لەم ڤیدیۆیەدا باس لە یەکێک لە بەناوبانگترین و کوشندەترین چەکەکانی جیهان دەکەین: کڵاشنیکۆڤ (AK-47)! ئەم چەکە کە لە ساڵی ١٩٤٧ لەلایەن میکائیل کڵاشنیکۆڤەوە دروست کراوە، بووەتە هێمایەکی جیهانی و بە یەکێک لە کاریگەرترین داهێنانەکانی مێژووی مرۆڤایەتی دادەنرێت. بەڵام چیرۆکی پشت ئەم چەکە چییە؟ بۆچی ئەوەندە بەناوبانگە؟ و چۆن بووە هۆی گۆڕانکاری لە جیهانی شەڕ و سیاسەت؟

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

نزیکەی ٧٠ هەزار ساڵ لەمەوبەر، زەوییەکی گەورە بە ناوی **ساهوڵ** ئۆسترالیا، نیوگینیا، تاسمانیا و دوورگەکانی ئارووی پێکەوە گرێ دەدا. 🦘🌴 ئەم پارزەوییە کۆنە شوێنی ئاژەڵە ناوازەکان، دارستانە باراناوییەکان و شاخە بەرزەکانی بوو. مرۆڤەکان بۆ یەکەمجار نزیکەی ٦٠-٤٥ هەزار ساڵ لەمەوبەر گەیشتنە ئەم شوێنە، بە پێ و بەلەمی بامبوو لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیاوە هاتوون! �‍♂️🛶

بەڵام دوای گەرمبوونی زەوی و بەرزبوونەوەی ئاستی دەریاکان، ساهوڵ نوقم بوو و ئێستا لە ژێر ئاوە! 🌊 ئایا دەتەوێت زیاتر بزانیت دەربارەی ئەم جیهانە ونبووە و چیرۆکە سەرنجڕاکێشەکەی؟ 👀

🎥 **بینەری ڤیدیۆکەمان بە و بەشداری لە گەشتەکەمان بکە!**

#ساهوڵ #جیهانی_ونبوو #مێژووی_زەوی #ئوسترالیا #نیوگینیا #مرۆڤی_کۆن

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ئەزانم کە ئێستا بۆ ئێمە ئەستەمە، بەڵام پێویستە بزانن زۆربەی مێژووی مرۆڤایەتی بەبێ کامێرا و وێنە تێپەڕ بووە. ئەگەر شتانێکیش لە ڕابردوو لەبەر دەستمانە ئەوە نیگارەیە. وشەی فۆتۆگرافی یا وێنەگری ٢٤٠٠ساڵ پێش ئێستا داهێنراوە و هیچ پێوەندی بە فۆتۆگرافی ئەمڕۆوە نییە.

٢٤٠٠ساڵ پێش فەیلەسووفێکی چینی بە ناوی مۆزی نووسیوییەتی ئەگەر دیواری ژوورێک کون کەی ئەو ڕووناکییەی کە لەم کونەدا بۆ ناو ژوورەکە دەدرەوشێتەوە، پێچەوانە ئەبێتەوە و ئەدرێ لە دیواری بەرانبەر واتە هەمان کارێک کە کامێرا فۆتۆگرافییەکان ئەیکەن. ئەم حاڵەتە وەک نوورهاوێژ وایە وەک کامێرای سینەماکان.

دێینە بەرترۆ واتا ١٠٠٠ساڵ لەمەوبەر. ئیبن هەیسەم، ئەیهەویست ئەم بیرۆکەیە تاقی بکاتەوە و ئەیەوێ لەسەر مانگ‌گیران و خۆرگیران لێکۆڵینەوە بکا. شتێک بە ناوی کامێرا نەبوو کە بەکاری بێنێت تەنیا ژوورێکیان تاریک ئەکرد و کونێکیان دروست ئەکرد و ڕووناکیان تێ ئەخست. ئیبن هەیسەم بەپێی ویکیپیدیا یان زانایەکی ئێرانییە یا عەرەبە.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

لە شارستانییەتی میزۆپۆتامیادا، هەزاران شوێن و ناوچەی کۆن هەتا ئەمڕۆش وەک ناوچەیەکی ڕۆشنبیری، مێژوویی و گەشتیاری ماونەتەوە؛ یەکێک لەو شوێنانە شاری دێرینی دارایە.

شاری مێژوویی دارا یان دێرا، دەکەوێتە گوندی دارا سەر بە پارێزگای مێردین لە باکووری کوردستان و ٣٠ کیلۆمەتر لە ناوەندی شارەوە دوورە و لەسەر ڕێگای ناوچەی نسێبینە. مێژووی شاری دارا دەگەڕێتەوە بۆ ٢٣٠٠ ساڵ پێش ئێستا.

ئەم شارە مێژووییە لە سەردەمی ڕۆمییەکاندا وەک بنکەیەکی سەربازی دروست کراوە بۆ پاراستنی سنوورەکانی ئیمپراتۆرییەتی ڕۆمی ڕۆژهەڵات لە بەرامبەر ساسانییەکان. لە سەردەمی خۆیدا چونکە لەسەر جادەی ئاوریشم بووە، لە ڕووی ئایین و کۆمەڵگە و بازرگانییەوە پێگەیەکی گرینگی هەبووە. هەروەها بە مێژوو و دیمەنەکانی سەرنجی هەمووان ڕادەکێشێت؛ هەر بۆیە ساڵانە هەزاران کەس سەردانی شاری مێژوویی دارا دەکەن و بە دیمەنە ناوازەکانی سەرسام دەبن.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

عەرەب شامیلۆڤ، ناسراو بە عەرەبی شەمۆ، لە دیارترین نووسەرەکانی کوردستانە و بە باوکی رۆمانی کوردیی دادەنرێت.

لە سەرەتای قۆناغی ژیاندا، عەرەبی شەمۆ، کرێکاری رێی ئاسنین بووە، پاشان دەچێتە ریزی بەڵشڤییەکان و دژی رژێم و دەسەڵاتی قەیسەر دەبێت بە خەباتگێڕ، ساڵی 1917، پێش شۆڕشی ئۆکتۆبەر، دەگات بە شاری ستراڤۆپۆل، پاشان بەشداریی لە شەڕی ناوخۆ دەکات.

عەرەبی شەمۆ، دووەم کورد بووە لە مێژوودا، پلەی سەربازیی لەناو سوپای سوردا پێبدرێت، پاش شۆڕش، لە پەیمانگەیەکی مۆسکۆی پایتەخت دەگیرسێتەوە، بەهۆی زمانزانییەکەی لە تورکی، جۆرجی، ئازەری، روسی و ئەرمەنی، کار لەسەر زمان و نووسین دەکات و هەنگاوەکانی بۆ بوون بە یەکێک لە دیارترین نووسەرەکانی کورد دەنێت.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

لە گوندی میستێسێ ئۆدژانگێتیسێ کە لە باشووری لەهێستانە، نۆ ساڵێک دەبێ کە لیچارێکی ناڕوونی دیمۆگرافیک{جەماوەرناسی} هەیە. نزیکەی دە ساڵ دەبێ لەم گوندە هیچ مناڵێکی کوڕ لەدایک نەبووه و بچووکترین کوڕێک کە ئێستاکە لەم گوندە دەژیی دوانزە ساڵ تەمەنییەتی.

ئایا ئەم بابەتە تەنیا هەڵکەوتێکە یان هۆکارێکی زانستی هەیە؟

لەم کورتە فیلمە ئاوڕێک دەدەینەوە لەو وڵاتانەی ڕێژەی پیاوەکانیان ئێجگار کەمە و ئەو وڵاتە بە دەست ژنان بەڕێوە دەچێ.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

نووسینگەی سەرۆکوەزیرانی بریتانیا بۆ یێکەم جار لە مێژووی خۆی خانەخوێی بنەماڵەیەکی جوویە. کەی‌یێر ستارمێر پارێزەری مافی مرۆڤ لە شارێکی بچووکی باشووری ئینگلیس و دوای بەدستهێنانی زۆرترین ڕێژەی دەنگدانی پارتی کرێکار، دوای چواردە ساڵ بوو بە سەرۆکوەزیری نوێی بریتانیا.

ستارمێر پێشتر ڕاوێژکاری شاژن ئێلیزابێت بووە بەڵام لێرە پرسیارێک دێتە ئاراوە ئەویش ئەوەیە کە ستارمێر چۆن توانی حیزبی خۆی لە دواهەم شکەستەکەیان لە دەنگدان ڕزگار بکات و ببنە دەسەڵاتدارێکی دەستڕۆیشتوو لە سیاسەتی بریتانیا؟

یا کەی‌یێر کە لە بنەماڵەیێکی جوولەکەیە، چۆن توانی له کاتێکی وەها کەم ببێتە سەرۆکوەزیری بریتانیا؟

ئەگەر ئامادەن با چیرۆکی ژیانی کەی‌یێر ستارمێر، سەرۆکوەزیری نوێی بریتانیاتان بۆ باس کەم.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

لەم بارەیەوە چەندین چیرۆکی جیاواز هەیە. یەکێکیان تیۆرێیەکی پیلانگێڕی بەناوبانگە، بەڵام ئەوەی تریان چیرۆکێکی ڕاستەقینەیە. لەو چیرۆکەدا کە دەڵێن تیۆری پیلانگێڕییە، دەڵێن نازییەکان زیاتر لە ٣٠٠ تۆن زێڕ و تابڵۆی بەنرخیان لە شەمەندەفەرێکدا بار کردووە کە لە خەڵکی ناوچە جیاوازەکانی ئەوروپا کۆیان کردبووەوە بۆ ئەوەی بیبەن بۆ شوێنێکی پارێزراو لە ئەڵمانیا و بیشارنەوە. زۆرێک دەڵێن ئەمە ڕاست نییە و تیۆرییەکی پیلانگێڕییە. هەروەها مێژوونووسان دەڵێن بە هیچ شێوەیەک شتی وا لە مێژوودا تۆمار نەکراوە کە لە سەردەمێکدا ٣٠٠ تۆن زێڕ گواستراوەتەوە. بێگومان ئێمە نامانەوێت مامەڵە لەگەڵ ئەم تیۆرییە پیلانگێڕییەدا بکەین، چونکە هیچ بەڵگەنامەیەکی دروست لەو بارەیەوە نییە. بەڵام دەمانهەوێ لەم کلیپەدا باسی گەنجینەی ڕاستەقینەی شەمەندەفەری نازییەکان بکەین. لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٤٤ کە ئەڵمانیای نازی لە هەموو بەرەکاندا شکستی هێنا، هیتلەر بڕیاری داگیرکردنی هەنگاریای دا.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

شۆڕشی پیشەسازی، یەکێک لە گەورەترین گۆڕانکارییەکانی مێژووی مرۆڤایەتی بوو. پێویستە بزانن کە یەکێک لە ڕوکنە گرنگەکانی شۆڕشی پیشەسازی، هێڵی ئاسنین بوو کە خەریکی گۆڕینی جیهان بوو. لە سەرەتای سەدەی نۆزدەهەمدا ئەمریکا و ئەوروپا دەستیان کرد بە دروستکردنی هێڵی شەمەندەفەر بە هەموو ئاراستەکان. بەڵام لەناکاو ئەمریکا وەپێش ئەوروپا کەوت. چونکە زەوییەکی فراوان و کەسانی وەک کۆرنێلیۆس ڤاندێربیڵت و دواتر جەیپی مۆرگانیان هەبوو کە هێڵی ئاسنی ئەمریکایان گەیاندە لوتکە. ئەمەش وای کرد تەواوی پارەزەوی ئەمریکای باکوور بەیەکەوە بلکێ و ببەسترێتەوە. ئەی ڕووسەکان لەو ساڵانەدا خەریک چی بوون؟ ئەوانیش هێڵی ئاسنین دروست دەکەن؟ نەخێر.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ئەم دونیایە پڕە لە شوێنگەلێک کە ئێمە زۆر کەم لەبارەیانەوە دەزانین. چاڵاوی ماریانا کە لە زەریای هێمن دۆزراوەتەوە، قووڵترین خاڵی جیهانە. ئەگەر بارستەیەکی یەک کیلۆیی ئاسن بخەینە ناو چاڵاوی ماریانا، کاتژمێرێکی دەوێت تا ئەم بارستە ئاسنییە بگاتە بنی زەریاکە. بەڵام ئەو دەنگە نهێنییەی کە لە قووڵایی چاڵاوی ماریانا تۆمار کرابوو، دەنگی چی بوو؟ ئەوڕۆ پێکەوە باس لە چاڵاوی ڕەمزاوی ماریانا دەکەین، تکایە تا کۆتایی ئەم ویدیۆیە بینەر و بیسەرمان بن.

146 ساڵ لەوە پێش، کاتێک کۆمەڵێک لە توێژەران لە زەریای هێمن خەریک توێژینەوەی زانستی بوون، هەندێک دوورگەیان دۆزییەوە و نێویان لێنا ماریانا. ماریانا شاژنی ئۆتریش و هاوسەری پاشای ئیسپانیا، فیلیپی چوارەم بوو. توێژەران لە یەکێک لە کەشتییە توێژینەوەکانەوە کێشانەیێکیان بە پەتێکەوە بەست و فڕێیاندایە ناو زەریا. ئەم قورساییە بەردەوام بەرەو دابەزین دەچوو و نەدەگەیشتە کۆتایی، تا دواجار پەتەکە کۆتایی هات. توێژەران ناچار بوون تا قووڵایی 4475 مەتر چاوەڕێ بن. ئەوان سەریان سوڕ مابوو لە قووڵایی زۆری چاڵەکە. بەڵام لە ڕاستییەک بێئاگا بوون

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

بە درێژایی مێژوو چیرۆکی زۆر لەسەر کۆمەڵگا جەنگاوەرەکان و سوپای لێهاتووەکانی حکومەتە گەورەکانی جیهان نووسراون کە تا ئەمڕۆش ناوی ئەم جەنگاوەرانە لەسەر زمانن. بەڵام وەرن با ترسی جووتیارێک کە لە سەدەی 10ـی زایینیدا لە کەناراوەکانی باکووری ئەوروپا ژیاوە، بیخەینە بەرچاومان. کەشوهەوایەکی سارد، برسیایەتی، شەڕی بێکۆتایی، ڕەنگە هێرشی ئاژەڵە کێوییەکان. دەبێت دان بەوەدا بنێم کە دۆخێکی ترسهێنەرە. لەم ڤیدیۆیەدا دەمەوێت باسی جەنگاوەرانی ئەفسانەییتان بۆ بکەم. 

