EUREKA - odkrycie tygodnia

Kiedy zamieszkamy na księżycu?

Tue, 17 Mar 2026 15:00:00 GMT

Chińczycy stawiają kolonizację niewidocznej z Ziemi strony Księżyca. Amerykanie i Europejczycy na jego południowy biegun. W czasopiśmie "Research" chińscy naukowcy ujawnili, że regolit - księżycowa skała - w zależności od pochodzenia może mieć różne właściwości. Badania tej skały planują też polscy naukowcy o czym w "Eurece - odkryciu tygodnia" opowiadał Filip Wylęgała z Wydziału Technologii Kosmicznych AGH w Krakowie.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Kosmiczne śmieci nad Polską.

Tue, 10 Mar 2026 13:00:00 GMT

Kosmiczne śmieci coraz częściej wracają na Ziemię. Fragment rakiety Falcon 9 spadł niedawno w okolicach Poznania, a naukowcy zaczęli badać, co dzieje się w atmosferze, gdy takie obiekty spalają się nad naszymi głowami.

Badania pokazują, że podczas spalania satelitów i elementów rakiet w górnych warstwach atmosfery pojawiają się różne związki chemiczne - m.in. lit czy aluminium. Czy mogą one być niebezpieczne dla ludzi i środowiska? A może paradoksalnie mogą nawet wpływać na klimat Ziemi?

O kosmicznych śmieciach, ich wpływie na atmosferę oraz o tym, czy rozwój przemysłu kosmicznego może zmienić naszą planetę, mówi prof. Krzysztof Markowicz z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Skąd wziął się człowiek?

Tue, 03 Mar 2026 13:00:00 GMT

Najstarsze początki Homo erectusa w zachodniej Azji - w Chinach odkrył międzynarodowy zespół pod kierunkiem Guanjun Shena z Uniwersytetu Nankińskiego oraz Uniwersytetu Shantou. Liczą ponad 1,7 mln lat. Zrekonstruowane wizerunki tych istot dowodzą, że nasi przodkowie z pewnością nie byli małpoludami, a inne znaleziska - że dysponowali "ludzką" inteligencją.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Czy chcemy zostać cyborgami?

Tue, 24 Feb 2026 10:00:00 GMT

Aż 60% badanych Polaków akceptuje różnego typu "ulepszenia", które mogłyby wydłużyć im życie lub przywrócić zdrowie - wynika z raportu Centrum HumanTech Uniwersytetu SWPS. Do pewnego stopnia niemal wszyscy jesteśmy już cyborgami, bo mamy jakieś modyfikacje ciała - mówi dr Konrad Maj, autor publikacji. W świetle najnowszych badań jesteśmy jednak gotowi na znacznie więcej.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Czy bakterie jelitowe sterują nami z tylnego fotela?

Tue, 17 Feb 2026 15:00:00 GMT

Bakterie, które mamy w jelitach, sterują naszym zdrowiem na różne sposoby. Zespół prof. Tomasza Wypycha, kierownika Pracowni Badań Mikrobiomu w Instytucie Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN odkrył, że opiekują się nami w bardzo szczególny sposób wysyłając „sekretne liściki” do płuc. Publikacja na ten temat ukazała się niedawno w „Signal Transduction and Targeted Therapy”, prestiżowym czasopiśmie naukowym z grupy „Nature”.

Jak dowodzą najnowsze badania znaczenie bakterii jelitowych (mikrobiomu) dla ludzkiego zdrowia było przez lata niedoszacowane. - Jelita to nie Las Vegas. To, co się tam dzieje, ma wpływ nie tylko na układ pokarmowy, lecz również inne części naszego ciała, takie jak skóra, płuca czy mózg. Te szlaki komunikacji pomiędzy organami są nazywane osiami; jest oś jelita-skóra, jelita-płuca oraz jelita-mózg. W naszych badaniach staramy się odkryć mechanizmy tego swoistego dialogu między organami – mówi prof. Wypych.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Planety swobodne. Dlaczego samotnie przemierzają kosmos?

Tue, 10 Feb 2026 11:00:00 GMT

Odkrycie nowej klasy planet pozasłonecznych – planet swobodnych - ogłosili niedawno na łamach prestiżowego „Science” polscy naukowcy z Obserwatorium Astronomicznego UW. O tych niezwykłych obiektach, samotnie przemierzających kosmos w „Eurece – odkryciu tygodnia” opowiada dr hab. Radosław Poleski, prof. UW.

Kiedy zazwyczaj myślimy o planetach, widzimy oczami wyobraźni obiekty krążące bliżej lub dalej wokół swojej macierzystej gwiazdy. Nowoodkryte obiekty są jednak czymś innym, w ciemności i ekstremalnym zimnie samotnie przemierzają otchłanie przestrzeni międzygwiazdowej. Na ich trop wpadliśmy dzięki mikrosoczewkowaniu grawitacyjnym. To unikalna technika badawcza pozwalająca obserwować obiekty, które nie świecą albo świecą bardzo mało – mówi dr hab. Radosław Poleski.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Czy mini-mózgi mają świadomość?

Tue, 03 Feb 2026 14:00:00 GMT

Mini-mózgi, czyli organoidy lub asembloidy, to sztuczne biologiczne konstrukcje wykorzystujące ludzkie tkanki. W tygodniku „Science” ukazała się praca na temat etycznych kwestii wykorzystania tego typu mini-organów w badaniach. Czy mini-mózgi mają świadomość w „Eurece – odkryciu tygodnia” odpowiada prof. Jacek Jaworski z Instytutu Biologii Molekularnej i Komórkowej, prezes Polskiego Towarzystwa Badań Układu Nerwowego.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Czy kiszone buraki zabiły armię Napoleona?

Tue, 27 Jan 2026 14:00:00 GMT

Czy kiszone buraki naprawdę mogły zabić żołnierzy Napoleona?

Brzmi jak historyczna sensacja, ale prawda jest bardziej złożona – i znacznie mroczniejsza.

Wracającą z Moskwy armię Napoleona zimą 1812 r. dziesiątkowały przede wszystkim choroby zakaźne, a nie lokalne przysmaki. Najnowsze badania opublikowane w „Current Biology” wskazują na dwie groźne bakterie: Salmonella enterica (dur rzekomy) oraz Borrelia recurrentis (dur powrotny). Ich ślady odnaleziono w zębach żołnierzy pochowanych w Wilnie.

Skąd więc buraki na liście podejrzanych? Francuscy pamiętnikarze, m.in. lekarz wojskowy J.R.L. de Kirckhoff, opisywali masowe biegunki i wymioty po spożyciu kiszonych buraków i kwasu buraczanego – powszechnych w litewskich domach. Jak tłumaczy dr Maria Joanna Turos z WUM, same buraki raczej nie były zabójcze. Jednak w połączeniu z głodem, odwodnieniem i mrozem sięgającym –37°C nawet niewinny rozstrój żołądka mógł stać się śmiertelnie groźny.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.