrivier (ook bekend as Brakfontein) nie dieselfde aandag gekry het as die bogenoemde gevalle waar Britse magte beleër is nie. Kom ons kyk dan wat het hier gebeur, sodat onkunde nie langer meer koning kraai nie.

Teen Augustus 1900 was lord Roberts in Pretoria. Vanuit die voormalige hoofstad moes hy Transvaal beheer en regeer totdat dit behoorlik by die res van die Britse Ryk kon inskakel.

ʼn Doring in sy vlees was die Boerekommando's wat steeds te velde was en glad nie belang gestel het om oor te gee nie. Die kommando onder generaal Koos de la Rey dien as voorbeeld en het in daardie maand na ʼn teiken gesoek wat die Britse magte kon verras. Die roete van Pretoria na die hoofstad van die Britse Protektoraat van Betsjoeanaland, Mafeking, het deur Rustenburg en Zeerust geloop. Tussen hierdie dorpe moes konvooie beskerm word deur buiteposte wat deur Britse soldate (maak nie saak of hulle van Brittanje, Australië, Nieu-Seeland ens. gekom het nie) beman was. Een van hierdie buiteposte, wat redelik groot was in vergelyking met die ander in Groot-Marico en Zeerust, was by die Elandsrivier geleë. Die dorp Swartruggens het toe nog nie bestaan nie.

Generaal De la Rey het gesien dat die Elandsrivierbuitepos maklik vanaf 'n afstand aangeval kon word. Die buitepos was omring deur die heuwels wat Swartruggens sy naam gegee het en grofgeskut kon die Britse troepe dae lank bombardeer sonder enige risiko. Generaal Christiaan de Wet was aan die begin van Augustus 1900 ook in Transvaal en wou weer terugkeer na die Vrystaat. Die Britse magte wou hom wel vastrek as gevolg van die aksies wat hy teen hulle geloods het in die Vrystaat. De la Rey moes die Britse magte se aandag aftrek deur ʼn aanval op ʼn buitepos, sodat hulle nie sou agterkom dat De Wet op pad terug was na die Vrystaat nie. Van 3 tot 16 Augustus 1900 het De la Rey die Elandsrivierbuitepos bestook met die grofgeskut wat hy gehad het en die Britse troepe moes hard probeer om te oorleef met wat hulle gehad het. Dit was soos die beleg van die Alamo in San Antonio, Texas, waar Amerikaanse troepe en vrywilligers hulself vir ʼn geruime tyd in ʼn onvoldoende fortifikasie moes verdedig, met die hoop dat hul redding van buite spoedig sou kom. Vir die Britse troepe by Swartruggens het die redding van buite nooit gekom nie. Roberts wou hulp stuur, maar het sy besluit verander as gevolg van die verkeerde aannames van ʼn lafhartige bevelvoerder genaamd Frederick Carrington.

Padlangs gevind

Reg langs die N4 wanneer 'n mens weswaarts ry tot by die oostelike ingang van Swartruggens, is die historiese terrein van die beleg van Elandsrivier . Daar is geen padteken wat die afdraai aandui nie, maar as jy verby die pragtige NG Kerk gery het, het jy klaar die afdraai gemis. Gewoonlik staan die hekke oop omdat die plaaslike owerheid geen moeite doen om na die historiese terrein om te sien nie (daar is dus nie 'n hekwag nie).

Dit is asof hulle dit letterlik aan die voëls van die hemel en die diere van die veld oorgelaat het om dit weer deel van die aarde te maak. Hoewel die skrywer nog nie enige haweloses daar teegekom het nie, is tog bewyse van nagtelike verblyf daar aangetref..

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Gedurende 2017 het die televisieprogram Carte Blanche ondersoek ingestel na die stand van sake in Johannesburg se museums. Die lae gehalte van die uitstallings en die onkundigheid van veral die departemente verantwoordelik vir die stad se museums, was skokkend – om die minste te sê. ‘n Mens kan dan seker die vraag vra: as dit so power in die Goudstad se museums gaan, hoeveel swaarder moet dit nie vir ‘n dorpsmuseum of enige ander museum wees wat van donasies afhanklik is nie? Die uitdagings is meervoudig en Suid-Afrika se museumkundiges moet regtig hare op hulle tande hê om hulle uitdagings daagliks aan te pak.

Dit is moeilik om 'n begrip te vorm van die uitdagings wat museumkundiges daagliks ervaar, omdat die saak min aandag in die media geniet. Nou en dan is die uitsaaiwese vriendelik genoeg om 'n kort insetsel te verfilm vir 'n program wat op 'n positiewe geheel van die spesifieke museum wil fokus, in plaas van die struikelblokke wat die museum se deure dalk permanent kan sluit. Eensgesind het geargumenteer dat dit nou tyd is om 'n kurator uit te vra oor wat die spesifieke struikelblokke is en waarom ons in die eerste plek 'n verskeidenheid museums in ons land het. Ons het toe so gemaak deur middel van 'n ware in diepte gesprek; wat hopelik die kompleksiteit van die situasie, waarin die land se museums tans is, behoorlik verduidelik.

Johan Wolfaardt is die kurator van die President M.W. Pretorius huismuseum, Potchefstroom, en het in 'n vorige opname oor geheime organisasies bewys dat hy 'n bron van inligting is wat die nodige perspektief vir Jan Alleman duidelik kan skets. Die eerste gedeelte van die onderhoud volg die gesprek oor die geskiedenis van museums in Suid-Afrika, hoe Suid-Afrikaners oor die laaste twee eeue inspirasie uit museums kon kry en wat die huidige kwessies is. Ook sal die luisteraar presies kan hoor hoe die breër publiek kan help met die instandhouding van ons land se museums en hoe elke besoeker (plaaslik of internasionaal) welkom in 'n museum behoort te voel.

Kyk net na die eerste gedeelte van die woord “Museum”. Muse. Die nege Muses was die bonatuurlike wesens (gewoonlik uitgebeeld as vroulik) in die Griekse mitologie wat verantwoordelik was vir die mense se inspirasie om enige vorm van kuns te skep en wetenskap te deurgrond. Klio was die muse verantwoordelik vir die mens se nuuskierigheid oor die verlede. Museums is dus die plek waar leer lekker moet wees en as ‘n mens die verskillende dorpsmuseumpies besoek, moet jy ‘n plan maak om die groot uitstalareas van die gevestigde Suid-Afrikaanse museums (in privaat of staatsbesit) te ontdek. Deur figuurlik deur ‘n huismuseum se tasbare historiese omgewing weggevoer te word, kan die verlede weer springlewendig voor jou geestesoog word.

Dan sal jy dalk rede uit die verlede kan vind vir ons eie teenswoordige uitdagings, omdat die gemeenskappe van vervloeë dae, soos wat in 'n museum uitgebeeld word, ook dieselfde soort uitdagings moes oorkom. Maar onthou, die museums van ons land, soos die President MW Pretorius huismuseum, wag gretig om jou welkom te heet. 'n Besoek is net die regte ding om te doen om die museum te ondersteun, veral as daar iets nuuts uitgestal word.

In die tweede gedeelte sluit Johan Wolfaardt by 'n vorige gesprek van Eensgesind aan oor geheimsinnige organisasies en hoe 'n mens daaroor kan besin. Dit sal gelukkig nie die laaste geselsie met Johan wees nie, want ter afsluiting van die gesprek het ons saam 'n ander interessante gesprekspunt geopen. Dit sal oorstaan vir 'n toekomstige potgooi-episode van Rede uit die Verlede.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Die afgelope drie jaar het verskillende Suid-Afrikaanse monumente die teiken geword van aktiviste wat hulle ontevredenheid wou aandui. As gevolg van hulle persoonlike frustrasies (polities, ekonomies, sosiaal of 'n kombinasie van die verskillende bronne) is monumente verwoes, verniel of verwyder.

Dit laat 'n mens dink aan die woorde van die Romeinse offisier, Marcellis, aan sy Griekse slaaf, Demetrius uit die 1942-boek, The Robe, van LC Douglas:

“I say, damn all men who make war on monuments!

The present may belong to the Roman Empire by force of conquest; but, by all gods, the past does not! A nation is surely of contemptible and cowardly mind that goes to battle against another nation’s history! It did not take much courage to come up here and hack the ear off old Pericles!...

There is not much dignity left in a nation that has no respect for the words and works of geniuses who gave the world whatever wisdom and beauty it owns!”

Suid-Afrika het honderde monumente en 'n groot verskeidenheid historiesie terreine, museums en slagvelde. Dit beteken dat die nuuskierigheid wat die algemene Suid-Afrikaanse burger dalk het, ten volle bevredig kan word met elke naweekeksursie of vakansie "road trip".

Die benadering tot ons monumentale erfenis kan kompleks wees wanneer dit verstrengel word met afgunstige politieke ideologieë, maar dit kan ook leersaam en genotvol vir oud en jonk wees. Dit is selfs behulpsaam met die lewenslange soektog na 'n mens se eie identiteit en kulturele verbintenis met ander mense.

Ek het met 'n ware kenner oor Suid-Afrikaanse monumentale erfenis gaan gesels oor die hedendaagse vraagstukke oor ons land se erfenis. Dr Jackie Grobler, afgetrede dosent van die Universiteit van Pretoria, is Suid-Afrika se ware "monumentjagter". Sy jongstewerk is Oor berge en dale: Op reis met 'n monumentjagter.

Luister saam na ons gesprek soos wat ons saam sinvolle gevolgtrekkings probeer maak oor ons toekomstige benaderings tot die gebruik van ons land se groot aantal monumente, historiese terreine en museums; asook die ondersteuning van die instanies wat na ons erfenis omsien. Ons vertrou dat dit jou weetgierigheid sal prikkel en jou sal oortuig om stelselmatig in die voetspore van ons eie monumentjagter te loop.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Wat het gebeur?

Geheime organisasies bestaan al etlike jare in Suid-Afrika. Hierdie organisasies ontmoet gedurende spesifieke geleenthede wat gewoonlik in die geheim gehou word deur lede wat nie hul verbintenis met so 'n organisasie vrylik bekend wil maak nie. Daar is wel verskillende kategorieë waarin sulke eksklusiewe organiasies ingedeel kan word. Hierdie organisasies kan geheimsinnig wees, met spesifieke rituele, simbole en binnekringkennis, maar die organisasie self of ander belangstellende individue (lede of nie-lede) sal inligting aan die publiek beskikbaar maak indien nodig.

Die ander moontlikheid is 'n organisasie wat streef om onbekend te bly en wat geen inligting oor sy bedrywighede of ledetal aan enige persoon bekend sal maak nie. Dit is in die ware sin van die woord 'n geheime organisasie.

Spesifieke lede van die algemene publiek glo gewoonlik dat organisasies van beide kategorieë ʼn soort mag of selfs invloed in die verskillende regerings van die wêreld het. In sommige gevalle mag dit wel so wees. Wat tog interessant is, is dat daar monumente is wat betrekking het op die verskillende geheime organisasies wat in Suid-Afrika ʼn rol gespeel het, of steeds vandag 'n rol speel. Kan jy dalk een in jou tuisdorp vind?

Een van die organisasies met geheime wat al driehonderd jaar bestaan (circa. 1717-2017), en eeue lank in Suid-Afrika bedrywig is, staan bekend as die Vrymesselary. In sy spekulatiewe formaat het hierdie broederskap (omdat net mans mag aansluit) stelselmatig oor die land versprei met die stigting van losies (die ontmoetingsplekke van Vrymesselaars). Deur die tentoonstel van verskillende simbole op die fasade van hul losies, kan enige lid en die ingeligte lede van die publiek presies bepaal waar die plaaslike losie sy maandelikse ontmoetings hou. Die hoofstad van Noordwes, Mahikeng, het ook so 'n losie wat reeds in 1895 gestig is. Dit is nou die oudste staande gebou in die stad. Dit was ook eens gebruik as 'n krygsgevangenekamp waar Boerekrygsgevangenes aangehou is wat gedurende die Beleg van Mafikeng (1899-1900) deur die Britse magte gevang is. Een van die Boerekrygsgevangenes was 'n ene luitenant Sarel Eloff, kleinseun van president Paul Kruger.

Padlangs gevind

In Tillardstraat, in die historiese gedeelte van Mahikeng, staan die dorp se eie Vrymesselaarslosie skuins oorkant die ou stadsaal wat nou die plaaslike museum is. Wit geverf met pikswart staalheinings by die straatkant, kan die geboutjie maklik uitgeken word, al is daar maar net ʼn onduidelike padteken langs die straat. Dit lyk eintlik soos ʼn gewone dorpshuis op ʼn erf - so lank dat dit die hele erf beslaan. Dit word nou deur woonstelblokke omring en ook die plaaslike kantoor en die Mormoonse kerk.

Behalwe vir 'n klein geroeste bordjie teen die gebou, sal geen besoeker of verbyganger ooit vermoed dat die losie eens deel van die Britse krygsgevangenekampe gedurende die Anglo-Boereoorlog was nie. Dat een van die kleinseuns van president Paul Kruger in die einste gebou moes bly totdat hy na Kaapstad weggestuur kon word om na St. Helena vervoer te word, is 'n onbekende feit vir elke siel wat daagliks verby die witgeverfde geboutjie ry of loop. Net die geheime simbool (of is daar dalk verskillende simbole wat net lede kan uitken?) word openlik vertoon.

Die geheimsinnigheid van die Vrymesselaarslosie in Mahikeng strek dus nie net tot die geheime van 'n "organisasie met geheime" nie. Daar is heelwat meer om uit te vind as net die gewone samesweringsteorieë oor wat agter geslote deure mag, of dalk nie, gebeur.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Wat het gebeur?

Die eerste president van die Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR, ook bekend as Transvaal) was ʼn man met die naam Marthinus Wessel (MW) Pretorius. Hy was die seun van generaal Andries Pretorius wat bekendheid verwerf het by die Slag van Bloedrivier (16 Desember 1838), hoewel hy ook slaags geraak het met die Britse militêre magte by Congella (te Durban) en by Boomplaats (in die Suid-Vrystaat). Selfs na hierdie nederlae kon generaal Andries Pretorius in 1852 daarin slaag om by die Sandrivier (ook in die Vrystaat) ʼn verdrag met die Britse ryk aan te gaan wat lewe sou skenk aan ʼn republiek noord van die Vaalrivier.

Generaal Pretorius sou uiteindelikie nie sy republiek in vrede kon lei nie, want na sy dood in 1853 het sy seun, MW, die leisels oorgeneem. MW moes ʼn nuwe republiek lei as deel van 'n nuwe generasie leiers wat die Groot Trek beleef het en hulleself in die binneland van Suid-Afrika gevestig het. MW Pretorius was veronderstel om soos 'n "George Washington" vir Transvaal te wees. Hy moes die basiese werk doen om ʼn nuwe staat van die grond af op te bou en die resultaat dan aan die volgende generasie te oorhandig. Hierdie scenario kan vergelyk word met die verantwoordelikheid van die teenswoordige millenniale generasie wat later hierdie eeu Suid-Afrika van die ouer generasies sal erf en dan die Suid-Afrikaanse Staat verder moet versterk tot voordeel van hulle opvolgers.

Maar MW het 'n massiewe taak gehad; het hy daarin geslaag? MW Pretorius was ʼn dromer en wou Transvaal (met die hoofstad in Potchefstroom) met die Vrystaat (republiek sedert 1854) verenig as een “Boererepubliek” bo die Oranjerivier (Gariep). Sy droom het in ʼn burgeroorlog in Transvaal ontaard toe generaal Stephanus Schoeman nie van Pretorius se droom en langdurige verblyf in Bloemfontein gehou het nie. Pretorius het wel as oorwinnaar uit die stryd getree, maar sy reputasie was geskaad. Die staat wat president Thomas F. Burgers in 1872 van Pretorius moes oorneem, het potensiaal gehad soos wat Burgers geglo het, maar Transvaal was glad nie 'n sterk en goed ontwikkelde (of selfs ontwikkelende) staat nie.