جەنگاوەرانی سامورایی:

وشەی سامورایی لە زمانی ژاپۆنی کۆن بە واتای خزمەتکردنە. ئەم جەنگاوەرانە شەڕ و فەلسەفەیان تێکەڵ کرد و ژیانێکی شەرەفمەندانەیان بەسەر برد. ساموراییەکان لە کاتی شەڕدا شمشێری خۆیان بەکار دەهێنا. ئەوان پێیان وابوو شمشێر ڕۆحی هەیە و ناویان لەسەر شمشێرەکانی خۆیان دادەنا. جگە لە شمشێر، ڕم و تیروکەوانیشیان بەکار دەهێنا و هەروەها فێری لێهاتوویی شەڕکردن بەبێ چەک ببوون. بۆ شەڕی چەکداری یان بێ چەک، هونەری جەنگی جوجوسۆیان بەکار دەهێنا کە تا ئێستاش بوونی هەیە.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ئەحلام مەنسوور لە ساڵی ١٩٥١ لەدایک بووە و لە ساڵی ١٩٥٦ دەخرێتە بەر خوێندن و لە ساڵی ١٩٦٢ قۆناغی سەرەتایی و ساڵی ١٩٧٠ قۆناغی ناوەندیی و ئامادەیی لە خانەقین تەواو کرد و هەر لەم دەمەیشدا بوو بە ئەندامی حزبی شیوعیی عێراق.

لە ساڵانی خوێندنی ئامادەیدا لەگەڵ هاوڕێکەی لەیلا قاسم پێکەوە چالاکیی قوتابخانەیان بە ڕێوە دەبرد. پاشان ساڵی ١٩٧٠ لە بەشی زمانی کوردیی زانکۆی بەغدا وەرگیرا و هاوڕێکەیشی لەیلا قاسم لە بەشی کۆمەڵناسی وەردەگیرێت. ئیدی لەوەیش بەدواوە ئەحلام هۆگری ئەلفبای زمانی کوردی بوو، هاوڕێکەیشی ئاشنایەتیی لەگەڵ کتێبەکانی عەلی ئه‌لوردی پەیدا کرد و لە بەشی ناوخۆیی کۆلێژی ئاداب پێکەوە درێژەیان بە خوێندنەکەیان داوە.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ئەمڕۆ دەمانەوێت بزانین بۆچی شارە گەڕۆکەکان لەسەر دەریا و زەریاکان، ژیان لەسەر ئەم کەشتیانە و ئەم ئامێرانە ئەوەندە گرنگە؟ یاسای نێودەوڵەتی ئەوەیە کە کەشتییەکی فڕۆکە هەڵگر دەتوانێت تا ٢٢ کیلۆمەتر لە کەناراوەکانی هەر وڵاتێکەوە نزیک بێتەوە بەبێ ئەوەی ئەو وڵاتە بتوانێت ناڕەزایی دەرببڕێت، هەر بۆیە ئەم فڕۆکە هەڵگرانە زۆر گرنگن. لە بنەڕەتدا بنکەیەکی سەربازی و فڕۆکەخانەیەکی گەورە دەگوازیتەوە بۆ ئەو شوێنەی کە دەتەوێت، وەک ئەو کاتەی ئەمریکا هێرشی کردە سەر عێراق، ئەم کەشتیانە لە دەریای ناوەڕاست و کەنداوی فارس جێگیرکرابوون و لەوێوە هێرشیان کردە سەر عێراق. جێی سەرنجە کە 80 دەڕسەدی دانیشتوانی جیهان لە 100 کیلۆمەتری زەریاکان و دەریاکان دەژین و ئەمەش هۆکارێکی دیکەی گرنگ بوونی ئەم کەشتییانەیە!

سەرەتا با بزانین چەند دانە لەم کەشتیانە لە جیهاندا هەن؟ تەنها ٢٦ دانە! بەرازیل، فەرەنسا، ڕووسیا، ئیسپانیا و تایلەند هەرکام یەکێک لەو کەشتیانەیان هەیە. چین و هیندستان و ئیتالیا و ژاپۆن و ئینگلیز هەرکام دوو دانە و لە کۆتاییدا ئەمریکا ١١ دانەی هەیە! لەبەر ئەوەی ئەمریکا زۆرترین ژمارەی لەم کەشتییانە هەیە و لە هەموو ئاوەکانی جیهاندا دەدۆزرێتەوە، ئێمە باسی ئەو ئەکەین!

ئەم 11 کەشتییە ئەمریکییە بە تێکڕا 5500 بۆ 6000 کەس لە هەر یەکێکیاندا کاردەکەن! باندی سەربازیی سەر ئەم کەشتیانە و کارمەندەکانی بەشێوەیەک ڕاهێنان و پلانیان بۆ داڕێژراوە کە ئەم کەشتییانە توانایی ئەوەیان هەبێ هەر ٣٠ چرکە جارێک فڕۆکەیەک لەسەریان هەڵفڕێ و بە دوای ئەرکەکەدا بچن. فڕۆکە هەڵگرەکان ئەوەندە چەکی دژە فڕۆکەیان نییە و گرنگترین کەرەستەی بەرگرییان فڕۆکەکانیەتی!

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ڤایکینگەکان جەنگاوەرانێکی دڕ و شەڕانی بوون لە وڵاتە ساردەکانەوە کە چوار گۆشەی جیهانیان بە کەشتییە نامۆکانیان تاڵان دەکرد. ئەوەندە فیلم لەسەریان دروست کراوە و ئەوەندە کتێب لەسەریان نووسراوە کە تەنانەت چیرۆکەکانیان چووە ناو ئەفسانەکانەوە. ئەم ئەفسانە و چیرۆکانە سەبارەت بە ڤایکینگەکان هێندەش دوور لە ڕاستی نین. تەنانەت دیپلۆماتە عەرەبەکانی ئەو سەردەمە لەسەر ڤایکینگەکان دەیاننووسی. ڤایکینگەکان 500 ساڵ پێش کریستۆفێر کۆلۆمپ، واتە هەزار ساڵ دوای مەسیح، چوونەتە خاکەکانی ئەمریکا و لەوێ ژیاون. ڤایکینگەکان بۆ ماوەیەکی زۆر وەک هۆز لە هەندێک خاکی سکاندیناڤیا ژیاون بەبێ ئەوەی هیچ پەیوەندییەکیان لەگەڵ ئەوروپییەکان هەبێت. هیچ تۆمارێکی نووسراو لەبارەی کولتوری ڤایکینگەکانەوە نییە، بۆیە ئێمە هیچ زانیارییەکمان لەسەر سەردەمە تاریکەکانیان نییە. بەڵام ڤایکینگەکان بە سەرۆکایەتی پاشای ئەفسانەیی خۆیان ڕەگنار کاتێک دەستیان کرد بە تاڵانکردنی ئەوروپا، بۆ ماوەی سەدان ساڵ قسەی سەرزاری هەموو کەس بوون. ڤایکینگەکان بە گشتی سوپایەکی ڕێکخراویان نەبوو، چونکە هەموو ڤایکینگەکان لە ژنەوە تا پیاو سەرباز بوون و کاتێک دەنێردران بۆ گەشت یا شەڕێک، بۆخۆیان بڕیاریان دەدا بچن یان نا. ژنەکانیش لە سوپادا ڕۆڵێکی بنیاتنەر و یەکسانییان لەگەڵ پیاوان هەبوو وەک سەرباز و فەرماندە. لە کاتێکدا کە باقی وڵاتان بە سوپای سەد هەزار کەسییەوە شەڕیان دەکرد، ڤایکینگەکان بە چەند سەد سەربازێک هێرشیان دەکردە سەر شوێنەکانی دیکە و هەموویان دەکوشت. دوای مردنی ڕەگنار، کوڕەکانی گەورەترین سوپایان لە مێژووی ڤایکینگەکاندا دروست کرد. ئەم سوپایە لە نزیکەی 3 یان 4 هەزار کەس پێکهاتبوو.

.

#کورد #کوردستان #kurdish_podcast #ڤایکینگ

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ئەو بینایە دەبینن؟ مۆزەخانەی بەریتانیایە British museum . یەکێک لە مەزنترین مۆزەخانەکانی جیهان. پڕە لە ئاسەواری مێژوویی سرنجڕاکێش کە لە سەراسەری جیهانەوە بۆ سەردانی دێن بۆ ئێرە. لەو مۆزەخانەیە دا زیادتر لە 8,000,000 ئاسەواری مێژوویی لە سەراسەری جیهان کۆ کراوەتەوە. کاتێک دەچییتە ناو مۆزەخانەکە ئەوەندە گەورەیە کە فریا ناکەوی هەموو شوێنەکانی ببینی. لانیکەم گرینگترین شوێنەکان ببینە، بۆ نموونە پەیکەری Easter Island ، خودای هیندووەکان یا زۆر شتی دیکە. بەریتانیا شانازییەکی زۆر بەو مۆزەخانەیە دەکات و دەڵێت کتوپڕتر لەو مۆزەخانەیە لە جیهاندا نییە. ڕاستیش دەکا، هەر کەسی دیکە بوایە نەیدەتوانی ئەو هەموو ئاسەوارە مێژووییە لە سەراسەری جیهانەوە لە شوێنێک کۆ بکاتەوە. ڕەنگە ئیمپراتۆرییەکەی بەریتانیا بناسن، لە هەموو شوێنێکی جیهاندا ئامادە بوون و زۆر شوێنیان داگیر کردوە. ئەوان لە تەواوی ئەو وڵاتانەی داگیریان کرد ، هەر شتێک بەکار هاتووە ناردوویانە بۆ ئینگلیز. لە ناو ئەو شتانەی ناردوویانە ئارسەوارە مێژووییەکان پلەیەکی بەرزی هەبوە. ئەوان لە ساڵی 1753 کاتێک دەبینن کە ئینگلیزییەکان خەریکن شتی بەهاداری مێژوویی دەنێرن بۆ بەریتانیا ، دەست دەکەن بە چێکردنی مۆزەخانەیەکی گەورە و مەزن، هەر ئەو مۆزەخانەی کە دەیبینن. ئەوان ئەگەر دەستیان پێ ڕاگەیشتبا هەر ئاسەوارێکی مێژوویی با، بێ ئەوەی خاوەنەکە ئاگادار کەنەوە دەیاننارد بۆ بەریتانیا، بەڵام زۆریشیان بە بەلاش دەکڕییەوە.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

مرۆڤ هەموو کات هەوڵی داوە بزانێت چ نهێنییەک نێوان ئەم جیهانە و دنیا بچووکەی تێیدا دەژیین و گەورەیی بێکۆتاییی کات و شوێن شاراوەیه. ئەگەرچی لێمان ڕوونە کە ناتوانین بەو نهێنییە بزانین بەڵام دیسانیش له گەیشتن بە وڵامەکانمان دەست هەڵناگرین. دین و فەلسەفە یەکێک لەو بابەتانەیه کە لە سەرەتاوە مێشکی مرۆڤی به خۆیەوە سەرقاڵ کردووە. ئەگەر هیچ کاتیش لە دۆزینەوەی نهێنی جیهان سەرکەوتوو نەبین لانی کەم ئەم ڕاستییە دەزانین کە جیهان، پێکهاتەیێکی بەگرێوگۆڵ و ئاڵۆزە.

لەم ڤیدیۆیەدا بڕیار وایە نۆ نهێنی لە نهێنیییەکانی جیهانتان بۆ باس بککەین کە مرۆڤەکان هەمیشە تامەزرۆی زانینیان بوون.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ئێمە ویستمان باسی کتێبی گینێس بکەین، بەڵام بۆمان دەرکەوت کە بابەتێکی وەهامان بۆ نادۆزرێتۆ بۆ ئەوەی کە باسی بکەین و بەرنامەیەکی پێ پڕ بکەینەوە، بۆیە بڕیارمان دا سەبارەت بە بڕێک ڕێکۆرد کە لەم کتێبەدا تۆمارکراون باس بکەین کە هەم سەیرن و هەم سەرنجڕاکێش.

یەکەم ڕێکۆردی سەیر کە دەمانەوێت بۆتانی باس بکەین خاتوو هالیماسیسە، ئەم خاتوونە خەڵکی مالییە و لە ساڵی ٢٠٢١ لە مەراکش ژیاوە و لەوێ دووگیان بووە، دوای ٩ مانگ کە کاتی منداڵ بوونی گەیشتووە چووەتە نەخۆشخانە و ڕەنگە باوەڕ نەکەن بەڵام ئەم خاتوونە ڕێکۆردی دونیا ئەشکێنێ بە 9 منداڵ لەسەر یەک کە هەمووشیان تەندروستن و ڕێکۆردەکەی لەم کتێبەدا تۆمار ئەکرێت!

لە دایک بوونی 6-7 مناڵ لە دونیا دا کەم نییە بەڵام لە زۆربەی کاتەکاندا منداڵەکان زینوو نامێنن. شتێکی سەرنجڕاکێش لەم خاتوونەدا ئەوەیە کە تەواو منداڵەکانی بە سڵامەت و زیندوویی لە دایک بوون و ئەگە دوو منداڵی دیکەشی بوایە ئەوە ئەیتوانی تیمێکی فووتباڵ پێکبێنێت!

