Drang naar Samenhang

#149 Waarom we van uitdagingen houden

Tue, 24 Mar 2026 17:10:40 GMT

Een marathon lopen, een maand geen alcohol drinken, of een roman schrijven. We gaan in ons leven heel wat uitdagingen aan, maar waarom eigenlijk? Hoe kunnen we de drang naar uitdagingen verklaren? En wat maakt een goede uitdaging? Je hoort het in deze aflevering van Drang naar Samenhang, waarin we ook vertellen over een van onze eigen recente uitdagingen, de Tongariro Alpine Crossing.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

In deze aflevering refereren we aan de eerdere afleveringen Buiten je comfortzone (138) en Auto-ongelukken, misinformatie en replicatie (139). Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier op Rolfs Nederlandse blog. De samenvatting van deze aflevering wordt binnenkort gepost. Volg Rolf op Craving Coherence voor Engelstalige posts - over meer dan de onderwerpen uit de podcast.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#148 Is het erg als de mens uitsterft? (Herhaling)

Sun, 08 Mar 2026 23:00:00 GMT

Terwijl de wetenschap de vraag probeert te beantwoorden of de mens met uitsterven wordt bedreigd, bespreken wij alvast vanuit een meer filosofisch perspectief of het uitsterven van de mens eigenlijk erg zou zijn. Hier zijn binnen de filosofie verschillende ideeën over die de revue zullen passeren. Ook bespreken we hoe er binnen de psychologie onderzoek naar dit onderwerp wordt gedaan. Toegegeven, het is niet het gezelligste onderwerp dat we ooit hebben behandeld, maar wel zeer interessant en aan het eind van de uitzending wordt er aardig gelachen.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Coleman, M. B., Caviola, L., Lewis, J., & Goodwin, G. (21 oktober 2023). How important is the end of humanity? Lay people prioritize extinction prevention but not above all other societal issues. https://doi.org/10.31234/osf.io/qn7k5

Lambeets, K. (11 januari 2024). Universiteit past nieuwe campagne aan na kritiek van wetenschappers. VOX. https://www.voxweb.nl/nieuws/universiteit-past-nieuwe-campagne-aan-na-kritiek-van-wetenschappers

Torres, É.P. (2023, February 20). The ethics of human extinction. Aeon. https://aeon.co/essays/what-are-the-moral-implications-of-humanity-going-extinct

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen is hier te vinden.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#147 - Sterven complotverhalen ooit uit?

Sun, 22 Feb 2026 23:00:00 GMT

Eerder bespraken we een experiment waarbij complotdenkers naar Antarctica reisden om te testen of de aarde echt plat is. Stel nu dat alle flat earthers zo tot inkeer zouden komen. Verdwijnt het verhaal dat de aarde plat is dan? Kan een complotverhaal uitsterven? Aan de hand van bekende voorbeelden, van de Y2K-paniek en de Maya-voorspelling tot chemtrails en 5G, onderzoeken we hoe complottheorieën ontstaan, groeien en veranderen. Waarom verdwijnen sommige theorieën, terwijl andere blijven voortbestaan of steeds nieuwe vormen aannemen?

We laten zien dat complottheorieën niet zomaar losse ideeën zijn, maar samenhangende mentale modellen die helpen om de wereld te begrijpen — en juist daarom zo hardnekkig kunnen zijn.

Sterven complottheorieën ooit echt? Of veranderen ze simpelweg van vorm?Je hoort alles over de opkomst en (mogelijke) ondergang van het complotverhaal in deze aflevering van Drang naar Samenhang.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

In deze aflevering refereren we onder andere aan de eerdere afleveringen Puzzels, WIDM en QAnon (3) en Je mening herzien: Wat flat earthers op Antarctica ontdekten (130). Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier op Rolfs Nederlandse blog. De samenvatting van deze aflevering wordt binnenkort gepost. Volg Rolf op Craving Coherence voor Engelstalige posts - over meer dan de onderwerpen uit de podcast.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#146 Dat kun je echt niet zeggen: de psychologie van taalverandering

Mon, 26 Jan 2026 16:56:26 GMT

Het Nederlands van nu is niet hetzelfde als het Nederlands van 50 jaar geleden. En over 50 jaar zal onze taal er ook weer anders uitzien. Allerlei factoren zorgen ervoor dat talen veranderen. Denk aan beïnvloeding door andere talen, maatschappelijke veranderingen en nieuwe fenomenen waar we nog geen woorden voor hebben. Wat doen taalveranderingen met ons denken? Wat voor soorten veranderingen zijn er? En hoe veranderlijk is straattaal eigenlijk? Je hoort het in deze aflevering van Drang naar Samenhang.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

Bronnen

Artikel Hoe straattaal heel Nederland veroverde

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier op Rolfs Nederlandse blog. De samenvatting van deze aflevering wordt binnenkort gepost. Volg Rolf op Craving Coherence voor Engelstalige posts - over meer dan de onderwerpen uit de podcast.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#145 Als jouw partner een complotdenker is