Padlangs gevind

In Potchefstroom kan MW Pretorius se historiese nalatenskap gevind en eerstehands beleef word. Die eerste plek om te stop is die huismuseum in Thabo Mbekiweg. Daar het Pretorius sy kantoor gehad waar hy enige tyd ʼn besoek van ʼn afgevaardigde kon verwag. Sy wamakery is ook te siene, want Pretorius het nie sy brood en botter alleenlik uit die politiek verkry nie - hy moes na sy ampstermyne 'n inkomste uit sy ambag as wamaker maak. Gub jouself so'n uur om die huis en die verskillende artikels te besigtig en ook met die belese en kundige kurator, mnr. Johan Wolvaardt, ʼn geselsie aan te knoop. 

Daar is nie ʼn beeld van MW Pretorius in Potchefstroom nie. Om dit te sien, moet 'n mens al die pad na Pretoria toe ry waar sy enigste beeld reg voor die standbeeld van sy pa op Pretorius-plein staan; maar Pretorius se laaste rusplek is wel in Potchefstroom.

Omdat hy die eerste president van die ou Transvaal was, kan 'n mens mos verwag om ʼn graf te vind wat tot 'n nasionale besienswaardigheid verhef kan word, soos George Washington en sy gade se laaste rusplek te Mount Vernon in die VSA. Dit is bejammerenswaardig dat die nie die geval met MW Pretorius is nie. Suid-Afrika is bekend daarvoor dat die laaste rusplekke van bekende figure uit die verlede verwaarloos word. ʼn Graf is mos die naaste wat 'n lewende persoon aan die wese van enige historiese figuur kan kom. Ongelukkig is dit tans moeilik om by MW Pretorius se driekanongraf uit te kom. Dis in die historiese begraafplaas by Alexanderpark, duskant Olënpark (die tuiste van die Noordwes Luiperde rugbyspan), in Potchefstroom.

Wees versigtig indien jy belangstel om te sien of die president wel daar lê.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Wat het gebeur?

Die dorpie Zeerust (oorspronklik bekend as Coetzeerust) was eens die laaste dorpie in die noordweste van die ou ZAR (Zuid-Afrikaansche Republiek of Transvaal) voordat 'n mens die Britse protektoraat van Betsjoeanaland (Botswana) sou bereik het. In 1867 is die dorp gestig as gevolg van die handelinge van die plaaslike "grondbaron", Diederik Coetzee (1802-1891).

Coetzee het die reg gehad om twee plase vir homself uit te lê soos Transvaal se eerste grondwet gestipuleer het. Elke Transvaalse burger wat die Groot Trek meegemaak het, kon twee plase vir homself opeis en ook ʼn erf in die naaste dorp. Coetzee het toe besluit om sy plase by die Klein-Maricorivier te gaan uitlê volgens sy eie afmetings. Die naaste dorpe aan hom sou Rustenburg of Potchefstroom gewees het, waar hy sy dorpserf kon hê. As gevolg van die dood van sy neef en swaer, Casper Coetzee, het Diederik Coetzee dit reggekry om vier plase op sy naam te registreer en die Transvaalse regering het eers ʼn dekade later ʼn bohaai daaroor gemaak. Hy is in 1866 ingelig dat hy van twee plase afstand moes doen, omdat hy wel geregtig was op twee (hy was immers deel van die Andries Potgieter-trekgeselskap). Coetzee het toe ʼn plan gemaak om munt uit die situasie te slaan. Hy het besluit om die plaas Hazenjacht te gebruik om ʼn dorp te stig wat sy naam sou dra. Sy oorlede neef wou ook 'n dorp op hierdie plaas uitgelê het en het selfs 'n ene Walter Seymore oorreed om 'n kerk en 'n fort op die plaas te bou, maar niks het van hierdie planne gekom nie. Waar Casper se drome geëindig het, het Diederik tot aksie oorgegaan.

Net met osrieme toegerus, het Diederik Coetzee die erwe van sy beplande dorp uitgelê. Van 20 Maart 1867 af kon belangstellendes 'n erf in "Coetzee-rust" by die amptelike aangestelde verkoper in Potchefstroom koop en registreer.

Diederik kon natuurlik die beste moontlike watererf in sy nuwe dorp vir homself toeëien. Hy het ook ʼn erf oorhandig aan die Hervormde Kerk en sodoende dit moontlik vir hom gemaak om sy nagmaal sommer so buite sy voordeur te kry, in plaas daarvan 'n lang reis na Potchefstroom te onderneem om die naaste kerk te besoek. Met die nuutgestigte dorp kon hy ook ʼn markplein skep sodat alles wat hy op sy ander twee plase sou verbou, verkoop kon word en hy persoonlik daaruit kon baat. Coetzee se storie bewys hoe ʼn probleem in 'n geleentheid omskep kan word. In sy geval was die eindresultaat die dorpie Zeerust.

Padlangs gevind

Op die N4 weswaarts en net voordat 'n mens oor die Klein-Maricorivier ry en dus Zeerust bereik, is die graf van Diederik Coetzee en sy broer Casper, en albei word as die dorpstigters van Zeerust erken. Daar is ʼn padteken aan die linkerkant van die snelweg wat die posisie van die graf aandui en genoeg spasie om af te draai en veilig stil te hou. Die ou familiebegraafplaas kan maklik gevind word sodra 'n mens deur die nou ingangspoortjie stap. In hierdie stadium is net drie grafstene leesbaar, waaronder die van Diederik en Casper, omdat ʼn erfeniskomitee sewentig jaar gelede oor die grafte van die dorpstigters besorgd was. Ongelukkig kan dieselfde nie gesê word van die hedendaagse plaaslike regering nie.

Hierdie monument kan vergelyk word met die een vir Piet Potgieter in Makopane (die ou Potgietersrus) en die Andries Pretoriusgraf (in die heldeakker in Pretoria), waar historiese figure waarna die dorp vernoem is, in die dorp of distrik rus. Maar nie Potgieter of Pretorius het die spel gespeel soos Coetzee nie, wat as "grondbaron" ʼn dorpstigter geword het.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Wat het gebeur?

Die Eerste Wêreldoorlog (1914-1918) geniet nog nie dieselfde vlak van belangstelling as die Anglo-Boereoorlog van 1899-1902 nie. Met die eeufeesvieringe van die eersgenoemde oorlog amper verby, is dit dalk nodig dat die gewone burger kennis neem van Suid-Afrika se belangrike rol in die eerste "totale oorlog" van die 20ste eeu. Dit sal handig te pas kom wanneer 'n mens die merkwaardige storie van onderkorporaal Wijnand "Vic" Hamman bestudeer.

Hamman het in die dorpie Lichtenburg grootgeword. Hy het die Anglo-Boereoorlog oorleef en sy militêre opleiding met die Transvaal Scottish Regiment (TS) voltooi. Na sy diensplig het hy eers ʼn paar jaar lank vir die Suid-Afrikaanse Spoorweë gewerk tot met sy aansluiting by die 2de Suid-Afrikaanse Infanterieregiment in 1915. Hy het net-net die Slag van Delvillebos misgeloop, maar sedert sy aankoms in Frankryk het hy saam met die Delvillebos-veterane in die noordelike streke van Frankryk geveg. Hy is in Oktober 1916 as onderkorporaal aangestel en het op 12 April 1917 by die dorpie Fampoux gesneuwel.

Padlangs gevind

Wat maak hom so besonders? Hamman se oorskot is by Fampoux begrawe (by die Brown's Copse Statebond Grafkommissie-begraafplaas), maar sy moeder, Johanna Hamman, het vir hom 'n graf uitgelê met 'n grafsteen daarby in Lichtenburg se historiese begraafplaas (waar generaal Koos de la Rey ook begrawe is). Wijnand "Vic" Hamman het dus twee grafte, maar teoreties lê sy oorskot net in een. Die vraag is dus: Lê daar wel iets begrawe in sy Lichtenburggraf?

Vir meer inligting oor Vic Hamman, besoek die volgende skakel:

http://dspace.nwu.ac.za/handle/10394/26218

om die akademiese artikel te besigtig.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Bethulie, Jamestown en die dorpie Wepener het iets gemeen. Elkeen het ʼn monument ter ere van Louw Wepener. Wepener het op 15 Augustus 1865 by Thaba Bosiu (geleë in vandag se Lesotho) gesterf toe die Oranje-Vrystaat en die Basotho-koninkryk van koning Moshweshwe I in 'n oorlog gewikkel was.

In Afrikanergeledere word Wepener as ʼn held beskou en sy dade tydens die slag van Thaba Bosiu is legendaries. Twee militêre medaljes en ʼn Suid-Afrikaanse Weermagregiment is selfs na hom vernoem.

Die vraag is dus: waarom is Louw Wepener se lewensverhaal so merkwaardig dat hy nog vandag steeds so hoog geag word?

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Gedurende die 1930's besoek sir Alan Cobham se Flying Circus Suid-Afrika. ʼn Jong tienerseun, Bob Rogers, kry die geleentheid om in een van Cobham se vliegtuie sy eerste vlug te beleef. Die jong seun wou eintlik ʼn mediese dokter word, maar die Tweede Wêreldoorlog het daardie droom van hom verander.

Die Tweede Wêreldoorlog (1939-1945) en die Koreaanse Oorlog (1950-1953) het van Bob Rogers ʼn legende gemaak. Daar is na Rogers verwys as Suid-Afrika se eie “Rooi Baron”, soos Manfred van Richthofen, ʼn legendariese Duitse vegvlieënier gedurende die Eerste Wêreldoorlog (1914-1918).

Rogers het die bynaam gekry omdat hy ʼn ware Suid-Afrikaanse “Ace” in die Tweede Wêreldoorlog en in die Koreaanse oorlog was. Hy het tot in 1979 in die Suid-Afrikaanse Lugmag gedien en gehelp om die Suid-Afrikaanse Lugmag voor te berei vir diens tydens die Grensoorlog (1966-1989).

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Generaal-majoor Evered Poole het die Slag van El Alamein beleef. Hy was ook teenwoordig by Monte Cassino. Hy was soos Suid-Afrika se eie Montgomery. Dit is vreemd dat sy storie nie alombekend is nie.

Gebore net na die Anglo-Boereoorlog in 1902 in die distrik Overberg, was Poole deel van ʼn militêre familie. Hy het in sy vader se voetspore gevolg en ʼn loopbaan in die Unie Verdedigingsmag uitgekerf. As gevolg van sy jeugdigheid kon hy nie diens in die Eerste Wêreldoorlog doen nie, maar hy het amper 20 jaar gehad om homself voor te berei vir die uitmergelende Tweede Wêreldoorlog.

In daardie oorlog het hy sy pligte as soldaat en bevelvoerder met uitnemendheid uitgevoer. Sy glorieryke sukses en beroemdheid sou tot in 1948 duur. In daardie jaar het sy lewe onherroeplik verander.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Die Pretoria News skryf op 13 Augustus 1982 die volgende oor Suid-Afrika se premiersvrou, Elize Botha:



“The day [13 Augustus 1982] PW’s wife had the Golden Circle slickers bedazzled. It is not often that the elegant rich of Annabel’s 100 Club leap to their Gucci clad feet for a speaker, but an hour long speech heavily laced with early humour, patriotism and motherliness from the Prime Minister’s wife clearly bowled them over.”

Elize Botha (1922-1997) het nie net die elite van Johannesburg betower nie, maar sy en PW was 'n kragtige politieke egpaar wat mense van verskillende agtergronde beïndruk het. Sonder Elize sou PW waarskynlik nie daarin kon slaag om so ʼn roemryke loopbaan in die politiek te bou nie. Elize het nie net in PW se skadu gestaan nie. Sy het langs hom gestaan en was deel van al die hoogtepunte en laagtepunte in sy lewe.

Luister gerus saam:

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Susan Strijdom, née De Klerk, was reeds deel van ‘n “politieke familie” voordat sy met advokaat JG (Hans) Strijdom getroud is. Susan was Hans se tweede vrou, en hulle was gelukkig getroud.

Susan was die suster van oudsenator Jan de Klerk en dus die tante van oudpresident F.W. de Klerk. Terwyl De Klerk nog ‘n student by die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys was, het Susan Strijdom die jonge F.W. en sy nooi, Marike, na Libertas genooi. Daar het twee Suid-Afrikaanse staatshoofde se eggenotes mekaar vir die eerste keer ontmoet - ‘n vriendskap wat 40 jaar lank sou duur. Ook het Susan Strijdom haar man met 40 jaar oorleef.

Maar wat behels Susan Strijdom se lewensverhaal? Wat weet ons reeds en waar kan verdere navorsing gedoen word?

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Margo Diederichs (née Potgieter) was die derde staatspresidentsvrou van die Republiek van Suid-Afrika. As dr. Nico Diederichs se eggenote was sy bekend vir haar elegansie, maar ook vir haar fier en trotse houding.

Barbara Barnard het die belese mevrou Diederichs soos volg beskryf:

“She was a very elegant looking woman, rather shy that made her appear aloof. She was an elegant lady and I enjoyed working with her and appreciate the opportunity she gave me to do so.”

Dit blyk dat sy nie so gewild soos haar twee voorgangers was nie. Spruit die rede daarvoor dalk uit haar lewensverhaal?

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Letta Rhoda “Lettie” Fouché (née McDonald) het Nellie Swart as staatspresidentsvrou opgevolg. Sy was die eggenoot van staatspresident Jim Fouché, wat na dr. Dönges se dood staatspresident geword het. Sy is in 1993 soos volg beskryf:

‘n Boervrou wat bekend was vir haar sang, die LV- vrou wat kniediep in die politiek en samelewing gestaan het, die administrateursvrou wat self gesorg het vir die gebak en blommerangskikking by onthale, en die sjarmante ministersvrou met die smaakvolle hoede wat sy self ontwerp het.

Lettie Fouché was ‘n veelsydige staatspresidentsvrou. En dit is juis waarom sy Jim Fouché kon bystaan. Maar wat behels haar lewensverhaal?

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Cornelia Wilhelmina "Nellie" Swart (née De Klerk) was die vrou van staatspresident C.R. Swart. Net soos hy was sy 'n Vrystater en saam met hom het sy die politieke gebeurtenisse van die vroeë 20ste eeu beleef. As staatspresidentsvrou was daar sekere verantwoordelikhede wat sy moes nakom.

Volgens die Universiteit van die Oranje-Vrystaat (UOVS) het sy haar verantwoordelikhede nagekom en het UOVS vir haar in 1969 'n eredoktorsgraad gegee. Kobie Coetsee, voormalige minister van Justisie, het gesê: "Sy het die status en beeld van CR Swart altyd ondersteun en help vergestalt".

Luister gerus saam na die lewensverhaal van Nellie Swart en waarom daar nog heelwat navorsing gedoen moet word oor die eerste presidentsvrou van die 20ste eeu.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Eensgesind se reeks Hoekfigure fokus op die lewensverhale van die Voortrekkerleiers wat deur die vier hoekfigure by die Voortrekkermonument uitgebeeld word. Hierdie episode fokus op die lewe van Piet Retief (1780-1838).

Retief word onthou as ʼn martelaar wat op 6 Februarie 1838 by KwaMatiwane (Moordkoppie) deur die Zulumagte van koning Dingane vermoor is. Net so word hy onthou as die eerste goewerneur van die Voortrekkers en Natal was sy keuse as die setel van die nuwe Voortrekkerrepubliek. Dit is ook bewys dat hy die Kaapkolonie verlaat het as gevolg van sy finansiële probleme. Is dit genoeg rede dat ʼn hoekfiguur aan hom gewy is?

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Eensgesind se reeks Hoekfigure fokus op die lewensverhale van die Voortrekkerleiers wat deur die vier hoekfigure by die Voortrekkermonument versinnebeeld word. Hierdie episode fokus op die lewe van Andries Pretorius (1798-1852).