ڕێکۆردی دواتر* هی ئەم بەڕێزەیە! بلۆسۆم، بەرزترین مانگای جیهان! خاوەنی ئەم مانگایە خانمێکی ئەمریکییە بە ناوی پاتریسیا هێندسۆن.

ئەم خاتوونە زۆر سەری سوڕما کە یەکێک لە مانگاکانی باڵای زۆر بەرز دەبێتەوە و لە نێو هەموو مانگاکاندا ئەم یەکە بەرزترینە، لە کۆتاییدا بلۆسۆم تا ١٩٠ سانت بەرز دەبێ و وەکوو بەرزترین مانگای جیهان خۆی ئەگەیەنێت بە کتێبی گینێس! ڕەنگە بۆتان پرسیار بێت کە تۆمار کردنی ڕێکۆردێک لە کتێبی گینێسدا چ سوودێکی هەیە؟لە ڕاستیدا هیچ! بەس شتێکیان بە دەستەوەیە کە بەڵێ ئەم ڕێکۆردە هی ئەوانە و وێنەیان لە گینێسدا تۆمار دەکرێت

ئەڵبەت بڕێک لە ڕێکۆردەکانیش هەیە کە پارەهێنەرە بۆ ساحێبەکەی و تۆمار کردن لە گینێسدا ئەبێ بە هۆی ئەوە کەکۆمپانیاکانی ڕیکلام دێنە لای ساحێبەکەی و دەیانەوێت وێنەیان بگرن بەو مانایە کە دەتوانن سپۆنسەر بەدەست بهێنن.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

بە درێژایی مێژوو کەسانی سەیروسەمەرەی زۆر هاتوون و ڕۆیشتوون. یەکێک لە سەرنجڕاکێشترینیان ئەم پیاوەیە بە ناوی ئۆتۆ سکۆرزێنی. لە 12ی حوزەیرانی ساڵی 1908 کوڕێک بە ناوی ئۆتۆ لە ڤیەننا لەدایک دەبێ. بنەماڵەی ئۆتۆ خێزانێکی چینی مامناوەند بوون. کاتێک ئۆتۆ چووە ناو قوتابخانە، خوێندکارێکی باش بوو و زۆر حەزی لە زانست بوو. هەرچەندە ئۆتۆ زانستی خۆش دەویست، بەڵام کاتێک گەیشتە قۆناغی زانکۆ، لە زانکۆی ڤیەننا چووە بواری ئەندازیارییەوە. شمشێربازی لەو سەردەمەدا لە نێو گەنجانی ئەوروپادا زۆر بەناوبانگ بوو و زۆر حەزیان لەم یارییە بوو. ئۆتۆش حەزی لە شمشێربازی بوو. هەر وەک دەبینن ئاسەواریشی لەسەر دەموچاوی ماوە و بریندار بووە. لە ئەڵمانیا و ئۆتریشی ئەو کاتدا، هەرکەس برینێکی لەم شێوەیەی لەسەر ڕووخساری بووبێت بە کەسێکی ئازا لە قەڵەم دەدرا و نیشانەی بوێری بووە. لە ساڵی ١٩٣١ کە ئۆتۆ سکۆرزێنی بینی کە پارتی نازی لە ئۆتریش خەریکە دەسەڵات بەدەست دەهێنێت، ئەویش بوو بە ئەندامی پارتی نازی ئۆتریش. ئۆتۆ یەکێک بوو لە کەسە باڵابەرزەکانی ئەو سەردەمەی ئۆتریش. چونکە باڵای یەک مەتر و ٩٣ سانتیمەتر بوو و جەستەیەکی زۆر ڕێکوپێک و قۆزی هەبوو. بۆیە هەر لە گەنجییەوە پێی دەگوترا قۆز و بەهۆی ئەو برینەش سەرنجڕاکێشتر ببوو. لەوانەیە بڵێن یەک مەتر و ٩٣ سانتیمەتر ئەوەندە بەرز نییە. بەڵام ئەوکات لە ئەوروپا چونکە دۆخی خۆراک زۆر خراپ بوو و کەمی پرۆتین، باڵای کورتی دەهێشتەوە بۆیە ١ و ٩٣ زۆر بەرز بوو. لە ساڵی ١٩٣١ کە پەیوەندی بە پارتی نازییەوە کرد، سکۆرزینی بڕوانامەی ئەندازیاری شارستانی لە زانکۆ وەرگرت، هەروەها لە پارتی نازیش هەر لەم بوارەدا دەست بە کار دەکات. لە ساڵی ١٩٣٨ پارتی نازی ئۆتریش لەگەڵ پارتی نازی ئەڵمانیا یەک دەگرێت و ئۆتریش دەچێتە ژێر ئاڵای ئەڵمانیای نازی.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ئەوەی کە دەیبینن تیرێکسە، بەنێوبانگترین دایناسۆڕی جیهان. لەوانەیە زۆربەتان وا بزانن کە تیرێکس گەورەترین و دڕندەترین گۆشتخۆری مێژووی زەوییە بەڵام دەبێ بزانن کە ئەوە هەڵەیە. گەورەترین و دڕندەترین گۆشتخۆری زەوی گیگاناتۆسۆرێسە{GIGANOTOSAURUS}.

گیگاناتۆسۆرێس نەوەد و هەشت ملوێن ساڵ پێش لە ئارژەنتین و باشووری ئەمریکا دەژیا. ئەم دایناسۆڕە پێشتر نەناسراو بووە بەڵام چەن ساڵێکە واتە لە ساڵی 2022 ـەوە نێوبانگی دەرکردووە ئەویش چونکوو لە فیلمی ژووراسیک وۆرد 2022 ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو. لەو فیلمە ئەم دایناسۆڕە هەرە گەورەیە بەرەنگاری تیرێکس دەبێت. تیرێکسیش بوێرێکی ئازایەو بەرەنگاری گەورەتر لە خۆشی دەبێتەوە.

زاناکان دەڵێن گیگاناتۆسۆرێس گەورەتر لە تیرێکس بووه بەڵام تیرێکس قورستر، بڕێک قەڵەوتر و پڕتر لە گیگاناتۆسۆرێس بووە لەولاشەوە گیگاناتۆسۆرێس بڵیندتر بووە هەر بۆیەش وەکوو گەورەترین گۆشتخۆری زەوی لە قەڵەم دەدرێ. هەڵبەت لە ڕاستیدا گیگاناتۆسۆرێس و تیرێکس هیچ کات بەرەنگاری یەک نەبوونە چون ئەو جووتە هاودەوره نەبوون. گیگاناتۆسۆرێس زۆر کۆنتر لە تیرێکسە و پازدە ملوێن ساڵ پێش تیرێکس لەناو دەچێ و ئاسەواری نامێنێت.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

دانمارک وڵاتێکە لە باکوور کە بە تەمومژ گەمارۆ دراوە و ناوەندی شانشینی وایکینگەکان بووە. دانمارک خاوەن یەکێک لە دواهەمین حکومەتەکانی پاشایەتی ئەورووپایە و بچووکترین وڵاتی ناوچەی ئیسکاندیناوییە و بە پێی لێکۆڵینەوەکان، دڵخۆشترین خەڵکانی جیهان لەوێ ژیان بەسەر دەبەن. زمانی فەرمییان دانمارکی و کۆپێنهاگ پایەتەختەکەیەتی

کاتێک لەگەڵ ئەم وڵاتە زیاتر ئاشنا بن لەگەڵ خۆتان دەڵێن ئایا ئێمەش ژیان دەکەین؟ لەم کلیپە هەوڵمان داوە بەکورتی چەند زانیارییەک سەبارەت بە دانمارکتان بۆ باس بکەین کە لەوانەیە پێتان وا بێ خەریکین زێدەڕەوی دەکەین لەو باسەدا.

سەرەتا باسی چەند زانیارییەکی مێژوویی ئەم وڵاتە دەکەین:هاڕۆڵد بلوتوس ئەم وڵاتە ئیسکاندیناویەی بنیاد ناوە و چەن وڵاتێکی پەیوەندیدار بە وایکینگەکانی پێکەوە یەکگرتوو کرد. وشەی بلوتوس کە ئەمرۆکە لە دنیای تەکنۆلۆجیا کەڵکی لێ وەردەگرترێ لە نێوی ئەم پاشایەوە وەرگیراوه.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ئەوە لیتیومە Lithium و ماوەیەکە لە جیهان دا زۆر کاریگەرە و کەڵکی لێ وەردەگیرێ و ڕۆژ بە ڕۆژ زۆرتر دەبێت. لیتیۆم کانزایەکی ئەلکالییە و هۆکاری گرینگ بوونی ئەوەیە کە دەتوانێت وزە لە خۆی دا ڕاگرێت و هەرکات پێویست بوو کەڵکی لێ وەرگری. ئەوە یانی باترییەکی باش. یەکەمین جار کە باتری لیتیۆمی جیهانی کرا کاتێک بوو کە موبایل ناسرا

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

بۆ ماوەیەک لە مێژووی دنیا، زانستی کیمیاگەری زۆر باو بووە و له زۆربەی وڵاتانی دنیا، هەر جێگایەک کیمیازانێک بووە، ویستوویەتی کیمیاگەری بکا.

بۆ ئەو کەسانەی نازانن کیمیاگەری چییه، بەکورتی، کیمیاگەری زانستێکه سەبارەت بە گۆڕینی کانزای کەم‌نرخ به کانزای بەنرختر وەکوو گۆڕینی مس بۆ زێڕ.

زاناکان و کیمیاگەرەکان بۆ ئەوەی بە زێڕ بگەن چەندها دۆزینەوەی دیکەیان کردووە. بۆ نموونە محەممەد زەکەریای ڕازی، ئەستێرەناس و کیمیاگەری ئێرانی ئەڵکۆل و ئەسید سولفوریکی دۆزییەوە و هەر بەم شێوە کیمیاگەرانی وڵاتانی دیکەش دۆزینەوەی دیکەیان هەبووە بەڵام نەیانتوانیوە زێڕ دروست کەن.

بۆ ئەوەی بزانین زێڕ لە کوێوە هاتووە دەبێ ئاوڕێک بدەینەوە له کلیپی پێشوومان کە باسمان لە کەربۆن کردبوو. ئەگەر ئەو بەشەتان دیتبێ کەواتە دەزانن کە کەربۆن له ئەستێرە مردووەکان پێک هاتووە. زێڕیش هەر بەم شێوەیە و دواتر

لەلایەن ئەستێرەی هەرەگەورە سوور واتە Red supergiantلەنێو گەردوون بڵاو دەبێتەوە هەر بەو شێوەی کە کەربۆن بڵاو بۆوە و بە دەست ئێمەی مرۆڤ گەیشت. ئەستێرەی هەرەگەورە سوور، ئەستێرەیێکە کە بە کۆتایی تەمەنی گەیشتووە و شێوەی دەگۆڕێت و دەبێتە هەرەگەورەیەکی سوور کە لە ئینگلیزی پێی دەوترێ ، کە ئەمیش لە کۆتاییدا دەتەقێتەوە و لە Red supergiantکاتی تەقینەوەی تەواوی کاکڵەکانی واتە تەواوی ئەو ماکانەی لە نێویدا بووە لە گەردوون بڵاو دەبێتەوە. لەنێو هەر ئەستێرەیەک ڕێژەی هیدروجێن زیاترە کە باسمان لێ کردبوو سادەترین ماکی نێو گەردوونە. ئەو گۆشارە زۆرەی کە لە کاکڵ و ناوەڕۆکی ئەستێرەکاندا هەیە دوای ملوێنها ساڵ، شێوەی هیدرۆجێن دەگۆڕێت بۆ سەر ماکی دیکە وەکوو هێلیۆم، کەربۆن یان ئۆکسیجێن. دوای ماوەیەکی یەکجار زۆر ئەوانە دیسان دەگۆڕێن و دەبنە ماکی قورستر وەکوو ماکی ئاسن یا نیکێڵ. تەواوی ئەو ڕووداو و جموجۆڵانەی نێو ئەستێره و گەردوون کە تا ئێستا باسمان لێ کرد پێتان وا نەبێ لە ماوەی ساڵێک، دوو ساڵ یا پێنج ساڵ ڕوو دەدەن بەڵکوو باس لە میلیاڕدها ساڵە. کە دوای ئەو میلیاڕدها ساڵە هەر وەکی کەمێک پێش باسمان کرد ئەستێرەکان دەگەنە کۆتایی تەمەنیان و دەبنە

Red Supergiantوردەوردە دەگەینە باسی سەرەکیمان کە بڕیار وا بوو باس لە چۆنێتی سازبوونی زێڕ و ئاڵتوون بکەین.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

وەک لە هەواڵەکانی کاناڵەکان و سۆشیال میدیا دیار دەکەوێ یەکێک لە باسە گرینگەکانی ئەمڕۆی جیهان ئۆڵمپیکە.

بەڵام ئەو ڕووداوە چییە و بۆ ئەوەندە گرینگە؟ لێرەدا دەمانهەوێ سەبارەت بە مێژوو و چۆنیەتی ئەو ڕووداوە بدوێین. یارییەکانی ئۆڵمپیک یان ئۆڵۆمپیاد ڕووداوێکی وەرزشیی جیھانییە. یاریزانانی جۆرەھا وەرزش بەشداری تێدا دەکەن و ھەموو چوار ساڵ جارێک ساز دەدرێت. کاتی خۆی لە یۆنان بەڕێوەچوو، بەڵام دواتر خانەدانێکی فەڕەنسی بە ناوی پیێر فریدی بارون دی کۆبەرتان، لە کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەیەمی زایینی زیندووی کردەوە. لە ساڵی ١٨٩٦ تا ئێستا ھەموو چوار ساڵ جارێک سازکراوە، تەنھا لە ماوەی ھەردوو جەنگی جیھانیی یەکەم و جەنگی جیھانیی دووەم نەبێت. لە ساڵی١٩٢٤دا یارییەکانی ئۆڵمپیکی زستانەش دامەزرا، بەڵام لە ساڵی ١٧٩٤ ەوە ئەم یارییانە ناوە ناوە لە ساڵی جیا جیا ساز دەکرێن بەھۆی ڕێکەوتنی یارییەکانی ئۆڵمپیکە ھاوینییەکان.