Pretorius word beskou as die held van die Slag van Bloedrivier (16 Desember 1838), die heldhaftige generaal wat sir Harry Smith by Boomplaats geopponeer het en die Britse magte by Congella beleër het. Hy het die Sandrivierkonvensie op 17 Januarie 1852 onderteken, wat die Voortrekkers die reg gegee het om ʼn nuwe staat bo die Vaalrivier te stig. Is dit waarom een van die hoekfigure aan hom gewy is?

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Eensgesind se reeks genaamd Hoekfigure fokus op die lewensverhale van die Voortrekkerleiers wat deur die vier hoekfigure by die Voortrekkermonument uitgebeeld word. Hierdie episode fokus op die lewe van Andries Hendrik Potgieter (1792-1852).

Potgieter word beskou as die held van die Slag van Vegkop (16 Oktober 1836), die bevelvoerder van die sogenaamde Vlugkommando en was ook 'n vername dorpstigter. Die stigting van Potchefstroom, Andries-Ohrigstad, Lydenburg en Zoutpansbergdorp word aan Potgieter toegedig. Is dit waarom hy op een van die hoeke van die Monument uitgebeeld word?

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Die Voortrekkermonument (VTM) vier hierdie maand die 70ste herdenking van die monument se inwyding in 1949. Die VTM is sekerlik een van die interessantste monumente ter wêreld, met ʼn kenmerkende fasade en die langste fries in die wêreld. ʼn Besoek aan die VTM is altyd die moeite werd.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

André Stander en sy bende was berugte en legendariese bankrowers. Van Oktober 1983 tot Februarie 1984 was Suid-Afrikaners verbyster deur André Stander, Patrick Lee McCall en Allan Heyl se waaghalsige bankrooftogte.

Stander het reeds as 'n polisieman met sy misdaadloopbaan begin toe hy ʼn kaptein by Kemptonpark se polisiestasie was. Hy het aanvanklik alleen opgetree, totdat hy twee manne in die Zonderwater Gevangenis ontmoet het, wat sy bendelede sou word. Na hul ontvlugting in 1983 het hulle ʼn reeks rooftogte onderneem wat hulle name in Suid-Afrika se misdaadsgeskiedenis sou verewig. Die bendelede se lotgevalle was uiteindelik uiteenlopend.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Om hierdie merkwaardige mylpaal te vier, gesels die drie vermelde menere oor alles wat die laaste twee jaar gebeur het sodat die ideaal van 100 episodes bereik kon word. Daar word gelag, geskerts en ook ernstig gepraat oor die lesse wat geleer is, wat Eensgesind se toekomsplanne is en die potensiaal wat klanklêerreekse en episodes vir die uitsaaiwese en besigheidswêreld het.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Dit is nie net desperate mense wat misdade pleeg nie. Selfs die welgesteldes onder ons is tot moord in staat. Die 1970-saak, die Staat versus Ronald Cohen, bewys dit.

Op 5 April 1970 was Ronald Cohen saam met sy vrou, Susan, in hul Constantia-huis se studeerkamer toe sy vermoor is. Alhoewel Cohen vir die polisie vertel het dat ‘n inbreker sy vrou vermoor het, was hy die hoofverdagte.

Maar waarom sou Cohen sy vrou wou vermoor? Hy het oorgenoeg geld gehad en daar was geen teken van vyandigheid of wrywing tussen hulle nie - aldus hul vriendekring.

Die doel van hierdie Dossier-episode is om ‘n moontlike antwoord op die tergende vraag te vind.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Op 13 Januarie 1925, net na 17:00, het Petrus Hauptfleisch uit sy huis op die dorpie Richmond (Wes-Kaap) gehardloop op soek na hulp. Hy het sy ma bewusteloos in hul huis se kombuis gekry. In ʼn ommesientjie was die polisie by sy huis en al die bure het kom kyk waaroor die bohaai gaan.

Hauptfleisch, ʼn veteraan van die Eerste Wêreldoorlog (1914-1918), was bekend op die dorp as ʼn alkoholis en was al voorheen vir onbetaamlike gedrag gearresteer. Dae voor sy ma se dood het die hele dorp geweet dat hulle ʼn rusie gehad het. Nou is sy dood en Petrus se storie maak nie sin nie.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Dit was Dinsdag 3 Mei 1927 toe Stephanus Swart onverstandig en roekeloos opgetree het. Dit het gelei tot ʼn tragiese gebeurtenis in die distrik Charlestown in die noorde van Natal. Gewapen en verby die punt van redelike denke, het Swart op die polisie losgebrand.

Sy slagoffers was nie net polisielede nie, maar ook onskuldige Charlestown-burgers. Dit is ʼn tragedie wat vandag dalk heeltemal vergete is, maar in die buitewyke van Charlestown staan ʼn monument wat die lewe van een van Swart se slagoffers herdenk.

Maar waarom het Stephanus Swart so opgetree? Wat het hom breekpunt laat bereik? Was Stephanus Swart regtig net ʼn “malboer”?

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In Bloemfontein is ʼn voorstad genaamd Dan Pienaar. Bloemfontein is nie die enigste stad met ʼn voorstad wat na generaal-majoor Dan Pienaar genoem is nie. Wie was Dan Pienaar? En waarom was dit vir die Suid-Afrikaanse gemeenskap van die 1940's belangrik om hom te herdenk deur nuwe ontwikkelde voorstede na hom te vernoem?

Was hy ʼn held uit die Twee Wêreldoorlog (1939-1945) of moet hy beskou word as ʼn tragiese figuur omdat hy op 19 Desember 1942 in ʼn vliegtuigongeluk gesterf het?

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Carel Birkby se biografie oor luitenant-generaal George Brink, beter bekend as Uncle George, lewer 'n beknopte narratief oor die einste krygsman se lewe en loopbaan.

By die Ditsong Nasionale Museum vir Krygsgeskiedenis, in Johannesburg, is daar ʼn uitstalruimte wat na generaal Brink vernoem is, 'n aanduiding dat hy eens op ʼn tyd ʼn belangrike persoon in Suid-Afrika was. Sekerlik is dit so wanneer mens sy dienste gedurende die twee wêreldoorloë, sy betrokkenheid by die Spesiale Diens Bataljon en die opleiding wat hy by die Militêre kollege in Pretoria behartig het, behoorlik bestudeer.

Dalk is George Brink die bewys dat mens ook "helde" in die logistieke uitvoering van 'n beplande veldtog kan kry. Net soos wat 'n flank die bal in die losgemaal kry sodat die agterlyn die punte kan aanteken, net so was offisiere soos Brink verantwoordelik vir die Unie Verdedigingsmag se voorrade, bewapening en taktiese beplanning. Sonder hulle sou Suid-Afrika nie daarin kon slaag om Oos-Afrika en Noord-Afrika te bevry nie.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Kolonel Van Heerden het diens gedoen gedurende die Angolese Grensoorlog (1966-1989) en saam met Taakmag Zulu het hy ʼn gedugte krygsman geword. Dus, wat behels sy lewensverhaal?

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

10 Oktober was voorheen bekend as Heldedag. Maar het Suid-Afrika helde en heldinne? Uiteraard is dit belangrik om ʼn geëerde persoon se lewensverhaal te ken om te kan bepaal of die persoon ʼn held is of nie.

Dit is die fokus van hierdie reeks deur Eensgesind, genaamd: Helde.

Ter aanvang van die reeks word die eerste opgetekende geval nagegaan van 'n krygsman wat deur die Khoi-gemeenskap by Tafelbaai as ʼn militêre held beskou was. Maar was hy ook 'n held vir die Portugese wat hy aangeval het?

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Met die stigting van die nuwe Boererepublieke moes spesifieke beleide, reëls en regulasies gevolg word vir die bekom en bestuur van eiendom.

Een beleidsbepaling het dit vir voormalige Voortrekkerfamilies selfs moontlik gemaak om meer eiendom te bekom as families wat nie aan die Groot Trek deelgeneem het nie.

Die resultaat daarvan was 'n klasseverskil wat 'n groot invloed op Transvaal en die Oranje-Vrystaat se binnelandse politiek gehad het. Of was dit werklik die geval?

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hierdie episode van Grond handel oor die geskiedenis van grondbesit deur gemeenskappe wat hulle na 1820 noord van die Oranje- (Gariep) rivier gevestig het.

Gedurende hierdie tydperk het die Groot Trek plaasgevind en sodoende het die reëls en regulasies verander ten opsigte van grondverkryging en die gebruik en besit daarvan. Dit was nie net die Voortrekkers wat veranderinge in die binneland meegebring het nie. Die Britse Ryk en ander vorste in die binneland het ook daartoe bygedra.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie episode van Grond word kortliks gepraat oor die grondbesitstelsel in die Kaap de Goede Hoop van 1657 tot 1835.

In 1657 het die Vryburgers die reg gekry om leenplase te bewerk. Die klein groepie Vryburgers het vermeerder en gevolglik was daar 'n groter aanvraag na meer plase.

Wat het toe gebeur en wat was die gevolg tot en met die begin van die Groot Trek in 1835?

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Eensgesind het 'n splinternuwe reeks geskep wat die geskiedenis van grondbesit in Suid-Afrika onder die vergrootglas plaas.

Eerstens is dit belangrik om te bepaal hoe grondbesit as sodanig in Suid-Afrika begin het en hoe dit aanleiding gegee het tot eiendomsbesit in die moderne tydperk waarin ons tans in leef.

Luister gerus saam na hierdie inleidende episode van Eensgesind se reeks: Grond.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie episode word die lewe van dr DF Malan se eggenote, Maria Malan (née Louw), behandel.

Beide was betrokke by die uitbou van die Nasionale Party in Kaapland. Dr Malan, as NP- leier in die vermelde provinsie, het Maria gereeld by funksies ontmoet.

Wat het gebeur toe sy in 1948 die premiersvrou word? Luister gerus saam na hierdie episode van Eggenote.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hierdie episode handel oor die lewensverhaal van Mynie Hertzog (née Neethling), generaal Barry Hertzog se eggenote.

Haar man het vir 15 jaar regeer en sodoende moes Mynie vir meer as ‘n dekade in die politieke kollig wees. Net soos Isie Smuts het sy ook in spesifieke kringe beweeg, maar die ervaringe gedurende die Anglo-Boereoorlog het haar altyd bygebly. Verseker het sy ook deel gehad aan die voorbereiding van haar seun, dr Albert Hertzog, se politieke loopbaan.

Mynie Hertzog is dalk deesdae nie so bekend soos Isie Smuts nie, maar sy het ook ‘n biografie wat aandag moet geniet. Wat behels hierdie biografie? Luister gerus saam.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

As die premiersvrou van generaal Smuts het sy ‘n reeks bekende mense ontmoet en met hulle gekorrespondeer. Sy was bekend vir haar maatskaplike projekte, veral gedurende die Tweede Wêreldoorlog (1939-1945).

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie episode word vlugtig na die lewensverhale van voormalige presidentsvroue uit die oud-Boere Republieke gekyk. Die impak wat presidentsvroue soos Gezina Kruger, Tibbie Steyn en Isabella Brand in hul tyd gehad het is die hooffokus hierdie gesprek.

Dit is wel interessant om te verneem dat daar 'n lys van presidentsvroue is wat nie eers deesdae genoem word nie. Is dit dalk omdat daar min bronmateriaal oor hulle bestaan of is dit omdat historici vergeet het om na hul biografieë te skryf?

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Om Vrouemaand behoorlik te herdenk, skop Eensgesind af met ʼn nuwe reeks oor die eggenotes van Suid-Afrikaanse staatshoofde. Om elke biografie die aandag te gee wat dit verdien, sal hierdie episode fokus op die lewe van Annie Botha (née Emmett) wat generaal Louis Botha se vrou was.

Sy was van Ierse afkoms, maar het in die Oranje-Vrystaat grootgeword. Daar het sy vir Louis ontmoet en saam met hom ʼn aksiebelaaide getroude lewe gelei.

Diegene wat saamluister, sal verbaas wees oor die uitdagings wat Annie Botha, die eerste Premiersvrou, moes oorkom.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Die Stormjaers het verseker sabotasie teen die Suid-Afrikaanse Staat gepleeg. Kragpale, telefoonpale en regeringskantore was van die teikens wat in hul visier was. Dit was nie omdat hulle pro-Duits was nie maar wel anti-Brits. Hulle wou graag Suid-Afrika uit die imperiale klou van Brittanje kry, soos wat Sein Fenn in Ierland gedoen het.

In hierdie laaste vrystelling van Die Stormjaers vertel die groep veterane vir oulaas wat hulle alles gedoen het en wat hulle uit hul jare van stryd onthou.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

“As ek omdraai, skiet my. As ek val, wreek my. As ek storm, volg my” was die slagspreuk van die Stormjaers. Hierdie woorde het die lede van hierdie voormalige paramilitêre organisasie ernstig opgeneem en hul stryd teen die Smuts-regering voortgesit.

In hierdie tweede gedeelte van die Die Stormjaers as deel van die Ossewa-Brandwag-opnames, vertel die veterane verder oor wat hulle kan onthou uit daardie jare van risiko en gevaar.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie episode van die Ossewa-Brandwag-opnames (die eerste van drie episodes), hoor ons vir die eerste keer wat voormalige Stormjaers te sê het oor hul ervaringe in die vroeë 1940's.



Die Stormjaers was ’n gevaarlike paramilitêre vleuel van die OB wat sabotasie gepleeg het om die Smuts-regering omver te werp. Bekende persoonlikhede uit die middel tot laat 20ste eeu was lede van hierdie groep wat deur die Smuts-regering as ʼn bedreiging gesien was – dink maar net aan generaal Lang Hendrik van den Berg wie se herinneringe in vorige episodes vrygestel is.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Martini Steyn Vorster (Tini Vorster) was die vrou van voormalige eerste minister John Vorster. As sy eggenoot het sy ook ervaringe met hom in die Ossewa-Brandwag (OB) gedeel, wat sy in Julie van 1981 aan ʼn groep navorsers vertel het.

In hierdie episode van Die Ossewa-Brandwag-opnames vertel mevrou Vorster oor wat sy moes deurmaak terwyl haar man by Koffiefontein geïnterneer was. Ook onthou sy die vroeë dae van hul huwelik toe hy as jong prokureur te Port Elizabeth aktief betrokke by die OB was.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hierdie episode is die tweede gedeelte van die onderhoud wat met voormalige eerste minister, BJ Vorster, gevoer is. Dit handel oor sy tyd in die Ossewa-Brandwag (OB) en hoe hy as OB-generaal by Koffiefontein geïnterneer was.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Vorster sal onthou word as die eerste minister van 1966-1978 en staatspresident van 1978-1979. Voordat hy by die Nasionale Party aangesluit het, was hy lid van die Ossewa-Brandwag (OB). Hy was nie net sommer ’n gewone lid nie. Hy was ’n generaal in die OB en is gedurende die Tweede Wêreldoorlog in die interneringskamp te Koffiefontein aangehou.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hierdie is 'n opvolgepisode van Die Lang Generaal vertel...Deel 1, as deel van Eensgesind se OB-opnamereeks. In die tweede gedeelte van die gesprek wat met generaal Hendrik van den Berg deur historiese navorsers gevoer is, vertel hy en sy geselsgenote alles wat hulle ervaar het as lede van die Stormjaers en sodoende die Ossewa-Brandwag.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie episode van Eensgesind se reeks oor die Ossewa-Brandwag-opnames, vertel generaal Hendrik van den Berg waarom hy by die OB aangesluit het. Saam met ʼn paar van sy voormalige OB-kollegas fokus hierdie gesprek ook op ʼn rooftog wat hulle uitgevoer het, wie hulle verraai het en wat hul sabotasieplanne was.

Generaal Van den Berg was later bekend as die hoof van B.O.S.S. (Bureau of State Security) en ʼn persoon waarop eerste minister John Vorster waarlik kon steun. As gevolg van die lengte van die opname met generaal Van den Berg, sal sy onderhoud in twee dele vrygestel word. ʼn Kort biografie oor die generaal word wel kortliks gedeel, waarna die opname sal volg.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie episode bespreek Emile en Johan die historiese betekenis van 31 Mei. Dit was op 31 Mei 1902 dat die Boererepublieke tot niet gegaan het, maar dit was ook op die 31ste Mei dat die Unie van Suid-Afrika in 1910 gestig is. Toevallig?

Maar daar was toe weer iets beplan vir 31 Mei in 1928 en natuurlik ook toe Afrikanernasionalisme oor Britse imperialisme in 1961 getriomfeer het.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie episode van Dossier word die misdaadloopbaan van die bekende Foster-bende bespreek. In 1914 het die Foster-bende die stad Johannesburg op hol gehad. Van Julie tot September 1914 het die Unie Polisie alles in hulle vermoë gedoen om William Foster, sy vrou Peggy, John Maxim en Carl Mezar vas te trek. Op die 15de September het hulle wel iemand platgetrek, maar dit was nie die Foster-bende nie.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Meer as 200 opnames is gedurende die 1970's en vroë 1980's, opgeneem deur die Potchefstroom Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, vir hul Ossewabrandwag argief. Hierdie opnames is met die sluit van die argief aan die Erfenisstigting geskenk en is nou vir die eerste keer bekend gestel aan die publiek. Gedurende die loop van hierdie reeks sal ons na die stemme luister van voormalige president B.J Vorster, Generaal Lang Hendrik van den Bergh, prof. H.G Stoker en nog vele meer.

In hierdie eerste episode praat Dr. Albert Hertzog oor sy ervaringe van die Ossewabrandwag se leier- Kommadant Generaal J.F.J (bekend as Hans) van Rensburg. In opvolgende episodes sal Emile Coetzee en Johan Wolfaardt 'n proloog doen vir elke episode en kortliks die konteks skep vir elkeen van die sprekers.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie episode bespreek Wouter Botes die bekende saak van Jacoba “Bubbles” Schroeder se moord in 1949. Die Schroeder-saak is nooit opgelos nie en tot vandag toe weet niemand presies wat met die jonge Bubbles gebeur het nie. Al die feite van die saak dui nie op ’n enkele gevolgtrekking nie en sodoende, 70 jaar na haar dood, is haar moordenaar steeds onbekend.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie episode van Doodloopspore bespreek Wouter Botes die gevalle waar bonatuurlike verskynsels as moontlike verklaring vir vreemde gebeure gegee word. Eers praat hy met dominee Nico Rautenbach oor die moontlikheid van spoke en ander bonatuurlike wesens en dan volg daar ʼn reeks interessante gevalle in die Suid-Afrikaanse geskiedenis. Veral die sogenaamde "Gedaante in die Pas" word geanaliseer.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Die skeiding van magte leerstuk voorveronderstel 'n skeiding tussen die drie bene van staatsmag, naamlik die uitvoerende gesag, die wetgewende gesag en die regsprekende gesag. Die leerstuk se praktiese implikasies was as volg opgesom in die Grondwet sertifisering saak:“the principle of separation of powers, on the one hand, recognises the functional independence of branches of government.

On the other hand, the principle of checks and balances focuses on the desirability of ensuring that the constitutional order, as a totality, prevents the branches of government from usurping power from one another. In this sense it anticipates the necessary or unavoidable intrusion of one branch on the terrain of another. No constitutional scheme can reflect a complete separation of powers: the scheme is always one of partial separation."

Die bespreking dek verskeie onderwerpe, ondermeer, (i) die trias politica leerstuk, (ii) die samestelling van die nasionale vergadering, (iii) die samestelling van die nasionale raad van provinsies asook (iv) die wisselwerking tussen die nasionale vergadering en die nasionale raad van provinsies.Spesifieke fokus word geplaas op die verskillende stempersentasies wat van toepassing is op wetsontwerpe wat poog om die Grondwet te wysig. Hierdie aspek van die bespreking is natuurlik uiters relevant met betrekking tot die moontlike wysiging tot artikel 25 van die Grondwet om voorsiening te maak vir onteiening van eiendom sonder vergoeding.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie episode van Verkiesing 2019, gesels Emile en Johan oor die laaste jare van Nasionale Party-beheer en die verkiesings, en selfs ʼn referendum, wat in die jare tussen 1987 en 1994 plaasgevind het.Herinneringe aan daardie tydperk se bekende politieke figure, uitsprake en gebeure vorm die hoofpunte van hierdie episode. Die dae toe 'n mens moes kies tussen die NP, KP, HNP, AVU en die PFP met die vrees van wat sal gebeur met die ANC, PAC en SAKP, is nog vars in die geheue van veral die senior burgers. Elkeen het hierdie era anders beleef en hul eie afleidings en gevolgtrekkings gemaak. Dit was ʼn tyd van onderhandelinge en hoë eise aan president F.W. de Klerk en sy administrasie.En toe kom 1994...Luister gerus saam na hierdie episode oor die oorgangstydperk wat na ANC-oorname gelei het.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie episode van Verkiesing 2019, word gekyk die verkiesings wat advokaat B.J. Vorster en meneer P.W. Botha gewen het.Op 6 September 1966 is dr Verwoerd in die parlement te Kaapstad vermoor en die Nasionale Party-koukus besluit dat sy opvolger die minister van Justisie, advokaat B.J. Vorster, moet wees. Die Vorster-era het wel die opvolgende verkiesing oorleef en die 1970's kan gesien word as die “Vorster-era”.Vorster moes teen 1978 plek maak vir sy opvolger. Hy wou wel verder aangaan as Staatspresident. Die minister van Verdediging, P.W. Botha, het by Vorster oorgeneem as die leier van Nasionale Party toe hy dr Connie Mulder in ʼn binne-partyverkiesing geklop het. As die 1970's Vorster se era was, dan was die 1980's die era van PW Botha. Botha het wel veranderinge aan verkiesings in Suid-Afrika gebring, wat net tot 1994 sou duur.Luister gerus saam na die verhaal van hoe Vorster en Botha die laaste bastions van Nasionale Party-mag in Suid-Afrika geword het.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie episode van Verkiesing 2019, word gekyk na die verskiesings wat die 6de eerste minister van Suid- Afrika, dr H.F. Verwoerd gewen het.

Dr Verwoerd is in 1901 in Nederland gebore en het op ʼn vroeë ouderdom, natuurlik saam met sy ouers, na Suid-Afrika verhuis. Die Verwoerdgesin het toe ʼn bestaan in destydse Rhodesië gemaak waar klein Hendrik as skolier uitgeblink het. Dit was maklik om te glo dat hy bestem was vir ʼn posisie van invloed.

As professor by Stellenbosch, redakteur van die Transvaler was sy hy op pad na ʼn hoë amp toe Dr DF Malan in 1948 gewen het.

Na Dr Malan en Advokaat Strijdom, was dit Dr Verwoerd se beurt. Hoe het ʼn jonge Nederlandse seuntjie die staatshoof van Suid-Afrika geword?

Luister gerus saam na die verskiesings waar Dr Verwoerd koning gekraai het.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie episode word gekyk na die merkwaardige 1948-verkiesing wat die Nasionale Party onder dr DF Malan gewen het. Eintlik was die volle naam van die party die Herenigde Nasionale Party, nadat generaal Hertzog met dr Malan in 1941 kon versoen. Maar generaal Hertzog het in 1942 gesterf en dr Malan kon toe weer sy party as hoofleier lei.Met die oorwinning in 1948 kon die Nasionale Party sy beleid van Aparte Ontwikkeling (alombekend as Apartheid) in werking stel en sy mag oor die vier provinsies en Suidwes-Afrika (Suid-Afrika se mandaatstaat) konsolideer. Dr Malan sou net een termyn as staatshoof dien. Die Leeu van Noord-Transvaal, advokaat JG Strijdom, het by hom oorgeneem, alhoewel dr Malan meer van minister Klasie Havenga gehou het. By die stembus het die meerderheid stemgeregtigdes vir Strijdom gekies, wat tot sy dood in die amp van Eerste Minister sou dien.Maar waar was dr HF Verwoerd gedurende al hierdie gebeure?Luister gerus saam om meer uit te vind oor hoe die Nasionale Party die fondasie gelê het vir ʼn 46-jaarlange regime.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie episode word kortliks vertel hoe Transvaal en die Oranjerivier Kolonie se verkiesings verloop het vir generaal Louis Botha en Abraham Fischer om die eerste ministers van daardie kolonies te word. Hulle sou nie lank in daardie ampte hul onderskeie kolonies dien nie. Kort daarna sou generaal Botha verkies word om van Beitbrug tot by Algoabaai te regeer.Maar hoekom Botha en hoe is hy verkies? Dit sal nie die enigste vraag wees nie. Die verkiesings van sy opvolger, generaal Jan Smuts, word ook onder die vergrootglas geplaas. 'n Mens moet ook nie vergeet van die rol wat generaal JBM Hertzog gespeel het nie. Hy is in 1924 verkies om die eerste Nasionale Party-regering te lei en sy kabinet met Nasionale Party- en Arbeidersparty-lede te vul. Alhoewel die 1920's vir Hertzog ʼn roemryke dekade was, was dit nie die geval met die 1930's nie.Luister gerus saam om meer oor die Suid-Afrikaanse verkiesings van die vroeë 20ste eeu uit te vind.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie episode gesels Emile en Johan oor hoe verskiesings in die historiese Boererepublieke gehou is.Dit is interessant om te verneem dat daar nie enige partye as sodanig was waarvoor burgers kon stem nie, maar die fokus was eerder op ʼn individu wat verkiesbaar was - nie net vir die Volksraad nie, maar ook vir die posisie van die staatshoof. Die fout moet nie gemaak word om te dink dat die ZAR se verkiesings op presies dieselfde wyse gehou is as die van die Oranje-Vrystaat nie.Met ander woorde, in die lig van ʼn komende verskiesing in Mei vanjaar, begin Eensgesind se Verkiesing 2019-reeks met ʼn episode oor die dinamika van Suid-Afrika se eerste demokratiese kiesstelsels in die voormalige Boererepublieke.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie episode kyk Wouter Botes na die besonderse lewe van Nicholaas “Siener” van Rensburg. Siener se visioene het selfs generaal Koos de la Rey beïndruk en die betekenisse van sy visioene word steeds vandag nog deur spesifieke mense bestudeer.

Botes gee ʼn beknopte bespreking oor die meer bekende visioene van Siener van Rensburg. Met die visioen oor die moord op dr Verwoerd word die ervaringe van ooggetuies ook gedeel. Het Siener dit lank voor die tyd gesien?

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie episode kyk Wouter Botes na die vreemde verdwyning van Michael Myburgh. Die verdwyning van hierdie jong seuntjie het die navorser en aanbieder van hierdie reeks geïnspireer om die saak te probeer oplos. Maar wat is die feite van hierdie saak?

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Op 9 November 1948 voer die Suid-Afrikaanse Polisie 'n klopjag uit op 'n dokter se spreekkamer in Castle Mansions, Eloffstraat, Johannesburg. Wat hulle daardie dag in dr Gerhardus Buchner se spreekkamer gevind het, sou lei tot die Aborsieskandaal van 1949.

Wat was die Aborsieskandaal van 1949 en wat het dr Buchner verkeerd gedoen? Dit is die fokus van hierdie episode van Dossier.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie week se episode van 'n Selde Gesprek gesels ons weer met Prof Botha (Universiteit van Pretoria: Departement van Publiekreg). Die primêre fokus van hierdie gesprek is die werking en jurisdiksie van die Internasionale Strafhof (geskep in terme van die Rome Statuut van die Internasionale Strafhof (2002).

Prof Botha deel met ons sy mening oor die werking van die Internasionale Strafhof op die Afrika kontinent; veral in die lig van kritiek dat die Internasionale Strafhof disproporsioneel aandag skenk aan internasionale misdade in Afrika. Die gesprek word gelei aan die hand van twee sake tans voor die Internasionale Strafhof, naamlik die Al Bashir (Sudan) en Gbagbo (Ivoorkus) sake.

Die gesprek raak ook aan ander onderwerpe in internasionale strafreg insluitend die omvang en betekenis van volksmoord, misdade teen die mensdom en oorlogsmisdade.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Die seun van goewerneur Simon van der Stel het by sy pa oorgeneem. Op die ouderdom van 34 jaar het Willem Adriaan van der Stel die bestuur van die Kaap, steeds onder VOC-beheer, oorgeneem. Soos ʼn nuwe besem wou hy skoon vee en sy eie idees volg.

Nie al sy planne het so goed verloop soos wat hy gehoop het nie. Sy tyd aan die stuur van die Kaap en wat hy vir die Boland beteken het, is die fokus van hierdie episode van GES 101.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Duncan Donald Moodie is die enigste persoon in Suid-Afrikaanse misdaadgeskiedenis wat twee keer aan dieselfde misdaad skuldig bevind is. Op Sondag 21 Augustus 1960 het Moodie, vergesel deur sy pa, na sy vervreemde vrou, Anita Sinclair, se ouerhuis in Floralaan, Ada May Vale, in Klerksdorp gegaan. Sy plan was om haar te oorreed om hom weer ʼn kans te gee en die egskeiding stop te sit. 

Vyf en twintig minute later en Anita Sinclair is dood. Wat het gebeur en was Donald Moodie regtig skuldig? Luister saam in hierdie episode oor Duncan Moodie, die sogenaamde Vrou-moordenaar van Klerksdorp.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie episode van Doodloopspore vertel Wouter Botes die verhale van bekende vliegongelukke in Suid-Afrika. Alhoewel die bekende Rietbok-vliegramp in ‘n ander episode bespreek word, kyk Wouter hier na die omstredenheid in ongelukke met kleiner vliegtuie, onder andere die Dreyer-geval in die distrik Burgersfort in 1980.

Dan was daar ook ’n vreemde voorval in Tanzanië. Wouter gesels ook met Henk Kraai van Blue ChipVliegskool by Wonderboom Lughawe om uit te vind wat gebeur wanneer ’n vliegtuig vermis word.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie episode van Doodloopspore vertel Wouter Botes van twee rooftogte wat wye mediadekking geniet het en die rowers in die oë van die Suid-Afrikaanse publiek soos helde laat lyk het. Die eerste saak is die Oppenheimer-juwelesaak van 1955. Eensgesind het onlangs die saak kortliks in die reeks Dossier bespreek. In hierdie episode word die verloop van die saak verder noukeurig behandel met ʼn waardevolle konteks.

Die tweede saak het in 1977 voorgekom. Suid-Afrika is een van die min lande waar onbekende bankrowers ʼn tonnel gegrawehet om ʼn bankroof uit te voer. In Mei 1977 het die alombekende “Grand Bank Snatch” plaasgevind waartydens R413 000 geroof is - alles deur middel van ʼn tonnel.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie episode van Doodloopspore vertel Wouter Botes van die moord op prof. Johan Heyns en regter Kuper. In 1963 is regter Kuper in sy huis doodgeskiet terwyl hy saam met familie gekuier het. Dit het gebeur in ʼn tyd van onstuimigheid en Wouter skets die konteks deur middel van ʼn soortgelyke geval in die Verenigde State van Amerika.

Die onstuimigheid het nie in 1963 doodgeloop nie. Selfs in 1994 het nog ʼn sluipmoord Suid-Afrika geruk. Hoewel professor Johan Heyns kritiek uit verskillende oorde ontvang het, sou niemand kon dink dat hy op 5 November 1994 ook in sy huis doodgeskiet sou word nie. Is daar enige bose beplanning agter sy moord omdat dit op Guy Fawkes-dag gebeur het?