مێژووی ئۆڵمپیک دابەشدەکرێت بۆ دوو قۆناغ، یەکەمیان مێژووی ئۆڵمپیکی کۆن، لەگەڵ مێژووی ئۆڵمپیکی نوێ.

شارەزایان مێژووی دروستبوونی ئۆڵمپیکی کۆن دەگەڕێننەوە بۆ ٧٧٦ ساڵ پێش زایین لە وڵاتی یۆنان بە ئاماژەدان بەوەی کە لەسەر دیواری پەرستگاکان نوسراوە، کە چوار ساڵ جارێک یارییەکانی بەڕێوە دەچوون، بەڵام ھەندێکی تر لە شارەزایان مێژووی ئۆڵمپیکی کۆن دەگەڕێننەوە بۆ ١٤٠٠ ساڵ پێش زایین. سەرەتای ڕکابەریکردنی یارییەکانی ئۆڵمپیک بە یاری ڕاکردن دەستی پێکردووە کە ماوەکەی ١٨٦ یارد بوو، دواتر زیادکراوە و بووەتە ٨٠٠ یارد، پاشان یارییەکانی زۆرانبازی و بۆکسێن و پێشبڕکێی ڕاکێشانی عەرەبانە کە چوار ئەسپ ڕای دەکێشا، ھەروەھا ماوەی یارییەکانی ئۆلمپیک یان ئۆڵۆمپیات لە ڕۆژێک بۆ ٥ ڕۆژی دەخایاند، ھەروەھا بەشدارانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیات بۆ ماوەی مانگێک پێش دەستپێکردنی یارییەکان دەگەیشتنە شوێنی یارییەکان بۆ ئەنجامدانی مەشق و پرۆڤە کردن، خەلاتی وەرزشکارە سەرکەوتووەکانیش بریتی بوو لە شێوەی کلیلێک لە گەڵای زەیتون و پاشان تاجێک دەخرایە سەری سەرکەوتووەکان، ئەم گەڵایانەش پیرۆز بوون چونکە لە نزیک پەرستگاکان دەڕوێنراو (ھەرکل بگرس)یەکەم داری لە نزیک پەرستگای (زیوس) لە ئەسینا چاند. ھەروەھا بەشدارانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیات تەنھا ھاووڵاتیان و وەرزشکارانی ئاسایی بەشدارییان تێدا نەدەکرد، بەڵکو مەلیک و دەسەڵاتدارانی ئەوکاتیش بەشدارییان دەکرد، نموونەش مەلیکی یۆنانی (فیلیپ مەقدۆن) لە سێ خولی یەک لە دوای یەکدا بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاتی کردووە، ھەروەھا ئیمپراتۆری ڕۆما (تابیدۆس) بەشداری تێدا کردووە، کە یۆنان بەشێک بووە لە ئیمپڕاتۆرییەتی ڕۆما.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

پیاوان زیاتر لە ژنان تووشی ئەم حاڵەتە دەبن ؛ چونکە پیاوان زیاتر مەی دەخۆنەوە.

شێرپەنجەی دەم بەزۆری وەک برین یان بلۆقێک لە دەمدا دەردەکەوێت کە لە ناو ناچێت.

ئەم شێرپەنجە دەتوانێت لە شوێنە جیاوازەکانی دەمدا دەربکەوێت وەک:

لەسەر ، لە دەوروبەر یان پشت زمان

لەناو دەمدا

بەشە ڕەق و نەرمەکانی سەرو بنی دەم

لێو و پووک

شێرپەنجەی دەم کاتێک ڕوودەدات کە گۆڕانکارییەکی بۆماوەیی لە جەستەدا دەبێتە هۆی گەشەکردنی بەبێ کۆنترۆڵی خانەکان. کاتێک ئەم خانانە بەردەوام دەبن لە گەشەکردن، وەرەمێک دروست دەبێت. بە تێپەڕبوونی کات لەوانەیە ئەم خانانە بۆ بەشەکانی تری لەش بڵاوببنەوە.

جگەرەکێشان یەکێکە لە هۆکارە سەرەکییەکانی تووشبوون بە شێرپەنجەی دەمه و ددانە. توێژینەوە نوێیەکان دەریدەخەن کە لەسەدا ٩٠ی ئەو کەسانەی کە تووشی شێرپەنجەی دەم و ددان بوون سیگار دەکێشن

جوین یان کێشانی تووتن ئەگەری تووشبوون بە شێرپەنجەی دەم و پووک و لێو تا ٥٠ هێندە زیاد دەکات.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

لە زنجیرەی ژنە بەناوبانگ و کاریگەرەکانی کوردستان ئەو جارە با باس لە خاتونێکی دیکەی ئەو وڵاتە بکەین. ژیلا حوسێنی شاعیر و نووسەرێکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو کە لە بواری شیعر و ئەدەبی کوردیدا بەتایبەت شیعری نوێی کوردی بەرھەمەکانی خۆی پێشکەش کرد و به یەکەم ژنێک پێناسە دەکرێ که شیعری نوێی کوردی هۆنیبێتەوه و هەرورها وەک فروغی کوردی ناوی دەبەن.

ژیلا حوسێنی کچی شێخ مێهران و نەوەی شێخ عەبدولقادری شاعیر لە ٢٢ی ئەیلوولی ١٩٦٤ (٣١ی خەرمانانی ١٣٤٣ی ھەتاوی) لە شاری سەقز لە بنەماڵەیەکی ئایینی و نیشتمان پەروەردا له دایک بووە. باوکی مامۆستای قوتابخانەی گوندی حانەمیران بووە بەڵام پاش شەش ساڵ لە کۆلێژی یاسای زانکۆی تاران وەردەگیرێ و بۆ ماوەی پێنج ساڵ لەوێ نیشتەجێ دەبن و دواتر بە هۆی کاری بابییەوە لە شارە جیا جیاکانی کوردستان وەکوو بانە، کامیاران، مەریوان، سەقز و سنە دادەنیشن. ژیلا لە پۆلی یەکی دواناوەندی واز لە خوێندن دێنێ و لەگەڵ وەفا حوسێنی ژیانی هاوسەرگیری پێک دێنێ، بەڵام پاش پێنج ساڵ و لە تەمەنی بیست ساڵیدا جیا دەبێتەوە؛ بەرهەمی ئەم ژیانه کچێک دەبێ بە ناوی بەهار کە ئێستا لە وڵاتی ئاڵمان نیشتەجێیە. دوای ئەوە ژیلا درێژە بە خوێندن دەدات و لە بەشی کوردی ڕادیۆ سنه له بەرنامەی (ئێمە و گوێگران) دادەمەزرێ و هاوکات پەرە بە کوردییەکەیشی دەدات. ژیلا بۆ جاری دووەم لە ساڵی ١٩٨٩ لەگەڵ شاهروخ نەوسوودی ژیانی هاوبەش پێک دێنێ که ئەم ژیانە نوێیەی لە هەمبەر چالاکییە ئەدەبییەکانیدا دەبێتە بەربەست بەڵام کۆڵ نادات و لێیان بەردەوام دەبێ. بەرهەمی ئەم ژیانەیش کوڕێکە بە ناوی ڕامین کە لە سنە نیشتەجێیە. حوسێنی لە کۆڕ و کۆ بوونەوە ئەدەبی و کولتوورییەکاندا بەتایبەت لە ئەنجومەنەکانی شاری سنە و سەقز بەردەوام بەشداری دەکرد. دوایین چالاکییەکانی ژیلا لە شاری سەقز بوو کە بە وتارێکی ئەدەبی و توێژینەوە لە کۆنگرەی مەولەوی کورد دا بەشداری کرد و ھەروەھا بۆ کۆنگرەی فەرزانەگان کە لە شاری سنە بەڕێوە چوو، وتارێکی سەبارەت بە ڕوانگەی نوێخوازیانەی سوارە ئیلخانی زادە ئامادە کردبوو بەڵام لە کاتی بەڕێوەچوونی سمینارەکە جێگەی ژیلا حوسێنی بە گوڵ نەخشێنرابوو و ھاوڕێیەکی بە ناوی کولسووم عوسمان پوور وتارەکەی پێشکەش بە بەشداربووان کرد.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ملوێنان ساڵ لەمەوبەر پلە و پایەی مرۆڤەکان لە زنجیرەی بژیوی دا لە نزمترین ئاستی خۆیدا بوو. ڕاوچییەکان، کەش و هەوا و نەخۆشییەکان هەمووی مەترسیەکی گەورە بوو بۆ لەناوچوونی مرۆڤ بەڵام دوای ماوەیەک بە ھۆی پێشکەوتنی مرۆڤ ، لە کۆبوونەوەی نێو ئەشکەوتی تاریک ڕا ڕوویان کردە ساز کردنی شار و شارستانیەت. بەڵام ئەو هەڵکەوتە چۆن ڕووی دا؟

ئەو سەردەمە نامۆیە لە کاتێک دایە کە بە فەرمی لە مێژوو دا تۆمار نەکراوە بەڵام داهێنانی جۆراوجۆری دەگەڵ خۆی هێناوە. ئەو داهێنانە بناغەی داهێنەری جیهانی ئەمرۆی ئێمەن. وەرن با پێداچوونەوەیەکمان هەبێ لە سەردەمی بەرلە مێژوو. یەکەمین هەنگاو ئەوەیە کە ئێمە بزانین ئەو سەردەمە ئەسڵەن چییە؟ لە مێژوو دا کاتێک هەبوو کە مرۆڤ دەستی کرد بە گەشە پێدان بە جیهانی نوێ کە ئەمرۆ ئێمە دەیناسین. ئەو سەردەمە لە 3 چەرخ پێکهاتووە.

1. سەردەمی بەرد

2. سەردەمی برۆنز

3. سەردەمی ئاسن

ئەو سەردەمانە ڕەنگدانەوەی کەرەستەی سەراتییە کە بۆ دروستکردنی ئامرازی پێویست بەکاریان دەهێنا. بەڵام ئەو کەرەستە زۆر زیادتر لە پێکهاتە سادە و ئاسانەکانیان دابین دەکرد. ئەوان وەدیهێنەری کۆمەڵگایەکی نوێ بوون و بوون بە هۆی پێکهاتنی جیهانی نوێ بەدەستی مرۆڤەکان. وەرن دەنکە دەنکە ئەو سەردەمانە تاوتوێ بکەین.

سەردەمی بەرد یان چاخەبەردینە: چاخەبەردینە بریتییە لە 3سەردەم، سەردەمی کۆنە بەردین ، نێوان بەردین و نوێ بەردین. سەردەمی بەرد لە 3ملوین ساڵ لەمەوبەر دەستی پێکردبوو ، ئەوە یەکێک لە سەردەمەکانی قەیراناوی بۆ مرۆڤ و پێگەیشتن بۆ ئێمە بوو. یەکێک لە گرینگترین پێشکەوتەکانی ئێمە لەو سەردەمەدا ساز کردنی ئامرازی بەردین بوو ، مرۆڤی پێشین دەستی کرد بە ساز کردن و کەڵک وەرگرتن لە ئامرازی بەردین و کەرەستەی دەوروبەری خۆی.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ئەوە دەهەمین ئەستێرەی ڕووناکی ئاسمانە، ئەستێرەیەک کە هەزاران ساڵە مرۆڤ لە ئاسمان دا دەیبینێت. ئێوەش بینیوتانە بەڵام ڕەنگە سرنجتان نەداوەتێ. لە سەردەمی کۆنەوە ناوی ئەو ئەستێرە نراوە بەشن . شەوان شانە یان ئەبتۆلجوزەشی پێ دەڵێن. بە ئینگلیزی دەبێتە Betelgeuse. ئەگە لە ئاسمان دا بینیوتانە ئەوە هیچ بەڵام ئەگەر نەتانبینیوە جارێک بیبینن چونکە بیتێل جۆس بڕیاڕوایە بتەقێتەوە. ئەو ئەستێرەیە 500 ساڵی نووری لە ئێمە دوورە، سەرەڕای ئەوەی زۆر رووناک دیار دەکات. هۆکارەکەی ئەوەیە ئەستێرەیەکی ئاسایی نییە بەڵکوو غوولێکی گەورەی سوورە یا بە ئینگلیزی big super guynt کە زۆر گەورە و رووناکتر لە ئەستێرەیەکی ئاساییە. کاتێک ئەستێرەیەک لە کۆتایی تەمەنی نزیک دەبێتەوە دەست پێدەکات بە ماسین و گەورە و گەورەتر دەبێت و وەک غوولێکی گەورەی سووری لێدێت. لە کۆتایی تەمەنی دایە بەڵام بە پێوەری گەردوونی 10 ملیار ساڵ لە تەمەنی ماوە. خۆرەتاویش چەند ملیار ساڵی تر بەوجۆرەی لێدێت ، کاتێک بیەوێت ببێتە غوولێکی گەورەی سوور ، هەتا ناوەندی گۆی زەوی قووت دەدات، وازی لێ بێنین و بگەرێینەوە سەر بیتێل جۆس. ئەستێرەناسان دەڵێن ڕاستە کە دەگۆرێت و دەبێتە غوولێکی گەورەی سوور ، بەڵام وادیارە ملوێنان ساڵ لە گەورە بوونەکەی تێپەڕ کردووە و خەریکە دەگات بە کۆتایین مانگ و ڕۆژەکانی. ئەستێرەناسان و زانایان چاوی لەسەر هەڵناگرن ، دەڵێن درەنگ و زوو دەتەقێتەوە ڕەنگە سبەینێ یان 20 ساڵی تر بێت، بەڵام ئەگەری ئەوە ھەیە ئێمە لە ژیانمان دا شتێکی بەوجۆرە ببینین. هەربۆیە زانایان و ئەستێرەناسان زۆر خۆشحاڵن چونکە کاتێک گەورە غوولێکی سوور دەتەقێتەوە بەو تەقینەوە دەڵێن super nova کە ئەگەر بتەقێتەوە بۆ یەکەمجار مرۆڤ دەتوانێت بە یارمەتی تێکنۆلۆژیای ئەمرۆ شتێکی وەها بەچاو ببینێت. دواهەمین جار کە ڕووداوێکی وا لە تیراوێژی دیتنی زەوی دا هەبوە ساڵی 1054 ی زایینی بوە کە ئەستێرەیەک بە ناوی SN10_54 لە مەودای 6هەزار ساڵی نووری لە زەوی، تەقیوەتەوە. لەو ساڵە دا بەجۆرێک کاریگەری هەبووە لەسەر زەوی کە لە مێژووی هەموو کلتوورەکان دا واتا لە ڕۆژھەڵاتی چین تا ئاستێکای مەکسیک سەبارەت بە ئەو نووسراوە. ئەوان نووسیویانە ئەو ئەستێرە بەڕادەیەک ڕووناک ببوو کە لە پەنای تیشکی هەتاویش جوان دیار بوو. دووسال ئەو ڕووناکیە بەردەوام بووە و پاشان بەرەو کوژانەوە دەچێت و لە ڕاستیدا دەمرێت. زانایان نەیانتوانی بزانن ئەوە چییە بەڵام لە سەدەی بیستەم بە یارمەتی تێلێسکۆپی پێشکەوتوو ئەو ناوچەیە تاوتۆێ دەکەن، تێدەگەن کە بەڵێ لەو ناوچەیە سوپێرنوا ڕووی داوە و ناوی دەنێن SN10*54. وSN واتا سوپێرنوا و 1054 ساڵی زایینییە. بەڵام بیتێل جۆس دەگەڵ سوپێرنوا بۆ هەڵسەنگاندن نابێت چونکە sn1054 شەش هەزار ساڵی نووری دوور بوو بەڵام لەو پەنایە بیتێل جۆس تەنیا 500 ساڵی نووری لە ئێمە دوورە. هەر بۆیە کاتێک بتەقێتەوە زۆر ڕووناکتر لە sn1054 دەیبینین. دەبێ چاوەرێی دیمانەیەکی جوان لە ئاسمان بین ، درەنگو زوو ڕوودەدات. بیتێل جۆس بەڕاستی غوولێکە کە گەورەتریش بووە. ئەگەر بمانەوێ پێوانەکەی دەگەڵ خۆرەتاو هەڵسەنگێنین، هەزار بەرامبەر بەرین تر لە خۆرەتاوە. ئەگەر بمانەوێ ئاسانتر لێی تێبگەین و لە جێی خۆرەتاوی دانێین، هەتا ناوەندی هەسارەی مووشتەری قووت دەدات، واتا هەسارەی ساوە، ڤێنووس، گۆی زەوی، مەریخ و مووشتەری هەموو دەچنە ناوی. سووتەمەنی یەک ئەستێرە چییە مەگەر؟ هیدرۆجێن و هیلیۆم کە خۆرەتاویش بەو شێوەیە. لەژێر فشارێکی سەیروسەمەر لە ناوەندی ئەستێرەکە ئەو هیلیۆم و هیدرۆجێنە دەگۆرێن و دەبن بە ماددەی قوورستر، ئەو کارلێکەیە کە گڕوتینی سەرسوڕھێنەر لە ناو ئەستێرەکە پێکدێنێت. هیدرۆجێن و هیلیۆمی ئەو ئەستێرەیەی مە سەرئەنجام تەواو دەبێت و واتا سووتەمەنییەکەی کۆتایی پێ دێت ، ئەوکات دەست دەکات بە ماسین و وردە وردە دەگۆرێت و دەبێتە غوولێکی گەورەی سوور و هەروا درێژە دەدات بە گەورەبوون.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

بۆ سەرەتا لەو کەشتیەوە دەست پێ دەکەین. بەناوبانگترین کەشتی مێژوو؛تایتانیک!

کاتێک لە ساڵی ١٩١٢دا بڕیار وابوو تایتانیک بۆ لای ئەمریکا وەڕێ کەوێ و ڕێگاکەی دیاری کرا، لە هەر لایەکەوە ئاگادار دەکرایەوە کە ڕێگایەک کە ئەو کەشتیە دەیهەوێ پێیدا بڕوات زۆر مەترسیدارە و پڕیەتی لە شاخی سەهۆڵی.کاتێک کۆتا گەشتیار سواری کەشتی تایتانیک بوو و ئامادەی ڕۆیشتن بوو بۆ ناو زەریا، تەلەگراف دوای تەلەگراف تایتانیکیان ئاگادار دەکردەوە کە بەو ڕێگایەدا مەڕۆ؛ پڕیەتی لە شاخی سەهۆڵی! یەکێک لە ئاگادارکردنەوەکان ئەو پیاوە دەینارد.کاپتن ئارتور ڕۆستۆن کە کاپتنی کەشتی کارپاتیا بوو. سەرەڕای تەواوی ئاگادارکردنەوەکان کاپتنی تایتانیک کەسێکی لەخۆبایی و خۆویست بوو و لە وەڵامدا دەیگووت ئەو کەشتیە لەو کەشتیانە نییە کە ئێوە بیری لێ دەکەنەوە. ئێوە وادەزانن ئەو کەشتیەش وەک کەشتیە تێکشکاوەکانی ژێر لاقی خۆتانە بەڵام نە!

ئەوە تایتانیکە تایتانیک. دەزانن بە چ بەناوبانگە!؟ بەوەی کە نوقم نابێت!

کاپتن سمیت ئەوەندە خۆپەرست بوو کە تەنانەت بە شێوەیەکی ئاسایی و ڕێک و پێکیش وەڵامی تەلەگرافەکانی نەدەدایەوە و هەندێ جار لە وەڵامدا دەیگووت بێدەنگ بن! ئیدی خۆتان دەزانن کە ملی ڕێگا دەگرێ و لە نیوەی ڕێگا خۆ لە شاخێکی سەهۆڵی دەدات و نوقم دەبێ و کاپتن سمیتیش بێدەنگ دەبێ. ئەوە هەڵەیەک بوو کە لەسەر خۆویستی و خۆ بە زل زانین ڕووی دا. هەڵبەت باشە کە بزانن خۆپەرستی هۆکاری زۆرێک لە هەڵە گەورەکانی جیهانە. هەموو کات مرۆڤە خۆپەرەستەکانن کە هەڵە دەکەن؛ بۆ نمونە ناپێلئۆن ئەوەندە کە خۆپەرست بوو کە وڵاتی ڕوسیای بە کەم زانی. هەڵبەت خۆپەرستی ناپێلئۆن بێ جێ نەبوو چۆن سوپای ڕوسیا نەبوو کە ناپێلئۆنی دۆڕاند بەلکوو کەش و هەوای ساردی ڕوسیا بوو؛ ڕێک وەک شەڕی جیهانی دووهەم کە مێژوو خۆی دووپات کردەوە!

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

مرۆڤەکان زۆر پرسۆکن و پێیانخۆشە بزانن لە هەموو شوێنێک چ باسە. ناو زەریاکان، ئەشکەوتەکان، مانگ یا لە ناو ئاسمانی بێ سنوور. بەڵام ئێستا لەسەر زەوی خۆمان شوێنی وەهای لێییە کە زانیاریێکی دروستمان لێی نییه و نازانین چ باسە. یەکێک لەو شوێنانە ناو ئەو دارستانە چڕەیە. دارستانی ئامازۆن، گەورەترین و چڕ ترین دارستانی جیهان. ڕەنگە باوەڕ نەکەن بەڵام هێشتا بەتەواوی زانیاریمان لەسەر ئەو دارستانە نییە. لە ناوەندی ئەو دارستانە ڕووباڕێک لە گەڕان دایە کە گەورەترین و پڕئاوترین ڕووباری جیهانە.

6647 km درێژایی هەیە . ڕەنگە بۆ ئێوەش جێی سەرنج بێ کە مامناوەندی قووڵایی ئەو ڕووبارە 100 مەترە ، دەتوانین بڵەین بۆخۆی دەریایەکە. ئاوێک کە لەو ڕووباڕە تێدەپەڕێت دەرژێتە ناو زەریاری ئەتڵەس،209,000 مەتری سێ جا لە چرکەیە. زۆرە ئەو ئاوە، ئێستا لە ڕوووبارەکە بێینە دەرەوە و بچینە ناو دارستانەکە. گەورەترین دارستانی جیهان 5,500,000km چوارگۆشە پان و بەرینە. لە ناو ئامازۆن تیرەی وا لە ناخی ئەو دارستانە دا دەژین کە هەرگیز نازانن لە جیھاندا چ باسە، جێی سەرنجە کە بۆخۆیان نایانهەوێت بزانن چ باسە و لەو دارستانە ناچنە دەرەوە. ئەو ناوچەیەی دەیبینن لە ناخی دارستانەکانی ئامازۆن دایە کە پێی دەوترێت Vale do Javari . ناوچەیەک بەقەرای وڵاتی ئۆتریش. لەو ناوچەیە 300,000 خەڵکی ناوخۆیی ئامازۆن ژیان دەکەن. ئەوان نە لە ناوچەی خۆیان دەچنە دەرەوە نە ئیزن بە کەس دەدەن بچێتە ناویان و حکومەتی برازیل کاری بە کاریان نییە. ئەو شوێنە بۆ خەڵک و زانایان و پسپۆڕان قەدەغە کراوە. ئێستا ئەوە گەورەترین تێریتۆری ناوچەی ئامازۆنە، بەڵام سەدان تێریتۆری لە ناوچەی ئەو دارستانە دا هەیە ، ئەوان دەگەڵ ئەوەی کە هەموو لە دارستانێک ژیان دەکەن بەڵام پەیوەندیان بە یەکەوە نییە و هەریەکی نەریت و زمان و ڕێگا و ڕەسەنی تایبەت بە خۆیان هەیە، بۆیە دەوترێت کە لە ناو ئەو دارستانە هەزاران زمان بوونی هەیە. حکوومەتی برازیل دەڵێت هۆی ئەوەی کە نابێت بچینە ناو ئەو دارستانە ئەوەیە خەڵکی ئەو تیرەیانە لەباری بەرەنگاری جەستەیی لە بەرامبەر نەخۆشییەکاندا لاوازتر لە ئێمەن و ئێمە بە ڕۆیشتن بۆ ئەو شوێنە دەتوانین نەخۆشیەکی زۆریان بۆ ببەین و نەزانستە کۆمەڵکوژ بکرین. وەکوو دووڕگەی ئیسترایلەند کە ئەوروپییەکان نەخۆشی ئاوڵەیان هێنا بۆ ئەو دووڕگەیە و هەموویان کۆمەڵکووژ بوون. هەر کەس لە مرۆڤی وەک ئێمە بڕواتە نزیک ئەو تیرەیانە نە تەنیا بۆخۆی دەکوژرێت بەڵکوو ئەوانیش بە هۆی نەخۆشییەوە بە کوشتن دەدات. هەر بۆیە زانیاری ئێمە سەبارەت بەو دارستانانە زۆر کەم و کورتە. مەترسیدارە، ئیزن پێنەدراوە و ئەگەری وەی هەیە کەسێک لە ناوی دا ون بێت زۆرە. هەڵبەت بە کەرەستەی پێشکەوتووی پێویست کەس ون نابێت بەڵام دیسان هەر مەترسی بوونی ھەیە. لە لایەکی ترەوە لەبیرمان نەچێت بوونەوەی دڕندە زۆرن. پڵینگ، ماری ئاکۆندا زۆرە. جۆرەکانی بوونەوەری ژەهراوی وەکوو بۆقی ژەهراوی وەدەست دەکەوێت. ئەگەر حەز بکەی بچیتە ناو ڕووبارەکەو مەلە بکەی ، لەت لەت گۆشتت لێدەکرێتەوە ، ئەو ماسیانە ماسی گۆشتخۆرن کە لە بەشێکی ڕووباری ئامازۆن دەژین. ئێستا لە ژێر ئەو دارستانە چخەبەرە. ڕەنگە باوەڕ نەکەن بەڵام شاری کۆن لە ژێر ئەو دارستانە نووستوە. زانایان لەژێر ئەو دارستانە شاری هەزار ساڵەیان دۆزیوەتەوە . بە پێی لێکۆڵینەوەکان تێگەیشتن کە شارێکی پێشکەوتوو بووە ، لەو شتانەی دوزراوەتەوە ڕا دیارە کە پێکشەوتوو بووە. زانایان لەو دارستانە سەیری هەر لایەکیان کرد خانووبەرە بوو کە لەژێر خاک کەوتووە. پەیکەری گڵێنەیان دوزیوەتەوە. لە لایەکی ترەوە ئەو شتانەی دۆزراوەتەوە ڕووکاری بووە واتا زۆر نەڕۆیشتوون بۆ ژێرەوە. کاتێک لە سەرەوە ڕا بە وردی بڕوانییە ئەو دارستانە نەخشی سەیروسەمەر دەبینی. بۆ نموونە وەکوو ئەوە.. هەزاران ساڵ لەمەوبەر ئەو نەخشانەیان لەو دارستانە دا هەڵکەندوە، تا لە ناویدا هیچ دارێک نەڕوێت. زیادتر لە 400 دانە لەو نەخشانە لەو دارستانە دا هەیە. هیچ کەس نازانێت کە ئەو نەخشانە بۆچی ئەنجام دراون، بەڵام جوان دیارە کاری مرۆڤانە، لەوانەیە هەندێک کەس بڵێن نا کاری بوونەوەرە ڕەپۆشەیەکانە بەڵام کاری مرۆڤە. هەندێک لە کارناسان دەڵێن ڕەنگە ئەو نەخشانە بیروباوەڕی ئەو مرۆڤانە بێت کە لێرە ژیاون. ڕەنگە ویستوویانە بە هەڵکەندنی ئەو نەخشانە پەیوەندی دەگەڵ خودای خۆیان بگرن.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ئەم گەردوونە ئەوەندە گەورەیه کە هەرچی بەرەو پێشتر دەڕۆین، شتانێکی نوێ دەدۆزینەوە. 500 ملوێن ساڵی نووری ئەوبەرتر، ئەستێرەیەک دەتەقێتەوە. 200 ساڵی نووری لەوبەرتر، هەسارەیێکی شێوەی زەوی دەدۆزرێتەوە. مەوداکان یەکجار زۆرن. ئێمە ئەوەندە لە دوورەدەست دەڕوانین کە لە دەوروبەری خۆمان بێ‌ئاگاین، لە حاڵێکدا هەر لە دەوروبەری خۆمان شتانێکی سەرسووڕهێنەر هەیە کە دەبێ بیاندۆزینەوە. بۆ نموونە هەر لە نزیکی خۆمان واتە هەشت و نیو ساڵی نووری ئەوبەرتر، ئەستێرەیەک هەیه کە هێستا بەدروستی نایناسین. ئەستێرەی گەلاوێژ کە لە ئنگلیزی پێی دەوترێ سیریوس sirius.