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Om die nuwe jaar behoorlik af te skop, vertel Wouter Botes in hierdie episode van Doodloopspore wat in 1969 met Rosalind Ballingall gebeur het toe sy duskant Knysna verdwaal het. Was sy by die Cosmic Butterfly-kommune betrokke? Of is haar lewe gewelddadig tot ʼn einde gebring?

Die ander sake wat Wouter in hierdie episode na kyk, is die helikopter wat in die Knysna-woud in 1999 gevind is. Laastens word Vlug 406, ook bekend as die Rietbok-vliegramp van 13 Maart 1967, bespreek. Wouter gesels met ʼn veteraanvlieënier wat sy professionele mening gee oor hoe dit was om met die Vickers Viscount te vlieg.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie episode van Doodloopspore vertel Wouter Botes van die bekende spook-gevalle in die Jakarandastad. Vrae oor die lewe na die dood “spook” al eeue lank by die mensdom en spookstories kan in elke beskawing gevind word. Die meeste dorpe, stede, plase en slagvelde het ʼn verhaal van spokery wat die aandag van die publiek trek. Pretoria stel nie teleur nie.

Zwartkoppies, die Breytenbach-teater en die Jan Smuts-huis is die hooffokuspunte van hierdie episode, maar die relaas van elke spookgeval maak die drie plekke uniek. Met Botes en sy span se ondersoek by Smuts-huis is nog iets spesiaals gevind. Wat was dit?

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie episode van Doodloopspore vertel Wouter Botes iets van die geheime wat in die skeepswrakke om Suid-Afrika se kus skuil. Die Kaap van Storms is deur generasies ervare seevaarders gevrees.

Wouter verhaal die lotgevalle van die Nuwe Haerlem meesterlik en deur middel van ʼn spesiale klankgreep word die gevoel van ʼn sinkende skip geskep; ʼn hoorbeeld wat niemand ooit sal kan vergeet nadat 'n mens daarna geluister het nie. Daar is natuurlik ʼn lys van ander skeepswrakke waarvan die skatte vandag nog op die bodem van die see lê. Glo dit of nie, maar daar is entoesiaste wat na die wrakke soek en dan duikekspedisies reël, met die nodige permitte natuurlik, om die verborge skatte te vind.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie episode van Doodloopspore vertel Wouter Botes geheime van die Anglo Boereoorlog (1899-1902). Dit behels stories wat nie gereeld oorvertel word nie en nog nie te veel aandag in akademiese navorsingsprojekte gekry het nie. So is die teregstellings van Cornelius Claassen en Johannes Coetzee verstommend - om die minste te sê.

Wouter gesels ook met Rina Wiid wat die plaas Doornbult besit. Op die plaas kan 'n mens vandag nog die voorwerpe sien wat deur die konsentrasiekampbewoners van die Doornbult Konsentrasiekamp buite Hopetown gebruik is. Dit is ʼn merkwaardige historiese bron vir enige belangstellende om te besoek.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Soos voorheen geadverteer, word die reeks deur die gesoute joernalis, Wouter Botes, aangebied. In hierdie episode verduidelik hy presies wat die Krugermiljoene is en kan 'n mens verwag om dit dalk iewers te vind? In hierdie episode gesels Wouter met professor Fransjohan Pretorius oor die Krugermiljoene en wat akademici oor die legende dink.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In 1912 het die nuutgestigte Unie Verdedigingsmag (UVM) besluit om ʼn groepie gekeurde jong manne te stuur om as vlieëniers opgelei te word. Elke applikant moes na die ou Raadzaal in Pretoria gaan vir ʼn onderhoud met generaal Beyers. Uiteindelik is net tien rekrute gekies.

G.S. Creed, E.C. Emmett, B.H. Turner, G.P. Wallace, ʼn ene Clisdal, Hopkins, Solomon, Van Coller en Williams was saam met Kenneth Reid van der Spuy Suid-Afrika se tien eerste opgeleide vlieëniers. Die hoop was dat die eerste 10 Suid-Afrikaanse vlieëniers die land se UVM na nuwe hoogtes sou neem. Hulle moes wel eers opgelei word. Onder toesig van C. Compton Patterson en sy assistent, ʼn ene Cheeseman, is hierdie rekrute net buite Kimberley opgelei.

In hierdie episode van Padlangs Noord-Kaap, besoek ons die monument wat net suid van Kimberley by die einste vliegveld staan waar die eerste 10 rekrute hul opleiding ontvang het.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Tragedie tref selfs die rykes onder ons. Een aand in Oktober 1955 is mevrou Bridget Oppenheimer se juwele in haar huis, Little Brenhurst, gesteel. En dit sonder dat ʼn venster of deur oopgebreek is. Juwele ter waarde van £250 000 is binne oomblikke gesteel sonder dat enige van die personeel wat in die huis gewerk het, iets gesien het. Hoe is dit moontlik? Wat het die polisie gedoen toe een van die rykste Suid-Afrikaners besteel is?

Luister gerus na hierdie episode van Dossier waartydens die storie van die Oppenheimer-juwele vertel word.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Jan van Riebeeck verlaat die Kaap in 1662. Uiteindelik is sy droom bewaarheid om weer na die Ooste terug te keer. Maar wie het by hom oorgeneem en wat kan ʼn mens oor hulle vertel?

In hierdie episode van GES 101 kyk ons na die post-Van Riebeecktydperk tot die “Goue Era” van Simon van der Stel. Goewerneurs soos Zacharias Wagenaer, Cornelis van Quaelbergen, Jacob Borghorst, Pieter Hackius, Isbrand Goske en Joan Bax word die hoofkarakters in die drama wat aan die Kaap van de Goede Hoop afspeel.

Met die aankoms van Simon van der Stel arriveer die eerste ware stigter en ontwikkelaar van die Kaap. Vandag staan Groot Constantia en die dorp Stellenbosch steeds soos bakens op die historiese landskap ter herdenking aan Simon van der Stel. Skuld die wynvervaardigers van Suid-Afrika hom ook ʼn bedanking of twee?

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Tussen Bloemfontein en Johannesburg kan 'n mens die Sandrivierkonvensie se monument sien. Hierdie monument is waar mens kan sê Transvaal as ʼn staat gebore is. Dit is hier waar Andries Pretorius met die Britse gesante vergader het, maar waar was die ander Transvaalse leier, Andries Potgieter? Emile en Johan gesels ʼn bietjie oor die Sandrivierkonvensie en die betekenis van hierdie monument.

Dit is 17 Januarie 1852 en generaal Andries Pretorius loop in die tent in waar die Britse gesante sit en wag om met hom oor die toekoms van die gebied bo de Vaalrivier te gesels. Pretorius was op sy senuwees. Hy het verwag dat dit ʼn lokval sou wees, omdat hy steeds ʼn prys op sy kop gehad het na die laaste slag met sir Harry Smith se troepe by Boomplaats. Die Britse gesante was nie daar om Pretorius te arresteer nie. Hulle wou samesprekings voer om seker te maak dat die gebied bekend as Transvaal nie ʼn toekomstige probleem vir die Britse kolonies in Suid-Afrika sou wees nie. Pretorius wou niks anders as onafhanklikheid hê nie.

Die Britse gesante het dit verstaan en op 17 Januarie 1852 is die konvensie deur beide partye onderteken. Generaal Andries Hendrik Potgieter se handtekening was wel nie daar nie. Hy was steeds in Transvaal en het nie die Britse regering vertrou nie. Maar nou kon hy nie deel in die diplomatiese oorwinning van ʼn Britse erkende staat bo die Vaalrivier nie, of kon hy?

Wat ook al ʼn persoon se argument is, die Sandrivierkonvensie het erkenning verleen aan die stigting van ʼn staat bo die Vaalrivier en dit is deur Pretorius bewerkstellig. Sandrivier is dus sy prestasie.

Luister gerus saam na hierdie episode oor ʼn belangrike monument wat ʼn gebeurtenis herdenk wat ʼn impak gehad het op moderne Suid-Afrikaanse en selfs Europese geskiedenis.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie episode van Dossier kyk ons kortliks na die gebeure van daardie aand en wat in die Staat versus Rossouw-hofsaak gebeur het wat Rossouw se lot bepaal het. Was hierdie regtig ʼn saak waar die slagoffer sy moordenaar gesmeek het om hom dood te maak? Of was dit een van Rossouw se leuens om die galg vry te spring?

Rossouw moes eintlik die baron se lewe beskerm het, nie dit geneem het nie...

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Maria Lee (ʼn nooi Van Niekerk) het in Lichtenburg grootgeword. Sy het op 16 die eerste keer getrou, maar dit sou nie haar laaste huwelik wees nie. Drie kortstondige huwelike sou volg. Die laaste een het in moord geëindig.

Maria Lee was net soos Daisy De Melker ʼn Femme Fatale. Haar slagoffer, Alwyn Smith, het nie agtergekom dat hy siek geword het omdat sy vrou besig was om hom te vergiftig nie. Maar Maria sou wel dieselfde vonnis as Daisy de Melker kry. Al wat sy nie gekry het soos Daisy nie, is die status van ʼn legendariese figuur.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Wie was Suid-Afrika se eerste reeksmoordenaar? Volgens historici is dit Pierre Basson. Hy is wel die eerste gedokumenteerde reeksmoordenaar. Indien so, wat is sy storie? Dit is die tema van hierdie episode van Dossier.

Pierre Basson het sy hele lewe in Wes-Kaapland deurgebring. Toe sy pa oorlede is, het hy die rol van die vaderfiguur in sy huis oorgeneem. Hy wou seker maak dat sy huisgesin goed versorg is en genoeg geld het om gemaklik te leef.

Deur middel van lewensverskeringspolisse wat sy kliënte en familie uitgeneem het, het dit hom ʼn manier gegee om ryk te word. Dit het hom selfs tot moord gedryf.

Hoe het hy dit gedoen en wie was sy slagoffers?

Luister gerus saam om meer van Pierre Basson te wete te kom.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Toppling governments, political assassinations and cannibalism, these are just a few of the false accusations that have been levelled against South African private military contractors Executive Outcomes (EO). In the revised edition of Executive outcomes: Against all Odds, author Eeben Barlow sets the record straight, providing a chronicle of EO’s operations, his own experiences with the company and exposing the bad actors that threatened its existence and slandered its name with malicious conjecture.

Prior to starting Executive Outcomes, Eeben served in various conventional and covert units of the SADF including 32 Batalion and the controversial Civil Cooperation Bureau. Founded in 1989 as a training company providing services for South African Special Forces, EO soon evolved, gaining notoriety for the pivotal role they played in assisting the FAA to defeat UNITA forces in Angola, and later crippling the rebel RUF forces in Sierra Leone. As their prominence grew, so did the threat they posed to certain foreign and domestic interests who had more sinister objectives in mind than stabilising war ravaged African countries. With very few men and even less equipment, EO proved extremely effective in every theatre of battle, forcing the international community to take notice and question the status quo of peacekeeping in Africa. But, even though this was a force that had achieved what few national armed forces could, there was one enemy it could not slay. Eeben left Executive Outcomes in 1997 and was appointed as Chairman of STTEP International in 2009

As founder and former chairman, Barlow is able to provide more than just a soldier’s perspective on this daunting industry. Along with detailing operations in Angola, Sierra Leone and Indonesia, Barlow also recounts of truly bizarre requests from rogue agents and corrupt foreign leaders, as well as the various assassination attempts on his life. Everything is not as it seems and when it comes to the state of affairs in Africa, you should be prepared to have your preconceptions challenged.

His book is more than just a biography of a private military company. It is sobering perspective on the state of conflict in Africa and the masters it serves. As Africans solving Africa’s conflicts, the men of EO truly achieved great triumphs against all odds.

In this special episode of the Eensgesind podcast, we discuss some parts of Eeben's book, the involvement of STTEP in assisting the Nigerian army to drive out Boko Haram of Nigeria and Eeben addresses the increasing fragile political trajectory that South Africa is facing.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In Oktober 1964 het ʼn grusame moord in Johannesburg plaasgevind. ʼn Paartjie was besig om by die Boksburg dam te stap, toe hulle skielik ʼn tas gewaar wat op die water dryf. Dit het vir hulle vreemd gelyk. Toe hulle die tas uit die water haal, vind hulle dit...

Dis vreemd dat die Boksburgdam-saak nie so bekend is nie. As dit nie ʼn ware saak was nie, dan sou dit ʼn merkwaardige gruwelverhaal gewees het. Luister gerus na Eensgesind se episode oor hierdie saak en hoe dit die Suid-Afrikaanse Polisie vier jaar geneem het om die raaisel op te los. Hierdie saak het ook geskiedenis in die forensiese wetenskappe gemaak.

Die slagoffer was Catherine Burch, maar waarom het dit so lank geneem om haar te identifiseer? Wat het met die moordenaar gebeur? Die antwoorde en meer kan in hierdie episode gevind word.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Dit is bekend in museumkringe dat die Totius Huismuseum in Potchefstroom onlangs gerenoveer is. Totius se standbeeld het in die laaste paar jaar die spanningsvlakke verhoog, veral by die Noordwes Universiteit, maar daar is meer van die ou Gereformeerde kerkvader te sien as net sy standbeeld. In hierdie episode van Rede uit die Verlede, gesels Emile met Johan Wolfaardt oor die Totius Huismuseum.

Johan Wolfaardt wat die kurator van die President M.W. Pretorius Huismuseum is, is ook verantwoordelik vir die Totius Huismuseum wat ʼn klipgooi weg is van die ou presidensiële woning. Sodoende moes hy die renovasie van die huis behartig. In hierdie episode word nie net gesels oor die omstredenheid van Totius as historiese figuur in die teenswoordige tyd nie, maar liewers meer oor die uniekheid van sy loopbaan en die erfenis wat daarmee gepaard gaan.

Die Totius Huismuseum is dus die regte besienswaardigheid om te besoek en oor te praat.

Daar kan mens, soos in enige huismuseum, presies loop waar ʼn spesifieke historiese figure eens geloop het en in hul wêreld so te sê “instap”. 'n Mens kan dan in hierdie huismuseum presies sien waar die 1933-Bybelvertaling begin is en waar Totius al sy gedigte geskryf het.

Maar waarom was die huismuseum juis nou gerenoveer en was dit nodig? Ons beantwoord daardie vrae ook in hierdie episode van Rede uit die Verlede.   

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Jaarliks vermeerder die getal graduandi. Daar word van elkeen wat ʼn graad verwerf verwag om ʼn konstruktiewe bydrae tot die samelewing te maak deur oplossings te vind vir die uitdagings wat ons in die gesig staar. Dit is dus nodig vir ware “Renaissance-manne en -vroue” met hul nuwe en behoorlike nagevorste idees om weer die leisels van private instansies, besighede en selfs die regering oor te neem; ʼn wêreld waar deskundigheid en ervaring koning kraai!

Een hedendaagse Renaissance-man is dr Burgert Senekal. Hy het ʼn reeks grade agter sy naam en het die boonste sport van die akademiese leer bereik. Tans is hy besig om EPOG verder uit te bou as ʼn navorsingsinstituut van formaat wat in die nabye toekoms 'n groot hulp vir Afrikaner-aangeleenthede kan wees. Eensgesind het met hom gaan gesels en uitgevind hoe ʼn akademikus soos hy tans ʼn rol buite en binne die universiteitswêreld speel.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Bloemfontein is op 13 Maart 1900 deur generaal Roberts en sy manskappe ingeneem. Roberts besluit toe om sy soldate ʼn bietjie te laat rus. Dit was ʼn wyse besluit, omdat ʼn groot aantal van sy soldate reeds siek was aan maagkoors. Historici glo dat hulle maagkoors gekry het omdat hulle besoedelde water naby Paardeberg gedrink het. Roberts het dalk op sy louere gerus, Generaal Christiaan De Wet het nie.