کاتێک شەوانە چاو لە ئاسمان دەکەین دەبینین کە یەکێک لە ئەستێرەکان لەوانی دیکە بریقەدارتر و درەوشانترە، کە هەمان گەلاوێژە. بەڵام ئەگە بە ئامێرێکی ئەستێرەناسی چاوی لێ کەین و سەرنج بدەین، دەبینین کە ئەستێرەیەکی دیکەش لە پەنایەتی کە کاتێک بێ ئامێر و کەرەستەی پێویست چاوی لێ کەین هەر یەک ئەستێرەی ڕووناک دەبینین. ئەو دوو ئەستێرەیە زۆر لە یەک نزیکن و خولگەکەیان بەم شێوەیە.{دەقەی 1:28}

مەودای نێوانیان بەقەرای مەودای نێوان خۆر و هەسارەی ئۆرانووسه. سەرەتا باسی ئەستێرەی گەلاوێژ دەکەین کە ڕووناکترە و لە ئنگلیزی پێی دەڵێن sirus A.

قەبارەی ئەو ئەستێرەیە دوو و نێو هێندەی هەسارەی خۆرە و بارستاییکەشی دوو هێندەی خۆرە. قەبارەی گەورەی ئەو ئەستێرەیە و مەودای کەمی هەشت و نیو ساڵی نووری نێوانمان بووەتە هۆی ئەوەی کە ئەمە ئەو ئەستێرەیە ئاوا درەوشان ببینین. گەلاوێژی سەرەکی واتە sirius A، لە هەسارەی خۆر گەورەتر، گەرمتر و ڕووناکتریشە. پلەی گەرمای خۆر نزیکەی 5/770 کێلوینە. لە حاڵێکدا پلەی گەرمای ئەستێرەی گەلاوێژ9/940 کێلوینە هەر بۆیە ئەوەندە درەوشانە. گەر هەسارەیەک لە نزیکی ئەو ئەستێرەیە بوونی هەبێ و لەوێڕا چاو لە خۆر بکا تەنیا خاڵێکی ڕووناک و درەوشان دەبینێت. ئەستێرەناسەکان دەڵێن sirius A زۆر کۆنتر لە هەسارەی خۆرە و تەمەنی بێحەد زۆرە. لەوانەیە 600 ملوێن ساڵی دی ببێتە Red Supergiant هەرەگەورەیێکی سوور.

ئەمەش لە حاڵێکدایە کە خۆر زیاتر لە یەک ملیاڕد ساڵی دیکە بەو قۆناغه دەگا.

ئێستا با بزانین ئەو ئەستێرەی پەنای چییە و ئایا ئەستێرەیە؟ نێوی Sirius Bـیه و

وەک ئەستێرەی گەلاوێژ ئەستێرە نییە و White Dwarfـە. بمانهەوێ بە زاراوەیەکی سادەتر بیڵەین لەوانەیە *کورتەباڵا سپییەکە* دەستەواژەیەکی شیاو بێت بۆی لە کوردیدا و هەروەها یەکەم کورتەباڵاسپییەکه که مرۆڤ دیتوویەتییەوە.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

مرۆڤ و هەڵە دوو دیاردەی لێک دانەبڕاوی جیهانن.کاتێک ناوی مرۆڤ دێت، بە دڵنیاییەوە وشەی هەڵەش لەگەڵی دێت بەڵام هەندێک لە هەڵەکان زۆر ساویلکانەن و لە مێژوودا لەو شێوە هەڵانە یەکجار زۆر ڕوویان داوە. لەو بەشە دەمانهەوێ هەندێک لەو هەڵانە بۆ ئێوە ڕوون کەینەوە.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

خاتوونی مێژوونووس، زانا و شاعیری سنەیی، ماەشەڕەف خانم بە نازناوی {مەستوورەی ئەردەڵان} کە ساڵی ۱٨۰٤ زایینی له شاری سنە، ناوەندی میرنشینی ئەردەڵان و لە کاتی دەسەڵاتداری ئەمانۆڵڵا خانی ئەردەڵان چاوی بە ژیانی سەخت بەڵام پڕ لە پیت و خێری خۆی هەڵێنا.

کچی ئەبولحەسەن بەگ، کوڕی موحەمەد ئاغای ئازیزی کوردستانی و هاوسەری خوسرەوخانی ناکام، والیی ئەردەڵانە.

بنەماڵەی بە قادری ناسراون و باپیری خەزنەداری والییانی ئەردەڵان و بابی لە پیاوماقووڵانی ئەو دەورانە بووە.

دایکی مەستوورە لە بنەماڵەی وەزیریی سنە بووه و مەستوورە لە هەردوو سەرەوە لە بنەماڵە دێرین و بەڕێزەکانی شاری سنە بووه.

ئەبولحەسەنی باوکی پیاوێکی زانا و ئەدیب بووە و زۆری حەز لەوە بووە مەستوورە بە شێوەیەکی جیا لە ئافرەتانی ئەو سەردەمە پەروەردە بکات و لە زانست و ئەدەبدا میراتگەری خۆی بێت.

بۆ گەیشتن بەم ئاواتە مەستوورەی وەک سێبەری خۆی لێ کردبوو لە هەڵسوکەوت و قسە و باسدا.

بەتایبەت کە دەچوو بۆ شار و گوندەکانی کوردستان، مەستوورە هاوڕێی هەمیشەیی بوو و زمانەکانی کوردی، فارسی و عەرەبی فێری کچەکەی خۆی کردووە. هەمووی ئەمانە وێڕای هەبوونی هەل و مەرج و ئاستێکی باشی کەلتووری لە سنە و ناوچەی ئەردەڵان، ئەبن بە ڕێگاخۆشکەرێکی باش بۆ ئەوەی کچێکی خوێندەوار و زانا وەکوو مەستوورە خۆی بە ئازایەتی و قەڵەمی زێڕینی لە سەردەمێک کە ژنان نەخوێندەوار بوون، بنوێنێت.

هەر ئەمەش بوو مەستوورەی کرد بەو ئافرەتە ڕۆشنبیر، هەست‌ناسک و شارەزا لە گەلێ کاروباردا و وای لێهات ببێ بە یەکێ{ئەگەر تاقانە نەڵێین} لە ئافرەتە بلیمەتە سەرکەوتووەکانی ئەو چەرخە و لە بوارەکانی ئایین، ئەدەب و مێژوو و ... گۆی هونەر لە دەست و چنگی پیاوانی سەردەم دەربهێنێ

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

550,000,000 ساڵ لەمەوبەر سەراسەری زەریاکانی گۆی زەوی پڕ بوو لە باکتێری. جیا لە باکتێری، بوونەوەری وردی دیکەشی تێدابوو. ئەو جیهانە ئاو دایگرتووە و لە هەموو ئەو ئاوانە دا باکتێری ژیان دەکەن. تاق و لۆق بوونەوەری بەقەرای قالۆچەیەکیش هەن. ئەو جیهانە کە لە ڕوانگەی زانایان بێزارکەرە، لە پاش چەند ملیۆن ساڵ بە تەواوی گۆڕا و نزیکەی 540,000,000 ساڵ لەمەوبەر یەکەمین ماسیەکانی دڕندە لە ئاو دا دۆزرانەوە. ئەو ماسیانەی ماسییە وردەکانیان دەخوارد. هەر ئەو ماسییانە 100,000,000 ساڵ دواتر دەگۆڕێن و دەبن بە یەکەمین کۆسە یان کەڵبە ماسیەکان. لەو ماوەیە دا گیانلەبەرانی جیاواز لە ناو زەریاکان وەدیهاتن کە خۆراکی ئەو کۆسانە بوون. کۆسەی جیاواز کە جۆرەکانیان زۆر کەم بوو دەست پێدەکەن بە فراژووی جۆراوجۆر. بۆ نموونە ئەو کۆسەیە ئێستا ئیتر بوونی نییە ، کۆسە یەکێک لە کۆنترین بوونەوەرانی سەر ڕوی زەوییە کە تا ئێستا ماوەتەوە، واتا زۆر پێشتر لە سەردەمی دایناسۆڕەکان هاتوون و ئێستاش کە زۆر لەو سەردەمە تێپەڕیوە ماونەتەوە. ئەو کۆسانەی ئێمە ئێستا دەیانبینین دەتوانم بڵێم بە 100 ملوێن ساڵ نەگۆڕاون بەڵام هەندێک جار گۆمەزێک لە نێوانیان ڕووی داوە و بۆتە هۆی بەدیهاتنی کۆسەیەک وەکوو ئەوە، کۆسەی سەرچەکوچی کە 20 ملوێن ساڵە خەریکە لەسەر زەوی دەژیت. دەبێ سڵاوی لێ بکەین چونکە ئەو لەپێش ئێمە دا لێرە بووە. کۆسەی سەرچەکوچی لە ئاوەکانی جیهاندا وەدیهاتووە و ئەورۆ سەیرترین کۆسەی جیهانی پێ دەوترێت. چونکە ئێوە هەر تەمەشای قەڵافەتی بکەن. ببینن چاوەکانی لە کوێیە. ئەو سەرچەکوچیانە لە سەراسەری زەریای جیهاندا لە 30، 40 مەتری کەناراو دەدۆزرێنەوە واتا زۆر لە قووڵایی نین. حەشیمەتەکەیان جێی سرنجە . ئەو کۆسانە زۆر گەورە نین بەڵام باڵایان دەتوانێ تا 6 مەتر و کێشیان تا 450 کیلۆ بێت. هەندێک کەس دەڵێن چەکوچەکانی ئەو ئاژەڵە لەوانەیە ئێسکی شەویلاکە بێت بەڵام لە هەڵە دان چەکوچ و کەللەسەری یەکێکە و ئێسقانییە. بەرینایی چەکوچی ئەو کۆسەیە دەتوانێت تا یەک مەتر بێت. سەرچەکوچەکان لە ناوچەی جۆراوجۆر جیاوازیان ھەیە ، بەشێوەیەک کە تا ئێستا 8 جۆر سەرچەکوچی ناسراوەتەوە. هەندێک لە هاوڕێیان دەفەرموون بابەتی فراژوو هەڵەیە، بۆ نموونە چۆنە مەیموونەکان هیچ نەگۆڕاون ، کەواتە بۆ نابن بە مرۆڤ؟

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ئەو کورتە فیلمە سەبارەت بە گەورەترین دزی ئۆتۆمبێلە لە مێژوودا.

کۆریای باکوور که دەزانن کوێیە! وڵاتێکی کمۆنیستی کە نزیکەی بیست و پێنج ملوێن کەس جەماوەرەکەیێتی بەڵام لەچاو ئەو جەماوەرە تەنیا سی هەزار ئۆتۆمبێل لەو وڵاتە هەیە کە زۆربەی ئەو سی هەزارەش هەر لە پایەتەختن و دیسان ڕێژەیێکی زۆری دیکەش لەو ئۆتۆمبێلانە، ئۆتۆمبێلی نیزامی و چەکدارین. ئێستا ئەگەر بمانهەوێ کۆریای باکوور لەگەڵ وڵاتێکی دی بەراورد کەین، ئەوە وڵاتی تایوانە. چونکوو ئەویش نزیکەی بیست و سێ/بیست و چوار ملوێن جەماوەرەکەیێتی. بەڕای ئێوە ئەم وڵاتە چەن ئۆتۆمبێلی هەیە؟ زیاتر لە هەشت و نیو ملوێن. لێرە بۆمان دەردەکەوێ کە وڵاتی کۆریای باکوور چەندە ئۆتۆمبێلی کەمە.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

میرزا سەعید بە هۆی کاروباری بازەگانی ئەو شارەوشار دەکا و پاش چەند ساڵ نیشتەجێبوون لە تاران و کەرەج بەرەو هەمەدان دەبێتەوە و هەر لەو شارە عەلی وەبەر خوێندن دەنێ. دوو پۆلی سەرەتایی بە زیرەکییەکی بەرچاو دەخوێنێ و پاشان میرزا سەعیدی بابی لە ساڵی 1325 بە ماڵەوە دەگەڕێتەوە مهاباد. عەلی تا پۆلی شەشی سەرەتایی لە مهاباد دەخوێنێ و دواتر دەچێتە تاران درێژە بە خوێندن دەدا، دوای ساڵێک دەگەڕێتەوە مهاباد و تا وەرگرتنی دیپڵۆم لە قوتابخانەی محەمەد ڕەزا شاە دەخوێنێ.