Twee weke na die inname van Bloemfontein was generaal De Wet in Winburg. Hy het gewag vir die perfekte geleentheid om Roberts aan te val. De Wet het geargumenteer dat die waterwerke by Sannaspos Roberts se “achilleshiel” was. Roberts het net vir generaal Broadwood en sy manskappe daar geplaas om die waterwerk te beskerm.

Op 31 Maart 1900 het De Wet aangeval en Roberts ʼn welverdiende nederlaag laat ly. In die Britse militêre geskiedenis staan dit bekend as die “Surprise at Sannas’ Post”.

Wat op daardie dag gebeur het en hoe dit tans by die monument by Sannaspos naby Bloemfontein lyk, is die fokus van hierdie Padlands-episode met Emile en Johan.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Suid-Afrika is ʼn land wat swaar onder misdaad gebuk gaan. Dit is nie ʼn onlangse verskynsel nie. Suid-Afrika het ʼn misdaadgeskiedenis wat selfs eeue terug in die verlede strek. Met hierdie nuwe reeks, Dossier, wil Eensgesind die stories agter bekende, en dalk nie so bekend nie, sake vertel. Ons eerste episode handel oor die Jacoba “Bubbles” Schroeder-saak.

In 1949 was Bubbles Schroeder ʼn jong meisie in Johannesburg wat haar jongmenslewe geniet het. Sy het niemand enige kwaad aangedoen nie. Sy was altyd lus vir ʼn partytjie en was baie gesteld op haar voorkoms. Sy was aantreklik en het die belangstelling van die kêrels (oud en jonk) geniet.

Nadat haar verhouding met Phillip Stein, ʼn 54-jarige besigheidsman, op die rotse geloop het, het sy meer tyd met Morris Bilchik begin spandeer, wat haar ouderdomsgenoot was. Dit sou egter David Polliack en Hyman Liebman, Bilchik se maats, wees wat haar ondergang sou bewerkstellig. Hoe? Luister saam na hierdie eerste episode van Dossier.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Na ons laaste episode in GES 101 is die aankoms van goewerneur Jan van Riebeeck kortliks bespreek. Maar wat het na die tyd gebeur? Wat moes hy doen om sy missie by die Kaap suksesvol te maak? Hoe was dit om in die Kaap te bly gedurende die eerste jare van VOC-bestuur? Dit is die kern van hierdie episode van Eensgesind se reeks, Geskiedenis (GES) 101.

Natuurlik moes Van Riebeeck en sy bemanning sorg vir skuiling, voedsel en goeie verhoudinge met die plaaslike bevolkings. Dit was deel van die VOC se bepalings wat ontvang is toe die vyf skepe na Suid-Afrika vertrek het.

Maar hoe het hulle ʼn skuiling gebou om hulself te beskerm teen die elemente en moontlike vyandige gemeenskappe? Wat was hulle planne om genoeg voedsel te bekom om hulle en enige besoekende skip se bemanning te voed? Miskien is die treffendste vraag: Was die verhoudinge tussen die VOC aan die Kaap en die plaaslike bevolkingsgroepe van 'n goeie aard, of is dit deur iets versuur? Luister gerus saam oor hoe die lewe aan die Kaap was toe die VOC hul nedersetting gestig het.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Die uitsaaiwese in Suid-Afrika het in die 20ste eeu beslag gekry. Veranderinge in die uitsaaiwese het maar stadig in Suid-Afrika plaasgevind. Waar die Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie in 1936 met net twee radiostasies begin het, was die SAUK nie eerste in die ry met die verkryging van ʼn televisiediens nie. Om die waarheid te sê, Suid-Afrika was een van die agterosse. In ons teenswoordige tyd is die publiek besig om hul eie inhoud te skep. Wat beteken dit vir die toekoms van die SAUK?

In hierdie Eensgesind-klanklêerepisode word kortliks gekyk na die ontwikkeling van die uitsaaiwese in Suid-Afrika gedurende die 20ste eeu. Hierdie episode sal nuttig wees vir enige student wat kommunikasie of joernalistiek studeer. Die oogpunt is om die basiese narratief, aldus storie, van Suid-Afrika se radio- en televisie- geskiedenis te vertel; insluitend spesifieke teorieë te bespreek oor waarom televisie-uitsendings eers in 1975 in Suid-Afrika begin het.

Noudat die publiek deur middel van nuwe tegnologiese uitvindsels hul eie klank- en visuele inhoud kan vervaardig en versprei, kan 'n mens maar net wonder of staatsinstellings soos die SAUK se dae getel is? Die feit dat inligting deur die druk van ʼn knoppie verkry kan word op databasisse of van VPN-dienste, laat 'n mens ook wonder of private televisiekanale se tyd ook verby is?

Vanuit ʼn positiewe oogpunt kan 'n mens dalk argumenteer dat mense wat voorheen nie ʼn bestaan in die uitsaaiwese kon maak nie, nou die kans het om hulle eie kanaal of stasie oop te maak vir spesifieke groepe luisteraars en intekenaars.

Luister saam na Eensgesind se selfvervaardigde klanklêerepisode oor die ontwikkeling van ons land se uitsaaiwese.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Soos wat 'n mens op die N4-hoofweg oos ry, is dit onmoontlik om die monument net buite Belfast te sien. Dit is die Berg-en-Dal-monument waar die laaste konvensionele slag van die Anglo-Boereoorlog (1899-1902) plaasgevind het. Eensgesind bespreek die storie agter hierdie monument in hierdie episode van Padlangs.

Van 21 tot die 27 Augustus 1900 het die Boerekommando’s onder generaal Louis Botha hul verdedigingsposisies gekies om die magtige Britse Ryk vir die laaste keer in ʼn konvensionele geveg uit te daag. Digby die dorpie Belfast moes generaal Botha president Paul Kruger beskerm wat by Waterval-Onder geskuil het. Indien Botha en sy kommando’s deur die Britse magte oorweldig word, sou Kruger nie genoeg tyd hê om weg te kom nie. Indien generaal Botha die Britse magte by Berg-en-Dal kon stuit, sou dit dalk moontlik wees om die Britse magte te herinner dat hulle onwelkom is, dat hulle moet padgee en die Boererepubliek van Transvaal erken as ʼn onafhanklike staat. Alles was op die spel.

Die uiteinde? Luister na Emile en Johan se gesprek oor hierdie slag wat nie juis so bekend is soos ander gevegte by Colenso, Magersfontein of Spioenkop nie. Berg-en-Dal was die Boererepubliek se Thermopylae en die Britse magte was die Persiese mag wat die kans gehad het om elke Boerekommando op die slagveld te vernietig. Die ZARPS, die voormalige ZAR se polisiemag, is hier uitgeroei en daarom is dit nie verbasend dat hulle in die monument, wat deur die Suid-Afrikaanse Oorlogsgraftekommissie in die 1970's opgerig is, herbegrawe is nie. Hierdie monument is nie net ʼn slagveldmonument nie maar ook een van Suid-Afrika se polisiemonumente. Dit is wel nie die enigste een op die slagveld nie.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

As jy jou kinderjare gedurende die laat 1980s en vroeë 1990''s geniet het, dan sal jy verseker Lochner de Kock se stem op een van TV1 se kinderprogramme gehoor het. Hy was die stem van Sarel Seemonster, Karel Kraai, Bennie Boekwurm, een van die kouse, Petrus Padda en sy eendmaatjie. Eensgesind het met hom gaan gesels om te hoor wat hy deesdae doen.

'n Mens kan Lochner se stem steeds oor die radio hoor. Hy is deel van die SAUK se span wat radiodramas uitsaai, maar vir die wat nie geweet het nie, hy is ook ʼn kok van formaat. Nie net dit nie, hy het ook sy eie reeks sout- en speseryprodukte met sy eie handelsmerk, Cordon Boer, wat hy saam met die Ramkampmanne by verskillende feeste verkoop.

Dis nie al nie. As 'n mens in die Goudstad ʼn plekkie nodig het om oor te bly, dan is die Agterplaas B&B in Melville die beste plek. Dit is Lochner en sy vennoot, Jannie du Toit (die sanger van onder meer "Liedjie vir jou"), se gastehuis en al twee tree steeds as sangers op. Lochner sing saam met Richard van der Westhuizen in die duetgroep wat hulle al amper 30 jaar gelede gestig het (onthou jy nog hul treffer Tussen treine?)

Soos 'n mens in die episode sal hoor, is dit 'n feit dat Lochner 'n loopbaan in die uitvoerende kunste gehad het wat net eenvoudig as opwinded beskryf kan word. Van 'n tronkwag in die bekende dramareeks Vyfster, tot Pottie in die reeks Getroud met Rugby. Hy is ook 'n skrywer van veral kookboeke. Die man sit nie stil nie en is die vergestalting van die Latynse spreekwoord Carpe Diem. Sy lewe bewys dat diversiteit in jou se loopbaan die wenresep vir ʼn opwindende en vervullende lewe is.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Soms kry 'n mens merkwaardige historiese bronne. Eensgesind het onlangs in verbinding getree met meneer Jan de Beer wat tans in Kanada bly. Sy broer, Frikkie, het in die 1970's hul ouma Hester de Beer se ervaringe in die konsentrasiekampe opgeneem. Jan de Beer was gaaf genoeg om Eensgesind die reg te gee om sy ouma se herinneringe vir die eerste keer aan die publiek bekend te stel.

Hester de Beer is in 1885 op Brandvlei, Transvaal, gebore en is op 15-jarige ouderdom deur die Britse magte in die konsentrasiekamp by Turffontein geplaas. Sy het al die swaarkry en ellende van die kamp beleef en dit het ʼn permanente indruk op haar gelaat. 70 jaar later kon sy haar wedervaringe nog duidelik onthou en haar haar kleinkind vertel.

Dit is natuurlik moontlik om deur middel van 'n historiese teks ʼn goeie prentjie van gebeure te skilder. Maar wanneer 'n mens 'n ooggetuie hoor praat, word daardie historiese gebeurtenis nog duideliker.

Indien enige van ons luisteraars meer belangstel oor die De Beer familie kan hulle hier klik vir meer inligting.

Luister saam met Eensgesind na oorlede tannie Hester de Beer se ervaringe.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

By die Bloemfonteinkampus van die Universiteit van die Vrystaat heers tans ʼn brandende kwessie oor die president M.T. Steyn-standbeeld. Die vraag is of die beeld moet bly waar dit tans staan, en of dat dit verwyder moet word. Maar wie was M.T. Steyn en het sy teenswoordige kritici ʼn goeie argument om te handhaaf? In hierdie episode van Rede uit die Verlede gesels Emile en Johan van Eensgesind oor die lewe van president Steyn.

In die laaste 20 jaar het Suid-Afrikaanse monumente die teiken geword van brandende sosiale kwessies. Monumente kon of heeltemal beskadig word, soos die CR Swart-standbeeld wat by Kovsies gestaan het, of verwyder word, soos die Cecil Rhodes-monument by die Universiteit van Kaapstad of die Totius-beeld by die Potchefstroomkampus van die Noordwes-Universiteit. Hierdie keer het die Universiteit van die Vrystaat ʼn ware aktiewe en deursigtige benadering gevolg om die lot van die MT Steyn-monument te bepaal.

Maar wie was MT Steyn?

Noudat die publiek deel kan wees van die bespreking en debatte oor die standbeeld, is dit natuurlik van kardinale belang dat Jan Publiek presies weet wie MT Steyn was. 'n Mens behoort die biografie van oorlede prof. M.C.E. van Schoor noukeurig bestudeer, maar ter aanvang is hierdie episode die regte plek om te begin. Hoe anders sal 'n mens jou eie argument kan vul met die korrekte feite oor die oud-president se lewe? Dalk kan almal dan ʼn punt van Eensgesindheid bereik ten opsigte van die MT Steyn-beeld en selfs die honderde ander monumente in die land.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Op 6 April 1652 het die kommandeur van ʼn vloot VOC- skepe en bemanning by Tafelbaai voet aan wal gesit. Hierdie gebeurtenis was hoog op die historiese kalender tot en met 1994. Dit het as Stigtersdag bekend gestaan. Wat is die geskiedenis agter hierdie merkwaardige gebeurtenis? Eensgesind vertel dit kortliks in hierdie episode van GES 101.

Nog voordat die VOC vir Jan van Riebeeck na die Kaap de Goede Hoop gestuur het, was daar reeds Europese seevaarders wat by Tafelbaai en elders langs die weskus voet aan wal gesit het. Die enigste verskil was dat hulle nie so lank gebly het soos die Van Riebeeck-sending nie. Die VOC het eers in 1651, met die nodige inligting, planne beraam om ʼn verversingstasie (wat ook handel met plaaslike bevolkings ingesluit het) by Tafelbaai op te rig. Waar het die inligting vandaan gekom?

 Die VOC se instruksies aan Van Riebeeck is duidelik aan hom gekommunikeer, maar die implementering daarvan was nie so maklik nie.

Die lewe vir die VOC- amptenare en  bemanning by Tafelbaai was uitdagend om die minste te sê. Wat het Van Riebeeck en sy bemanning by die Kaap gedoen om te verseker dat hulle elke probleem wat hom voorgedoen het, die hoof kon bied? Hoe het Van Riebeeck probeer om orde te skep en te handhaaf? Wat van 'n basiese vraag soos: Wie was Jan Anthoniszoon van Riebeeck nou eintlik? Dit is maar net ʼn paar temas wat in hierdie episode behandel word.

Let op dat die historiese en kulturele erfenis van die Van Riebeeck-tydperk steeds in Suid-Afrika sigbaar is. Nee, ek bedoel nie die Kasteel De Goede Hoop in Kaapstad nie. Dit is eers na Van Riebeeck se tydperk as goewerneur gebou. Die aankoms van Van Riebeeck word selfs ver bo in die noorde van Suid-Afrika die erkenning gegee wat dit verdien. Kyk mooi na Tukkies se universiteitswapen en jy sal sien dat dit o.m. drie goue ringe bevat. Simbolies verteenwoordig hulle die lewe en loopbaan van ʼn man wat die hooffokus van hierdie episode is.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In die vorige GES 101-episode het die gesprek geëindig met die suksesvolle sending van Dias wat ʼn weg om die Kaap de Goede Hoop gevind het. Maar wie het in sy voetspore gevolg?

In hierdie episode kyk ons na die sukses wat Vasco da Gama gehad het toe die nuwe Portugese koning, Manuel I, die nodige ondersteuning aan hom gegee het om verder as Dias te vaar. Da Gama het so gemaak, selfs die kusstreek van Natal gesien en die einste naam aan die streek gegee.

1. Vasco da Gama

Da Gama was nie die laaste seevaarder wat om die Kaapse kus gevaar het nie. Franse, Engelse en Nederlanders sou die Portugese se voorbeeld volg. Waarom nie die Spanjaarde nie? Dalk het die Biskop van Rome insae in die besluit van die Spaanse monargie gehad?

2. Jan van Riebeeck

Hierdie episode beoog om die maritieme reise om die Kaap te verduidelik voordat Jan van Riebeeck deur die VOC gevra is om ‘n verversingstasie daar op te rig. Maar hoe het die idee ontstaan om in die eerste plek Tafelbaai as ʼn halfwegstasie te gebruik? Dalk is die idee al voor 1652 oorweeg?

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

'n Mens hoor mos gedurig vanuit staats- en burgerlike geledere dat die gewone Suid-Afrikaner bitter min, indien enigiets, van ons land se geskiedenis weet. Geskiedenis word binnekort weer 'n verpligte skoolvak. Eensgesind wil help.

Eensgesind het dit goed gedink om ʼn nuwe reeks te skep waarin die land se geskiedenis tematies en kronologies vir die gewone man op straat vertel word. Selfs skoolkinders en studente sal hierby baat vind. In die gemak van elkeen se motor, kantoor of tydens vryetydbedrywe word die verlede gedeeltelik herontdek. Die vertroue is dat elke luisteraar so bemagtig sal word dat elkeen self die storie sal kan vertel, die feite kan nagaan, die relevante erfenisgebiede besoek en uiteindelik hul eie feitgebaseerde opinie kan vorm.