لە ساڵی 1338 دەچێتە زانستگەی تاران و لە بەشی ماف و زانیارییەکانی سیاسی دەست بە خوێندن دەکا و هەر لەوێش دەگەڵ ڕووناکبیرانی کورد یەک دەگرێ و هەستی کوردایەتی بەرەو تێکۆشانی سیاسی هانی دەدا. لە ساڵی 1344 پاش مانگرتنێکی خوێندکارانی زانستگای تاران دەگەڵ تاقمێک لە هاوڕێیانی دەخرێتە زیندان.

دوای ئازادبوون درێژە بە خوێندنەکەی دەدا و کارناسی ماف(لیسانسی حقوق) وەردەگرێ و لە وەزارەتی نێوخۆ دادەمەزرێ و وەک فەرمانبەر لە چەند شاری ئێران و کوردستان درێژەی بە ژیان داوە بەڵام بە هۆی پێشینەی سیاسی شارەوشاری پێ دەکرێ و دوور دەخرێتەوە.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ئەمیشەکان لە سەرەتای سەدەی ١٨ دەستیان بە کۆچکردن بۆ ئەمریکای باکوورکرد.

ئەمیشەکان بە جیا ژیان ناکەن زۆربەیی زۆریان هەر پێکەو دەژین و هەر ئەوەش بۆتە ئەوەیی کە شوێنەکەیان دیار بێت و ببێتە شوێنێک بۆ گەشتیارەکان.

لە سەرەتای سەدەی بیست و یەکەمدا نزیکەی ٢٥٠ هەزار ئەمیش لە زیاتر لە ٢٠٠ شوێنی نیشتەجێبوونی ئەمیشەکانی ڕێکخراوی کۆن لە ئەمریکا و کەنەدا دەژین. گەورەترینیان لە ویلایەتی پێنسیلڤانیا، ئۆهایۆ، ئیندیانا، ئایۆوا، ئیلینۆیس و کانزاس بوون و هەندێکی دیکەشیان لە ئیالەتی ویسکۆنسێن، مەین، میزۆری و مینیسوتا دۆزراونەتەوە.

ئەمیشەکان بەشێکن کە لە مینۆنەکان جیا بوونەوە لەگەڵ ئەوەی کە ئەمیش و مێنۆنیەکان جیاوازیان هەیە بەلام عەقیدەی ئایینی ئەمیش جیاوازییەکی کەمی لەگەڵ مێنۆنییەکان هەیە. ساڵانە دوو جار کۆمۆنۆی پیرۆز بەڕێوەدەچێت، قاچ شۆردن لەلایەن هەردوو گروپەکەوە ئەنجام دەدرێت. ڕێوڕەسمی ئیحتیلام(بلوغ) لە لایی ئەمیشەکانەوە لە تەمەنی نزیکەی ١٧ بۆ ٢٠ ساڵیدا ئەنجام دەدرێت. خزمەتە ئاینییەکان بە زمانەکانی ئەڵمانی باڵا و ئالمانی پێنسیلڤانیا ئەنجام دەدرێن

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

کەربۆن پێکهاتەی شەشەمە لە خشتی خولگەیی{جدول تناوبی} و لەوانەیە بیستبێتان کە ماکی ژیانە. بەڵام ئەمە واتای چییە؟ و کەربۆن چ پەیوەندییەکی هەیە بە ژیان؟ هەر ئەتۆمێک لە پرۆتۆن کە بارگەی ئەرینی هەیە، نۆترۆن کە بێبارگەیە و لە ئێلێکترۆن کە بارگەی نەرینی هەیە، ساز بووە. ژمارەی هەر ماک لە خشتەی خولگەیی لەسەر بنەمای ژمارەی پرۆتۆنەکانیانە. بۆ نموونە هێلیۆم دوو پرۆتۆنی هەیە و ماکی دووهەمە، لیتیۆم ماکی سێهەمە واتە سێ پرۆتۆنی هەیە و ماکەکانی دیکەش هەر بەم چەشنە. باشە که بزانن ماکی یەکەم لەم خشتەیە کە هیدرۆجێنە هەفتاوپێنج لە سەتی گەردوون لەو پێک هاتووه، یانی فراوانترین ماکی جیهانە.

بێینەوه سەر ماکی کەربۆن کە شەش پرۆتۆنی هەیە و ماکی شەشەمە لە خشتی خولگەیی.

جا با بزانین کەربۆن چۆناوچۆن ساز کراوە و له چی پێک هاتووە؟

ئەوجار با بگەڕێینەوە سەر هیدرۆجێن کە کوتمان سادەترین ئەتۆمی دنیایە. کاتێک ئەتۆمەکانی هیدرۆجێن له گوشاردا بن شتێکی سەیر لە گەردوون پێک دێ کە پێی دەڵەین ئەستێرە، خۆریش هەر ئەستێرەیە. کاتێک ئەتۆمەکانی هیدرۆجێن ‌ئەستێرەیەک ساز دەکەن بە جورێک دەگوشرێن کە نۆترۆن و پرۆتۆنەکانی ئەو ماکە بە یەکەوە دەلکێن و ماک و پێکهاتەی دیکەی لێ ساز دەکرێ وەکوو ماکی ئاسن کە ئەویش لەو جم‌وجۆڵەی ئەستێرە ساز دەبێت. بەڵام گرینگترین ماکێک کە ساز دەبێ کەربۆنە

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

گەورەترین گیانلەبەری سەر زەوی 40 هێندەی نەهەنگی ئاوییە. یانی 40 هێندە زیادتر لە 150 تۆن؟ واتا زیادتر لە 6,000 تۆن؟ بەڵێ گەورەترین گیانلەبەری جیهان زیاتر لە 6,000 تۆن کێشی هەیە و دەگوترێت زیادتر لە 10,000 ساڵ تەمەنی هەیە. ئێستا ئەو دێوە لە ڕاستیدا چییە؟ لە کوێ دەژی؟ گەورەترین گیان لەبەری جیهان لە یووتای ئەمریکایە کە پێی دەوترێت پەندۆ(pando) پەندۆ لە لاتین دا واتا ( من بڵاو دەبمەوە ) ئێستا بڕۆین کورتەمێژووی پاندۆ ببینین.

پەندۆ لە ڕاستی دا دارێکی تاق و تەنیا بووە کە لە هەزاران ساڵ لەمەوبەر ئەو دارە بە هۆی ڕووداوێکی سروشتی دەشکێت، بەڵام ڕەگ و ڕیشەکەی لە ژێر خاک زیندوو دەمێنێت و دەست دەکات بە جوڵان و چالاکی. ئەو دارە سەرەڕای ئەوەی شکابوو و کەوتبوە خوارەوە، بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش لە ژێر زەوی گەشە دەکات و هەر چەند مەتر لقێک وەدەر دەنێت. ئێستاش ئەو ڕەگ و ڕیشەیە بەتەواوی ئەو ناوچەی داگرتوە، ٥/٤٣ هێکتار. ئەو دارستانەی کە دەیبینن بە شێوەی 47 هەزار دار دەیبینن ، بەڵام ئەوانە دار نییە لق و پۆیە. چونکە هەموو ئەوانە لە یەک ڕەگ و ڕیشە دەرکەوتوون.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

لە ئێستا دا کە خوێمان پێویست بوو دەچین و لە دووکان دەیکڕین و بەگشتیش لە شتی دیکە هەرزانترە ، بەڵام هەمووکات بەوشێوەیە نەبووە ، کاتی خۆی لە زۆر شوێنی جیهان خوێ وەدەست نەکەوتووە و دەبوایە لە شوێنی تر ڕا گوێستبایانەوە بۆ ئەوێ . ئەو کەسانەی لە نزیک دەریاکان دەژین دەتوانن ئاوی دەریا بکەن بە هەڵم و خوێی لێ بگرن ، کەسانی تریش کە لە نزیک شۆرەکات و وشکارۆیەکان دەژین خوێ وەدەست دێنن. بەڵام شوێنەکانی تر لە جیھان چی؟ پێویست بوو خوێ لە شوێنەکانی تری جیھان بهێنن و زۆر گران دەکەوت بۆیان. کڕینی خوێ بۆ خەڵکی ئەو ناوچانە ئەستەم بوو. خەڵکی چین زۆریان نەبوونی خوێی چێشتوە، هەر بۆیە لە ئاوی دەریا خوێیان دەگرت ، هەڵبەت بە شێوەی ئاسایی نا ، ئەوان کارخانەیان هەبوو. 4700 ساڵ لەمەوبەر ئەوان کارخانەیان هەبوو کە ئاوی دەریایان لە مەنەجەڵی گەورە دا دەکوڵاند و خوێیان لێ دەگرت و لە سەرانسەری چین دەیانفرۆشتەوە. یەکەمین داهاتانەی جیهان لەو سەردەمەدا لە چین وەدیهات کە لەسەر خوێ دانرا. لەو سەردەمەدا ئابووری چین گرێ دراوی خوێ بووە.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

گۆنەی بە باوکی سینەمای کوردی ناسراوە و لە فیلمەکانیدا چەوسانەوە و زۆرداری دژی کوردانی باکوور دەخاتە بەرچاو.

دوای ئەو کودەتا سەربازیەی لەساڵی 1971 لەتورکیادا ڕووی دا، یەڵماز لەسەر ئەو بۆچوونە جیاوازانەی هەیبوو دووبارە ساڵ و نیوێکی ژیانی لە بەندیخانەدا بەسەر برد.

پاش هاتنە دەرەوەی لە بەندینخانە گونەی توانی لە ساڵی 1974 هەردوو فیلمی (هاوڕێ) و (هەژاران)ـی بە ئەنجام بگەیێنێت، هەر هەمان ساڵ و پاش ماوەیەکی کەم دوای ئەم فیلمانە جارێکی دیکە بە تۆمەتی کوشتنی پارێزەرێک خرایە بەندیخانەوه، سەرەڕای ئەوەی گونەی ئەو تۆمەتەی بەتوندی ڕەت کردەوه، بەڵام دادگای تورکیا ١٩ ساڵ بەندکردنیان بەسەردا سەپاند.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

قانع غەزەل و قەسیدەی ئاسایی شێعری کلاسیکی زۆرە و لەڕووی ڕوخسارەوە ژانر و بابەتەکانی پاراستووە. هەردوو جۆری کێشی عەرووزی و سیلابی خۆماڵی بەکار هێناوە و له بەحرەکانی عەرووزدا دەوڵەمەندە.

لەڕووی ناوەڕۆکیش ئاسۆی شێعری قانع فراوانە، گەلێ لایەنی گرنگی ژیانیی مرۆڤی گرتۆتەوە. وەکوو شاعیرانی دیکە مەبەستی سەرەکیی شێعری قانع دڵداری و کوردایەتی و وێنەگرتنی ژیانی نالەباری کۆمەڵە.

لەوەوە دەرباز بووە بۆ هەندێ دیاردەی گەورە و بچووک و وەکوو شاعیرێک توانیوێتی هونەرێکی لێ دروست بکات و وەکوو کارێکی ئەدەبی پڕ لە جوانکاری بکەوێتە بەر گوێی خوێنەر.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

بەڵام ئاگادارین کە گەشەکردنی بیری دەسکرد زۆر خێرایە و دەکوترێ کە لە داهاتوو دا بە بیری دەسکرد دەتوانین لەگەڵ ئاژەڵان قسە بکەین. با بزانین بیرمەندان چۆن دەیانهەوێ بۆ قسەکردن لەگەڵ ئاژەڵان، لە بیری دەسکرد کەڵک وەرگرن.

مرۆڤ توانایی پەیوەندیی گرتنیی زۆر لەسەرێیە و هەر ئەو پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەیە کە بۆتە هۆی ئەوەی کە بتوانێ زیاتر ژیان بکات و لەسەر زەوی بمێنێتەوە. ئێمە دەتوانین لەسەر هەر بابەتێک قسەیەکی زۆر بکەین!! نزیکەی٦٥٠٠ زمانی ئاخاوتنمان هەیە. پەیوەندییەکی نزیک کە لە نێوان وڵاتانی دونیا دا هەیە بوو بە هۆی ئەوەی کە ئێمە شت گەلێکی جیاواز و کەرەستەکانی بیری دەسکرد ساز بکەین تا بتوانێ فێر بوونی زمانێکمان بۆ ئاسانتر بکاتەوە. بۆ وێنە نەرم ئامێرهایەک هەیە کە ئەگەر بە زمانی خۆمان (کوردی) قسەی لەگەڵ بکەین، لەهەمان کات دا ئەو بۆمان دەکاتەوە ئینگلیزی یان فەڕانسەوی یان هەر زمانێکی تر. قسە دەکات و بە بەرامبەرەکەمان دەڵێت و کاتێکیش کە بەردەنگەکەمان بە زمانێکی تر بۆ وێنە ئیسپانیایی قسەمان لەگەڵ بکات، ئەو نەرم ئامێرە بۆمان وەردەگێرێتەوە سەر کوردی. ئەم بابەتە بوو بە بناغە و دەستپێکی بیرکردنەوەی زانایان کە دەتوانن بە کەڵک وەرگرتن لە نەرم ئامێرێک دەتوانن لەگەڵ ئاژەڵان قسە بکەن. واتە ڕەنگە نەرم ئامێرێک بتوانێ زمانی ئێمە وەربگێڕێت و بیکاتە زمانی ئاژەڵان و وەکوو ئەوان قسە بکات

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ئەم بڵیمەتە ئاهەنگساز، مۆسیقاژەن، وێنەگر، شانۆنامەنووس، سینەماکار، دووبلۆر، نووسەر، شاعێر و گۆرانیبێژ، مامۆستا عەباسی کەمەندی ناوە،

عەباسی کەمەندی چالاکی هونەری خۆی لە ئاستی بەرزەوە لە تەمەنی هەژدە ساڵاندا دەست پێ دەکات.لە کێبەرکێیەکی چیروک نووسی دا بەشداری دەکات و چیرۆکە شێعرێک لەژێر ناوی:

"شەوبۆ و حەمەشوان" دەنووسێ کە دەبێتە براوەی یەکەم.