In hierdie proloog van Geskiedenis 101 word die aankoms van Europese maritieme magte in Suid-Afrika bietjie onder die vergrootglas geplaas.

Dit is natuurlik nie wys om te argumenteer dat “Geskiedenis” eers begin het toe die Portugese of die Nederlanders hier voet aan wal gesit het nie. Eensgesind erken natuurlik dat daar reeds politieke en militêre magte in Suid-Afrika teenwoordig was duisende jare voordat die Europeërs die suidelike punt van Afrika bereik het. Gesprekke oor hierdie magte sal in die nabye toekoms deel vir deel die inhoud vorm van ander Geskiedenis 101-episodes.

Weens die feit dat die teenswoordige regime, en veral hul voormalige president, die stelling gemaak het dat alle probleme wat Suid-Afrika tans ervaar, met die aankoms van Europeërs begin het, is dit dalk nodig dat die geskiedenis van die Europese samelewing in Suid-Afrika, en natuurlik die historiese rol van hul afstammelinge, weer bestudeer moet word. Dit is natuurlik ʼn swak argument om te glo dat daar geen konflik voor 1488 of 1652 was nie, maar glo dit of nie, dit is presies wat die teenswoordige regime probeer propageer. Hierdie punt word selfs in die Addo-Olifant Nasionale Park se geskiedenisuitstalling in die hoofkamp se uitstalruimte genoem. As dit dan tyd is vir Eensgesindheid oor die verlede, dan moet elkeen mos toegang hê tot dieselfde feite.

Maar wat sal die resultaat wees as die feitgebaseerde geskiedenis in gedeeltes aangebied word in ʼn reeks klanklêer- episodes wat die verloop van die geskiedenis eenvoudig vertel? Hoe ryker sal die vertelling wees wanneer dit met die relevante erfenishulpbronne verbind word, sodat 'n mens weet dat die geskiedenis nie ʼn abstrakte idee is nie?

Geskiedenis 101 beoog om so 'n reeks te wees wat drasties ʼn groot leemte moet vul.

Hiermee die proloog vir die Geskiedenis 101-reeks en hier kyk ons na die geskiedenis van die aankoms van die Portugese en Nederlandse seevaarders wat aan ons kuslyn voet aan wal gesit het. Wie was die eerste Europeërs wat hier aangekom het en wat was die rede vir hul maandelange reis oor die Atlantiese Oseaan om die suidpunt van Afrika te bereik? Was dit regtig vir die doel om te koloniseer? Was daar enige konflik tussen hulle en Suid-Afrikaanse gemeenskappe? Hierdie vrae word kortliks in hierdie proloog behandel.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Andries-Ohrigstad was eers die dorp se volle naam. Dis vernoem na Andries Potgieter en natuurlik Georgius Ohrig, twee historiese figure (uit die Voortrekkerdae) wie se verhouding tot dusver maar min aandag gekry het.

Sekerlik herken jy, veral van jou skoolgeskiedenishandboek (al was dit die vervelige UGO- kurrikulum) of na 'n besoek by die Voortrekkermonument, wie Andries Potgieter was. Voortrekkerleier wat hare op sy tande moes hê met sy trekgemeenskap, hulle deur rivier, drif en veldslag gelei het om later verewig te word met die POT van Potchefstroom. Wie was Ohrig dan?

Suid-Afrika is strategies vir enige besigheid in die wêreld. Die VOC het dit verstaan, dalk selfs die Guptas, maar in die vroeë 1800’s het ʼn Nederlandse handelaar, Georgius Gerardus Ohrig, ook besef dat dit wys sou wees om met die Voortrekkers in die binneland van Suid-Afrika handel te dryf. Hulle praat sy taal, is gewillig om met hom te handel en kry dit reg om primêre hulpbronne te verskaf. Dis enige handelaar wat wil uitvoer, se droom.

Die einste Ohrig en 'n kêrel met die van Smellekamp het eens probeer om die Republiek Natalia aan die Nederlandse koning te bied as 'n kolonie van Nederland natuurlik.

Potgieter was ook nie blind vir die feit dat hy nie sommerso op sy eie met Ohrig kon handel nie. Die Voortrekkers onder sy leiding, wat teen daardie tyd Potchefstroom verlaat het om nader aan die Portugese by Delagoabaai (dis nou Maputo vandag) te trek, het hul eie “gemeenskaps”- besigheid geskep sodat elkeen kon deel in die te voorsiene welvaart. Met Ohrig se besigheid Klijn en Kie. het hulle geglo dat hulle sukses sou bereik.

In hierdie episode van Padlangs Limpopo, vertel Eensgesind in ʼn neutedop die storie van die dorp Ohrigstad gedurende die tyd van Voortrekkerbesetting. Dan reis ons oor die streek van die Mpumalanga-provinsie om by Ohrigstad te kom, wat so te sê op die grens van die Mpumalanga- en Limpopo-provinsie lê, om te vertel wat 'n mens Padlangs kan vind op die pad tussen Ohrigstad en Burgersfort; want in Ohrigstad kan 'n mens die einste Voortrekkers besoek wat eens daar gelewe en gesterf het .

'n Mens kan nog ʼn oorspronglike muur sien wat die Voortrekkers gebou het om hulle teen enige aanval te beskerm.

Wat Eensgesind ook geprikkel het om die dorpie te besoek, was die Voortrekkerbegraafplaas, die laaste rusplek van die vorige “aandeelhouers” van die maatskappy wat eens daar welvaart moes skep. Nie net is hierdie begraafplaas van belang vir Suid-Afrikaanse sosiale-politieke geskiedenis nie, maar ook vir Suid-Afrikaanse ekonomiese (lees ook besigheids-) geskiedenis. Ja-nee, Eensgesind het gou agtergekom 'n mens kan nie te “orig” in Ohrigstad wees nie, want die geskiedenis verbaas jou om elke draai.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Op 7 en 8 Junie 2018, het die Afrikanerbond 'n honderd jaar se bestaan gevier in die Paarl, Wes-Kaap. Die verrigtinge is bygewoon deur onder andere President Cyril Ramaphosa, Mnr Mmusi Maimane en vele ander bekende gesigte vanuit die politieke en sake sfeer. 

Met die Eeufeesviering agter die rug het Eensgesind met mnr Jan Bosman, die hoof-sekretaris van die Afrikanerbond, gesels oor die onstaan en ontwikkeling van die Broederbond, die fases van opheffing waarop die organisasie gekonsentreer het vir die Afrikaner, die doel en werking van die Afrikanerbond en wat die organisasie se toekomsplanne behels.

Vir meer oor die Afrikanerbond se geskiedenis lees gerus Broederskap deur O.J.O Ferreira. Ons gaan ook vir een gelukkige luisteraar 'n getekende kopie van hierdie boek weggee. Jy moet die volgende doen om ag geneem te word vir die prys:

1. Like Eensgesind op Facebook;
2. Teken aan op die Eensgesind Castox, Apple Itunes of Stitcher kanaal en los jou kommentaar oor hierdie of enige ander van ons episodes.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Dit is die middel 1930's. Soos die res van die wêreld, gaan Suid-Afrika gebuk onder ʼn genadelose depressie. Suid-Afrika het dit natuurlik moeiliker gehad as gevolg van generaal Hertzog se hardkoppigheid met die Goudstandaard. ʼn Nuwe generasie jong Afrikaners wie se ouers of grootouers deel van die Anglo-Boereoorlog was, het begin wonder waarom hulle steeds moes verskoning vra vir hul taal en kultuur en waarom hulle die uitgediende idee van die “Empire” moes navolg. Gefrustreerd, maar met toekomsideale, word die Ossewa-Brandwag (OB) in 1939 gestig. Dit was veronderstel om ʼn kultuurorganisasie vir die Afrikaner te wees, maar het met die politieke kwessies van die dag verstrengel geraak.

Een van die hoof politieke kwessies in 1939 was die versterking van Herr Hitler se nasionaal-sosialistiese regime in Duitsland.

Na ʼn besoek aan Duitsland en ʼn kort handdruk van Hitler het die leier van die Ossewa-Brandwag, dr. J.F. (Hans) Janse van Rensburg, besluit dat nasionaal-sosialisme ook die weg tot die heropkoms van 'n Suid-Afrikaanse Republiek moes wees. Met die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog in 1939 is die OB toe as ʼn gevaarlike organisasie bestempel, omdat dit ʼn simpatiseerder, indien nie ʼn ondersteuner nie, van die Nazi-regering was. Terwyl Suid-Afrikaners in Oos- en Noord-Afrika geveg het, was die OB besig, soms met ander nasionaal-sosialistiese bewegings, om die Smutsregering slapelose nagte te besorg. Manne soos advokaat B.J. Vorster en Lang Hendrik van den Bergh is geïnterneer as gevolg van hul lidmaatskap van die OB (en natuurlik wat die OB alles gedoen het sedert die begin van die oorlog).

En in Centurion lê 'n paar van die oud-OB-stryders begrawe. Die voormalige leier van die OB lê begrawe in ʼn besonderse en unieke “ronde” graf in die OB-begraafplaas. Tussen al sy oudstryders, met H.S. van Blerk, die laaste een wat hier te ruste gelê is, kan 'n mens dr Van Rensburg aan die hoof sien staan in die “helde-akker” van ʼn organisasies wat sy einde gevind het in die 1950's.

Sonder die bedagsame en bekwame hulp van die Erfenisstigting sou hierdie unieke historiese terrein al lankal tot niet gegaan het as dit vergelyk word met ander begraafplase onder die Tshwane-munisipaliteit se beheer.

In hierdie episode van Padlangs gesels ons met Johan Wolfaardt oor die OB, waarna Eensgesind vertel hoe die OB-begraafplaas in Centurion daar uitsien.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hy is in 1992 die “Held van Potchefstroom”genoem toe die KP daardie kiesafdeling in ʼn tussenverkiesing gewen het. Niemand het verwag dat die NP Potchefstroom sou verloor nie, maar Andries Beyers (voormalige KP-hoofsekretaris) het die NP tot ander insigte gebring.

Grootgeword in ʼn “Nasionale Party-huis” en geskool in die teorieë van Staatsleer, het Andries Beyers die gemeenskap van Lichtenburg as hulle LPR, onder dr Ferdi Hartzenberg LV, gedien. Maar net soos met die ander “KP's” was die ontnugtering met Eerste Minister P.W. Botha sterk genoeg om hul bedankings teen 1982 in te dien.

Beyers sou die Konserwatiewe Party (KP) vir ʼn volle dekade dien voordat hy met vyf ander KP-LV's ʼn skeur in die amptelike opposisie sou veroorsaak en die Afrikaner Volksunie (AVU) tot stand sou bring. Dit het ook in 1992 gebeur. Beyers sou wel nie 1992 afsluit as leier van die AVU nie en het ʼn ander heenkome gekry.

Amper twintig jaar sedert sy politieke loopbaan tot ʼn einde gekom het, was mnr. Beyers gewillig om met Eensgesind te gesels. Sy loopbaan vertel die storie van ʼn pragmatiese politikus gedurende moeilike tye in die Suid-Afrikaanse politieke geskiedenis. Luister en bepaal of u saamstem of nie.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Draai enige produk om en n mens sal sien “Made in China” of iewers anders waar ʼn fabriek opgerig is vir massaproduksie van dieselfde produk. Die materiaal is nie duursaam nie, hoewel die prys wel as hoog bestempel kan word, en die item wat so aanskaf word, gee geen rede om te glo dat dit die handewerk is van ʼn persoon wat trots is op sy werk nie.

Die vervaardiging en aankoop van handgemaakte goedere is besig om nie net 'n nuwe mode te word nie, maar dit gee ook nuwe entrepreneurs weer hoop. 'n Mens sal nie hierdie goedere noodsaaklik in die naaste winkelsentrum met al die gewone en vervelige franchise-winkels kry nie. Hierdie besonderse goedere word gevind in die stalletjies by die verskillende feeste wat deesdae bykans in amper elke dorp gehou word.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Dit is nie nodig om die woordeboek te gaan haal om te verduidelik wat ʼn samesweringsteorie is nie. Almal weet wat dit is. Die Engelsman noem dit ʼn “Conspiracy Theory” en die verspreiding van hierdie gerugte kan geslagte lank aanhou. Hoe lank glo Suid-Afrikaners nie al dat die sogenaamde “Krugermiljoene" iewers in die Laeveld begrawe lê nie? Is dit dan nie ʼn samesweringsteorie wat uit die Anglo-Boereoorlog dateer nie?

Samesweringsteorieë oor sogenaamde geheime organisasies wat ons lewe en inkomstes beïnvloed, is die tema van menigte webtuistes en publikasies. Veral in die oorgangstydperk (1989-1994) was die teorie dat die “Geldmag” of die “Illumanati” Suid-Afrika in hul visier het, 'n bron van paniek. Tel maar net die aantal publikasies wat in daardie vier jaar oor die onderwerp geskryf is en 'n mens sal verstom staan.

Samesweringsteorieë wat wel die koppe laat krap, is dié wat met sluipmoorde verband hou. Het mense soos John Wilkes Booth en Lee Harvey Oswald alleen gewerk toe hulle Lincoln en Kennedy respektiewelik doodgeskiet het? Wat is die feite oor dr HF Verwoerd se sluipmoord op 6 September 1966?

'n Mens moet maar versigtig wees vir samesweringsteorieë - of so redeneer ons gesprekgenoot Johan Wolfaardt in hierdie episode van Rede uit die Verlede.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Die Owl Rescue Centre is ʼn Nie-winsgewende Organisasie (NWO) wat met behulp van kundige en toegewyde veeartse na beseerde uile omsien terwyl hulle aansterk. Eiesoortig is hierdie sentrum, geleë op 'n kleinhoewe langs die Magaliesberge, waar beseerde uile hulle tweede kans kan kry.

Om ʼn NWO in ons huidige ekonomiese situasie te bedryf, is nie maklik nie. Dit is een ding om jou eie besigheid te wil begin, maar dit is heeltemal iets anders as ʼn mens dieselfde metodes van so ʼn besigheid moet volg sonder die bedoeling om wins te genereer. Dit is die lot van 'n NWO.

Dit is juis wat die Owl Rescue Centre doen om te verhoed dat Suid-Afrika se 12 uilspesies heeltemal tot niet gaan.

Hoe maak 'n mens dan met so 'n NWO? Wat inspireer 'n mens en hoe kry die Owl Rescue Centre dit reg om wel te kan voortbestaan in hierdie tyd? Eensgesind het met Danelle Murray van die Owl Rescue Centre gesels om meer uit te vind oor die uitdagings van haar NWO. Die gesprek is in Engels opgeneem vir die gerief van die ondervraagde. Eensgesind is oortuig daarvan dat u na hierdie episode anders sal kyk na die stryd wat NWO's moet voer om kop bo water te kan hou en ook hoe kosbaar ons uilspesies vir 'n gesonde ekosisteem is.

Beeldmateriaal uit Danelle Murray se persoonlike versameling.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Met die stigting van die Zuid-Afrikaansche Republiek (ook bekend as Transvaal) in 1852, het nuwe staatkundige instellings die lig gesien wat die eenheidstrewe van die Transvaalse burgery moes sentraliseer. Ten opsigte van die burgery se geestelike bearbeiding, moes daar ʼn “Staatkerk” wees wat na hulle geestelike ontwikkeling kon omsien; ʼn kerk wat nie deur die Murray-predikante uit Kaapland beïnvloed was nie. Die antwoord vir die Transvalers was die Nederduitsch Hervormde Kerk.

In sommige kringe het dit bekend gestaan as die “Voortrekkerkerk”

Die geskiedenis van hierdie kerk, oor die laaste 160 jaar, is besonder interessant, omdat baie invloede en moontlikhede die geskiedkundige roete van hierdie kerk se ontwikkeling bepaal het. Struwelinge tussen spesifieke predikante en gemeentes, die diens van die kerk gedurende Volksraadsvergaderings en die ligging van gemeentes is maar net ʼn paar kwessies wat kerkrade en predikante moes hanteer. Dalk die belangrikste gebeurtenis wat die geskiedenis van hierdie kerk bepaal het, was die begeerte om saam te werk met ander Calvinistiese kerke en dan weer later in individuele strome voort te beweeg.

Met die einde van ʼn hartverskeurende oorlog in 1902 moes hierdie einste kerk begin help bou aan die lewens van hul gemeentelede. Hoe het hulle dit reggekry? Wat het hulle alles bemagtig na die Vrede van Vereeniging? 

'n Mens kort ʼn kerkhistorikus om die antwoorde netjies en verstaanbaar uit te lê. Ds. Carel-Johann du Bruin is net die regte persoon vir hierdie taak. Hy het met Eensgesind gesels en ons is seker u sal saamstem dat hy sy veld goed ken. Noudat Hemelvaartdag in Mei gevier word, het ons dit goed gedink om hierdie opname nou vry te stel. Gelowig of nie, die geskiedenis van die Hervormde kerk is interessant en laat 'n mens baie dink oor die ou dae in Transvaal. Luister graag saam.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Op 13 April 2018 het die VSA, die Verenigde Koninkryk en Frankryk 'n gewapende aanval op sekere chemiese wapenfasiliteite in Sirië geloods in reaksie op president Bashar al-Assad se gebruik van chemiese wapens in die distrik Douma in suidwes-Sirië. Hierdie aanval was, volgens bogenoemde state, genoodsaak ten einde verdere chemiese wapenaanvalle in Sirië te voorkom.

Artikel 2(4) van die Verdrag van die Verenigde Nasies bepaal soos volg -

"All members shall refrain in their international relations from the threat or use of force against the territorial integrity or political independence of any state, or in any other manner inconsistent with the Purposes of the United Nations".

In hierdie episode van 'n Selde Gesprek gesels Eensgesind met professor Christo Botha oor die regmatigheid (al dan nie) van bogenoemde state se optrede in Sirië. Professor Botha is 'n hoogleraar aan die Universiteit van Pretoria. Hy is aangestel in die Departement van Publiekreg en spesialiseer onder meer in wetsuitleg en internasionale humanitêre reg.

Die gesprek handel oor verskeie onderwerpe in internasionale reg, insluitend die bronne van internasionale reg, die afdwingbaarheid van internasionale reg, die verskil tussen jus ad bellum en jus in bellio, state se reg op selfverdediging soos vervat in artikel 51 van die Verdrag van die Verenigde Nasies, en state se sogenaamde "resposibility to protect/R2P".

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie episode van 'n Selde-gesprek gesels ons met dr Jan du Plessis, die redakteur en eienaar van Intersearch. Ons gesels oor die waarde van menslike kundigheid en hy verduidelik vir ons die metodologie wat dien as kern van strategiese bestuursintelligensie. Dr Du Plessis is 'n doktor in politieke wetenskap.

Intersearch publiseer strategiese verslae aan bestuurspanne van verskeie maatskappye en organisasies. Intersearch identifiseer op 'n gereelde basis kwessies en tendense op die sosio-politieke en sekuriteitsvlakke in Suider-Afrika en bespreek dan die potensiële implikasies daarvan. Intersearch is nie 'n nuusdiens nie, maar 'n analitiese instrument om die besluitnemingsproses te ondersteun - veral vir persone op uitvoerende vlakke.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Lande soos Egipte, Israel, Irak, Iran, Griekeland, Italië, Sjina, Peru, Meksiko, Tonga, Fidji, ens. het 'n argeologiese rekord wat spesifiek verbind kan word met 'n antieke gemeenskap wat daar eens gewoon het. Die bestudering van sulke antieke gemeenskappe het selfs spesifieke studierigtings oor die laaste 200 jaar geskep waarin belangstellendes hulself kan bekwaam. Egiptoloë bestudeer net die merkwaardige en komplekse argeologie van antieke Egipte. Kundiges in Klassieke Studies bestudeer weer die moondhede wat in Griekeland en in Italië regeer het.

Argeologie fokus nie net op die antieke tye nie. Opgrawings is al gedoen oor die gemeenskappe van die Middeleeue, skeepswrakke van die Vikingers en die slagvelde van die oorloë in die tweede millennium na Christus. Dit sluit selfs die slagvelde van die 19de eeu in. Al hierdie navorsing kan onder die breë sambreel-term Historiese Argeologie val.

In Suid-Afrika is verskillende projekte al onderneem wat handel oor die historiese argeologie van Suid-Afrika. Ongelukkig is min werk al gedoen. Dit kan dalk berus op die feit dat studies in die Steen-en Ystertydperk dalk hoër op die prioriteitslys is as historiese argeologie. Uit die 27 Suid-Afrikaanse universiteite is daar net ‘n paar wat die toekomstige argeoloog oplei. Dit beteken dat ‘n klein klompie professionele argeoloë tans in Suid-Afrika opgrawings mag doen en sodoende die Suid-Afrikaanse historiese rekord met hul bevindings verryk.

Dit is moontlik om spesifieke opgrawings te doen wat op die moderne era van Suid-Afrika fokus. Die opgrawings wat in Kaapstad gedoen is ten opsigte van die VOC-nedersetting, wat toe later as Kaapstad bekend gestaan het, kan vandag in die Moederstad gesien word. Maar dit is moontlik om die gebeurtenisse na 1652 verder noord ook te bestudeer. Selfs die padrao ( klipkruis wat die Portugese seevaarders opgerig het), kan by die Universiteit van die Witwatersrand gesien word (dus is Suid-Afrika se historiese argeologiese rekord nog voor 1652).

As 'n mens die moderne Suid-Afrikaanse geskiedenis deur middel van die wetenskap van argeologie kan bestudeer, is dit dan moontlik om te redeneer dat ons in die toekoms sal praat van "Afrikaner-argeologie"? Opgrawings by Anglo-Boereoorlog- (of Suid-Afrikaanse Oorlog-) slagvelde, voormalige nedersettings van die ou Boererepublieke en selfs die beendere van die afgestorwe bywoner op 'n historiese plaas? Sulke argeologiese opgrawings word reeds gedoen.

Een van Suid-Afrika se bekende argeoloë, wat al verskillende projekte oor Suid-Afrikaanse historiese argeologie behartig het, is professor Anton van Vollenhoven. Luister saam (op ons Webblad, Castbox/ ITunes of Stitcher- kanaal) oor sy opvattinge van die moontlikheid van "Afrikaner-argeologie" as 'n toekomstige vakgebied en ook die huidige stand van Suid-Afrikaanse historiese argeologie.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Om erfenisterreine te bestuur, is nie 'n maklike taak nie. Dit is nie binne elkeen se vermoë om die verantwoordelikheid van 'n erfenisbewaarder, of dalk is die Engelse woord "custodian" beter, te dra nie. Daarom moet die verantwoordelikheid om na ons erfenis om te sien, in die hande van opgeleide deskundiges geplaas word. Die Amerikaners doen dit veral in Washington DC met die “Jeffersonian Society”. In Suid-Afrika is die Erfenisstigting in Pretoria ons kampioene in die veld van erfenisbewaring,

Die Erfenisstigting sien om na 'n verskillende erfenisterreine op verskillende plekke, en as gevolg van hul harde werk, is die kans groter dat hierdie terreine verder sal kan voortbestaan. Hulle kort natuurlik die samewerking van die publiek. Dus, wat kan jy doen? Dit is baie maklik. Wanneer die geleentheid hom voordoen, maak seker jou voete dra jou deur die ingang na die historiese terrein. Met ander woorde, selfs 'n enkele besoek is goed genoeg, nie net vir die Erfenisstigting nie, maar ook vir die besoeker.

Historiese terreine waar die geskiedenis letterlik plaasgevind het, is waar die teenswoordige tyd saam met die verlede wals. Indien daar goed na die terrein omgesien word, is die ervaring net so winsgewend vir al die betrokke partye. Dus: die Erfenisstigting lewer 'n belangrike diens vir ons as burgers van Suid-Afrika.

Die eerste monument wat ons in hierdie reeks gaan bespreek en besoek, is die Danie Theron Monument duskant Potchefstroom. Geleë langs die N12-hoofweg, kan die Danie Theron Monument duidelik en van ver af gesien word. Maar daar is meer as net die bekende 1950-gedenknaald vir Danie Theron wat op hierdie historiese terrein gesien kan word. Maar wie was Danie Theron en wat is die storie agter hierdie monument wat 'n mens padlangs na Potch kan sien? (Sien kaart hieronder)

Luister saam (op ons webblad of op ons Castbox/Itunes-klanklêerkanaal) en vind uit wie Danie Theron was en hoekom daar so ‘n indrukwekkende gedenknaald vir hom opgerig is.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Cecil de Villiers is nie net ʼn gewone senior burger van die Republiek van Suid-Afrika nie. Hy het dwarsdeur sy lewe die land in verskillende kapasiteite gedien, selfs toe die druk van die hoogste vlakke van die land se bestuur sy werk bemoeilik het.

De Villiers het sy lewe in Kaapland begin toe die Depressiejare van die vroeë 1930's reeds sy impak op die Suid-Afrikaanse burgery getoon het. Generaal Hertzog was steeds aan die stuur van sake saam met sy “kameraad”, generaal Jan Smuts in die Verenigde Party. Die wêreld was vinnig op pad na ʼn globale krisis onder Herr Hitler en die opgang van Afrikanernasionalisme was sterk op pad om die stemgeregtigde bevolking te oortuig dat dr Malan en sy Gesuiwerde Nasionale Party ʼn beter plan vir Suid-Afrika het as die “Sappe”. Dit is die omstandighede waarin De Villiers sy lewe begin het. Moeilike tye ja, maar die moeilikheid van die makro-omgewing sou nie verdwyn toe hy volwassenheid bereik het nie.

Geleenthede was daar wel vir hom en sy mede-“Baby Boomer”-generasie, maar De Villiers het elke geleentheid wat hom voorgedoen het, met volle oortuiging en wilskrag aangegryp. Sodoende het hy met die politieke “reuse” van sy tyd saamgeloop en binnekringkennis opgedoen wat nou vir die eerste keer gedeel word.

Dit is hopelik nie die laaste keer dat De Villiers se verhale opgeneem en versprei word nie, maar Eensgesind hoop dat hierdie uurlange potgooi-episode u as luisteraar net so sal verbaas soos dit die onderhoudvoerder sprakeloos gelaat het.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Werner vertel ons van die ontstaan en verhaal agter die handelsmerk, sy toekomsplanne vir Sapmok en die velliebedryf in die algemeen. Ons raak verder aan Werner se persoonlike ervarings, besigheidslesse en interessante staaltjies (waarvan hy baie het!)

Werner se liefde vir wildbewaring, reis, Afrika, Suid-Afrika en Pretoria, is inspirerend en 'n mens kan nie anders as om aan die einde van die episode graag jou eie avonture in 'n paar Sapmoks te aan te durf nie!

Indien jy meer inligting oor Sapmok of Werner wil hê, besoek gerus die Sapmok-webtuiste by www.sapmok.com of soek die Sapmok-bladsy op Instagram.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Die Toordokters

Heinrich Schörbeck, beter bekend as Skoorbek, was 'n verloopte matroos wat gedurende die vroeë 1800's langs die Kromrivier in die distrik Humansdorp woonagtig was. Skoorbek was bestempel as 'n "wit towenaar" wat sy magte ingespan het tot die voordeel van sy medemens en die gemeenskap.

Sors de Beer, wat soos Skoorbek 'n dissipel van die "wit" towerkuns was, het in die laat 1800's tot die vroeë 1900's op ’n plaas aan die oewer van die Vogelrivier in die distrik Pearston geboer. Albei hierdie historiese figure was bekend vir hulle bonatuurlike gawes en het sonder voorbehoud hulle magte in die openbaar gebruik.

Luister na ons klanklêer-episode waar ons 'n paar van die stories en avonture van die twee Suid-Afrikaanse towenaars vertel.

Bronne: Grobbelaar, P.W. 1977. Volksgeloof. In: Grobbelaar, P.W (red), Boerewysheid: Die Afrikaner en sy kultuur. Deel VI, Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers & Coetzee A.J. 1938. Die Afrikaanse volksgeloof.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Die Comaroffs (John en Jean) van Harvard Universiteit oortuig die leser in hul boek Ethnicity Inc. hoe dit deesdae moontlik is vir winkeliers en vervaardigers om 'n goeie inkomste te verdien uit die vervaardiging van tradisionele items soos kleredrag en ander bykomstighede. "Commodifying descent" noem hulle dit in hoofstuk 4.

In Kya Sands, Johannesburg, vind 'n mens die verwerkliking van hierdie begrip met die besigheid Cargokilts wat sedert 2010 deur die enkeleienaar en amptelike "kilter" van Suid-Afrika, Egbert Harmse, bedryf word:    

Aanvanklik 'n ingenieur van beroep, het Egbert vir homself 'n nis in die tekstielmark uitgekerf, waar hy mense met Kalidoniese verwantskap help om 'n kilt te weef volgens hul familie se spesifieke patroon, bekend as 'n tartan. Sodoende help dit die gebruiker van sy produkte om hom/haar met sy/haar identiteit te vereenselwig en om hulle bande met die verlede, veral hulle familie s'n, te verstewig.

Sy ander produk is die "kilts" wat van 'n sterker materiaal gemaak word, wat nie 'n spesifieke “tartan”-patroon volg nie. Dus die naam Cargokilts; maar daar is meer oor Egbert as net die daaglikse weef van Skotse rompe. In die onderhoud kom 'n baie unieke storie uit sy verlede na vore, wat elke luisteraar behoort te verstom en te vermaak.

Om meer oor Egbert se perspektiewe ten opsigte van sy besigheid en sy produkte te hoor en om natuurlik uit te vind wat met hom gebeur het, laai gerus die potgooi af en luister saam na 'n bietjie "Shop Talk".

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

In hierdie eerste episode van ons nuwe reeks - 'n Selde Gesprek, praat ons met professor Koos Malan oor die onlangse saak van Afriforum en 'n Ander v Universiteit van die Vrystaat [2017] ZACC 48. Hierdie saak handel oor die Universiteit van die Vrystaat se nuwe taalbeleid, waarvolgens Engels aangewys is as die primêre medium van onderrig op voorgraadse en nagraadse studievlakke.

Professor Koos Malan is al 15 jaar lank 'n professor in Publiekreg aan die Universiteit van Pretoria, nadat hy 'n staatsaanklaer en ook 'n landdros was. Professor Malan spesialiseer onder meer in Grondwetlike teorie, asook Taalregte. Hy is die outeur van die boek Politocracy en verskeie akademiese joernale.

Tydens die gesprek praat ons met professor Malan oor sy algemene indruk van die saak en die meerderheidbeslissing soos voorgehou deur Hoofregter Mogoeng Mogoeng. Ons fokus spesifiek op die breër implikasies van die meerderheidsbeslissing op Afrikaans en analiseer die Grondwetlike Hof se neiging om uitsprake in 'n bepaalde historiese konteks te plaas. Professor Malan gee ook vir ons sy interpretasie van die volgende paragraaf in die minderheidsbeslissing (voorgehou deur Regter Froneman), naamlik –

"Die toekoms van Afrikaans lê in die hande van ’n jonger geslag wat Afrikaans praat. Of daar ooit ’n Derde Taalbeweging sal wees, hierdie keer vir ’n inklusiewe Afrikaans ontdaan van ras- en ander vooroordele, sal slegs die tyd leer."

Ter afsluiting analiseer professor Malan die toekoms van Afrikaanse primêre, sekondêre en tersiêre onderrig.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.