پاش ئەوەی لە ڕادیۆ سنە دادەمزرێ ئەو چیرۆکە دەکرێتە نمایش و بڵاو دەبێتەوە کە لایەنگری زۆری دەبێ.

ماوەی ٣٥ ساڵ لە دەنگ و ڕەنگی سنە کار و چالاکیی هونەری دەکا. لە ساڵی (۱۹۷۰ ز) دەبێتە بەرپرسی ئاواز دانانی گروپی فەرهەنگ و هونەر و هەتا 1976 زۆرینەی ئەو سترانانەی لە ڕادیۆ سنە تۆمار دەکرێن لە لایەن یانەی فەرهەنگ و هونەرەوە دەنێردرێن.

لە ساڵانی سەرەتاییی کار لە ڕادیۆدا بە هەڵکەوت لەگەڵ حەسەنی کامکار ئاشنا دەبێ و ئەم ئاشنایییە دەبێتە هۆی هاتنی مامۆستا کەمەندی بۆ دنیای ئاواز و ستران و چڕین و تا سەردەمی شۆڕشی گەلانی ئێران نزیکەی 30 گۆرانی تۆمار و بڵاو دەکاتەوە.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ڕۆژگەڕانەوەی بەهار لە نیوگۆی باکووری زەوی، بەو ساتە دەوترێت کە هەتاو لە نیوگۆی باشووری زەوی بەسەر هێڵی ئیستیوادا تێدەپەڕێت و دێتە نیوگۆی باکووریی زەوی، واتە بەرەو باکووری ئاسمان دەڕوات.

ئەم ساتە پێی دەوترێت ساتی سەرەتای کەلووری بەرخ {برج الحمل} یان بە زمانی ئەستێرەوانی: کاتێ بازنەی کەلوورەکان {دایرە البروج} درێژیی جوگرافیاکەی دەبێتە سفر(0) پلە، ئەو ساتە نەورۆز دست پێ دەکات.

ئەم ساتی بەسفر(0) بوونەوەش ساڵ بۆ ساڵ دەگۆڕێ بۆیە هەندێ جار نەورۆز دەکەوێتە ۲۰ـی مارس و هەنێ جاریش ۲۱ و ۲۲ـی مارس.

وشەی نەورۆز وشەیێکی لێکدراوە کە پێکهاتووە لە دوو وشەی {نەو} بە واتای نوێ و {رۆز} بە واتای ڕۆژ. ئەم وشەیە بە هیچ شێوەیەک فارسی نییەو لەوانەیە فارسەکانیش تا پێش هاتنی ئیسلام{رۆز}ـیان بە {ڕۆژ} درکاندبێ کە دواتر چون عەرەب ئەو پیتەیان{ژ} نەبووە و نەیانتوانیوە دەریببڕن کردوویانەتە {ز}.

لە لاتینیشدا بەم شێوەیە {Nowruz} دەنووسرێت کە تاکوو ئێستاش لە نووسینەکانی یونسکۆ و زۆرێک لە دەقە سیاسییەکانی جیهاندا بەکار دەبرێت.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

هەروەها لەگەڵ تەکنەلۆژیاش بە کاری دێنین وەک ئەوە:

"ئەلێکسا ڕووناکی ژووری میوان بکوژێنەرەوە ok"

ڕەنگە هەموو ڕۆژێک بەکاری بهێنیت ،لەوەانەیە قەت سەرنجیشت نەدابێ

بەڵام لە ڕاستیدا مانای OK چییە؟

OKلە کوێ هاتووە؟

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

پەیکەری ئازادی وەکوو یەکێک لە بەناوبانگترین پەیکەرەکانی جیهان دەناسرێ.هەر کەشتیەک کە لە شاری نیۆیۆرک نزیک دەبێتەوە یەکێک لەو شتانەی کە دەیبینێ ئەو پەیکەرەیە؛چۆن شوێنی دامەزراندنی ئەو پەیکەرە لە ناو دوورگەیەک دایە و لەگەڵ شار مەودای هەیە.هەر بۆیەش دیارە؛دەنا ئەگەر لە ناو شار با لە نێو بیناکانی دیدا ون دەبوو.ئەو پەیکەرە گەورەیە لەگەڵ پایەکەی نەوەد و سێ میتر درێژایی هەیە و خودی پەیکەرەکە بەتەنێ چل و شەش میترە؛کەواتە پایەی بنیشی بۆخۆی بینایەکی بڵیندە.پەیکەری ئازادی لە ساڵی هەزار و هەشتسەد و هەشتا و شەش لەو شوێنە دامەزرا کەواتە یەعنی سەد و سی و حەوت ساڵ لەوە پێش.دامەزراندی شتێکی لەو شێوە لە ڕۆژی ئەمڕۆشدا کارێکی زەحمەت و ئەستەمە جا چبگا بە ئەو کات.ئەو پەیکەرە لە بواری درێژایی بۆ سەردەمی خۆی زۆر بەرچاو و گەورە بووە

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ئێمەی کوردیش جگە لە جەژنی نەورۆز و بۆنە ئایینییەکان، کۆمەڵێک جەژن و بۆنەمان هەن کە ڕیشەیان لە ڕابردووی زۆر کۆندایە.

چۆنییەتی گوزەران و ژیانی ئەوکات، پیشەی ئاژەڵداری، گۆڕانی وەرزەکان، سروشت و هەڵکەوتەی جوغڕافیایی و ... بوونە هۆکار تاکوو لەگەڵ ئەو ئاڵوگۆڕانە جەژن بگرین و شایی بگێڕین.

جەژنی بێڵندانە یەک لەو جەژنانەیە کە لە کۆندا لە کوردستان کراوە و لە ئێستاشدا لە گەلێک لە گوندەکان بە تایبەت لە ناوچەی سەردەشت و بەشێک لە مەهاباد دەکرێت.

گومان لەوە دا نییە ئەو جەژنە لە ناوچەی سەردەشت دەست پێکراوە.

هەرچەند ئەو جەژنە لەهەموو گوندەکان بەیەک شێوە بەڕێوەناچێت، بەڵام هەموویان بەیەک مەبەست کراون.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

تەکنەلۆژیاوە پارەیان ب ە دەست هێ ناوە وەکوو ئیالن ماسک (Musk Elon )یا ن جێف

بێزۆس (Bezos Jeff (بەاڵم ئەگەر بمانەوێت د ەوڵەمەندترین بازرگانی جیهان بناسین

دەبێت بگەڕێی نەوە بۆ ز ی اتر ل ە سەد ساڵ لە مەوبە ر ئێمه دەمانه ەوێت سەی ری پیاوێکی

دەوڵەمەند بکەین که هە رچەنده نزیکەی سەد سا ڵ لە مردنی تێپەڕیوە بەاڵم هێشتا هیچ

سەرمایەدارێک نەیتوانیو ە بگاتەوە ئاست ی ئەو ئەم ە چیرۆکی کۆمپانیا ی ستاندارد ئۆیل

(Oil Standard(ە کۆمپانیای ستاندارد ئۆیل کۆ مپانیایەکی ئاسایی نەبوو کۆمپانیایەک بوو

کە گەورەتری ن قۆرخکاری یان مۆنۆپۆ لی هەبوو لە جیهاندا ، بەو مانایە کە تەنیا ئەو

کۆمپانیایە بۆی هەبوو لە شوێنێکی تایبەت کار بکا یان شتێکی تایبەت بەرهەم بێنێ ت.

ستاندارد ئۆیل هە میشە ئ ەوەندە بە هێز نەبوو بەڵ کوو هێواش هێواش گ ەی شتە ئەو ئاست لە

هێز و دەسەاڵتە ، دەگەڕێینەوە بۆ ساڵی ۱۸۳۹ کاتێک کوڕێک لە نیۆیۆرک لەدایک دەبێت

و نێوی دەنێن جان ،جان دی ڕاکێفلێ

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

کات و زەمان جێ ماون، هەندێک وڵات هەن کە ژیان و گوزەرانیان دێتە بەر چاوی ئێمە. و٥٠ساڵ و بگرە زۆرتریش لە پێشکۆمەڵگاکانی ترن. ژاپۆن

یەکێکە لەم وڵاتە پێشکەوتووانە کە هەرکەس سەردانی دەکات وەکوو چووبێتە هەسارەیەکی دیکە.

ژاپۆن وەکوو وڵاتێکی دوورگەیی پێکهاتووە کە زیاتر لە٦٨٥٢دوورگەی لە خۆ گرتووە. ناوی ژاپۆن بە واتای ڕۆژە. بۆیە پێی دەڵێن وڵاتی خۆر یان هەتاوی پڕشنگ دار.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#kurd #kurdishyoutube #kurdishpodcast #blingo #kurdistan #awrisham#

#کورد

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#kurd #kurdishyoutube #kurdishpodcast #blingo #kurdistan #kurdishsubtitles #kurdish #kurdishchannels #kurdishclip

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#kurd #kurdistan #kurdpodcast #kurdish_podcast #podcast #podcasti_kurdi #kurdish_language #clip_kurdi #apple_podcast #dangi_khosh #dange_kurdi #arbil #hawler_podcast #blingo #blingopodcast #Blingo_podcast #blingo_kurdi

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

لەگەڵ دەستپێکی قۆناغی نوێیی شەڕی ئیسرائیل و حەماس، دیسان مەسەلەی شەڕی لەمێژینەی ئیسرائیل و فەلەستینییەکان، سەرنجی خەڵکی بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە.

شەڕ و دوژمنایەتییەک کە چەندین ساڵە درێژەی هەیە و هیچ چارەسەرێکی بۆ نەدۆزراوەتەوە و شەڕەکانی ڕابردوو و پەیماننامەکانی ئاشتی نەیانتوانیوە کۆتایی پێ بێنن. و دەبینین کە زۆربەی کات شەڕهایەکی گەورە لە نێوانیان دا ڕوو دەدات. وەکوو شەڕی شەش ڕۆژە، شەڕی یۆم کیبۆر و شەڕی سی و سێ ڕۆژە و … . جیا لەو نزاع‌گەلەی کە هەمیشە لە نێوانیان دا هەیە.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#kurd #kurdistan #kurdpodcast #kurdish_podcast #podcast #podcasti_kurdi #kurdish_language #clip_kurdi #apple_podcast #dangi_khosh #dange_kurdi #arbil #hawler_podcast #blingo #blingopodcast #Blingo_podcast #blingo_kurdi

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ئەوەی کە لە چ سەردەمێک دا ساز بووە؟ و لە کوێ هەڵکەوتووە؟

ئەم ژیوەرە پێشکەوتووە بە پێی قسەی دێرینەناسەکان ٥٠٠٠ ساڵ لەوە پێش و ڕەنگە زیاتریش لە کەنار چۆمی نیل ساز بووە. قووچەکەکانی بۆ زۆربەی خەڵک جێی سەرنجن کە دەبێ چۆن ساز کرابن!! ئایا جندۆکان سازیان کردوون؟!!

میسرییەکان خوێندەوار بوون و تەنانەت پێیان دەڵێن ئەندازیارانی مێژووی کەونارا.

میسرییە کان چونکە دەوڵەمەند بوو زۆر جار  دەسەڵاتەکانی ئەو سەرەدەمە وەکوو ئاشووریی و بابیلییەکان و تەنانەت لە ئەورۆپاش ڕا هێرشیان دەبردنە سەر!!

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

لە ساڵی ٢٠١٢ ڕا هەموو ساڵێک ئەم ڕاپۆرتە بڵاو دەبێتەوە "World Happiness Report"، ڕاپۆرتی جیهانی شادی.

لە ساڵی ٢٠١٨ تا ئەمساڵ فێنلاند لە پلەی یەکەم دا بووە.

با بزانین چ ڕازێک لە پشت شادی ئەم وڵاتانە دا هەیە؟ بۆ چی فێنلاند شادترین وڵاتە؟

بۆچی ئەم ڕاپۆرتە تا ئەو ڕادەیە گرنگ و سەرنجڕاکێشە؟

لە کەنگێ ڕا ئەم هەڵسەنگاندنە هێندە موهیم بووە؟ چ پێوەرهایەک بۆ نیشان دانی شادی و گەشەی وڵاتان هەیە؟

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

مۆسکو شارێکی ڕەمزاویی و پڕ نهێنییە لە ڕووسیا و بە هەبوونی شوێنە مێژووییەکانی بە شێوەیەکی بەرچاو لە نەخشەی جێهان دا دەدرەوشێتەوە.

ئەم شارە، پایتەختی ڕووسیا پانتاییەکەی زیاتر لە ١٧ ملیۆن کیلۆمتری دووجایە.

کۆشکی بەناوبانگی کرێملین ڕێک لە ناوەندی ڕووسیا دا جێی گرتووە. ڕووسیاییەکان لە ڕەگەزی "ئیسڵاو" و زۆربەیان قژێکی زەرد و پێستێکی سپییان هەیە. مێترۆی مۆسکۆ یەکێک لە گەوەرەترین و و هەروەها قووڵترین مێترۆ کانی دوونیایە.

سەرەڕای شەر و ناکۆکی رووسیا لەگەڵ ئەوروپا، مۆسکۆ شارێکی خۆش و پایتەختێکی دڵڕفێنە!!

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.