Sun, 11 Jan 2026 23:00:00 GMT

In een aantal eerdere afleveringen hebben we gezien hoe het geloof in complotverhalen de complotdenker zelf en de maatschappij als geheel beïnvloedt. Maar wat zijn de gevolgen van complotdenken voor het hebben van een romantische relatie? In deze aflevering van Drang Naar Samenhang bespreken we recent onderzoek waarin (ex-)partners van complotdenkers zijn geïnterviewd om inzicht te krijgen in de effecten van complotdenken op romantische relaties. Daarnaast bespreken we de nieuwe VPRO-serie Wakker in Paraguay, een feest der herkenning voor luisteraars van onze podcast.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

Bronnen

Kamitz, L.C., Green, R., Rowden, C., Toribio-Flórez, D., Biddlestone, M., & Douglas, K.M. (2025). “You lose the person; they're still there but you don't recognize them”: A qualitative study examining the consequences of conspiracy beliefs for romantic partners. British Journal of Social Psychology.

Artikel nu.nl over de serie “Wakker in Paraguay”

Forum reddit voor slachtoffers QAnon

In deze aflevering refereren we onder andere aan de eerdere afleveringen Puzzels, WIDM en QAnon (3), Complotverhalen (9), Zijn complotdenkers paranoïde? (55), Complotdenkers: wappies of snappies? (76), Hoe word je een platte aarde aanhanger? (116), Waarom moeite doen loont (117), De psychologie van de eenvoud (143) . Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier op Rolfs Nederlandse blog. De samenvatting van deze aflevering wordt binnenkort gepost. Volg Rolf op Craving Coherence voor Engelstalige posts - over meer dan de onderwerpen uit de podcast.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#144 Psychologie van de feestdagen (herhaling)

Sun, 21 Dec 2025 22:27:27 GMT

Omdat de feestdagen voor de deur staan een herhaling van een aflevering van drie jaar geleden. Ingeluid door een blazersensemble in ons geliefde Bad Kleinkirchheim duiken we in (het begrijpen van) rituelen en tradities rondom feestdagen. Wat maakt iets een ritueel? Wat zijn mogelijke functies van rituelen? En hoe zijn rituelen anders dan gewoontes, scripts en tradities? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek proberen we deze vragen te beantwoorden. Daarnaast bespreken we enkele opvallende tradities rondom de kerst uit landen om ons heen. Fijne feestdagen van ons allebei!

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

Bronnen

Hobson, N. M., Schroeder, J., Risen, J. L., Xygalatas, D., & Inzlicht, M. (2018). The Psychology

of Rituals: An Integrative Review and Process-Based Framework. Personality and Social

Psychology Review, 22(3), 260–284. https://doi-org.eur.idm.oclc.org/10.1177/1088868317734944

Verhaal David Sedaris over tradities met Pasen: https://www.youtube.com/watch?v=N5apZmwR9UI

Blog post Rolf Zwaan over promotieplechtigheid in Finland: https://rolfzwaan.blogspot.com/2013/07/let-sabers-rattle-cross-cultural.html

De Zweedse kerstgeit: https://www.christmaholic.nl/julbocken-de-scandinavische-kerstgeit/

Extra poppetje in de Spaanse kerststal: https://en.wikipedia.org/wiki/Caganer

Geluid vuurwerk: salamisound.com

Opname blazersensemble: Rolf Zwaan

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#143 De psychologie van de eenvoud

Sun, 07 Dec 2025 23:00:00 GMT

We leven in een digitaal tijdperk dat gericht is op een snel, efficiënt en productief leven. We zijn druk - en zien dat stiekem misschien ook wel als een statussymbool - en hebben toch constant het gevoel nog meer te moeten. We ervaren angst om dingen te missen (FOMO) en vermoeidheid van de dingen die we niet missen. Misschien niet gek om te bedenken dat er steeds meer aandacht is voor een tegengeluid, een roep om een simpeler leven. Denk aan bewegingen zoals het minimalisme, mindfulness, de opkomst van tiny houses, slow food en slow travel. Waar komt die behoefte aan een simpeler leven vandaan? Je hoort het in Drang naar Samenhang.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

Bronnen

Monsell, S. (2003). Task switching. Trends in Cognitive Sciences, 7(3), 134-140. doi: 10.1016/s1364-6613(03)00028-7.

Thoreau, H.D. (1854). Walden. Hier gratis te lezen: https://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/gutbook/author?name=Thoreau%2c%20Henry%20David%2c%201817%2d1862

In deze aflevering refereren we aan de eerdere aflevering Waarom moeite doen loont (117). Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier op Rolfs Nederlandse blog. De samenvatting van deze aflevering wordt binnenkort gepost. Volg Rolf op Craving Coherence voor Engelstalige posts - over meer dan de onderwerpen uit de podcast.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#142 ChatGPT als relatietherapeut?

Mon, 24 Nov 2025 12:53:20 GMT

Generatieve AI — we lijken niet meer zonder te kunnen. We gebruiken het om vragen te beantwoorden, afbeeldingen te genereren en zelfs om een moordspel te laten bedenken (ideaal voor tijdens de kerstdagen). Maar wat als we generatieve AI zouden inzetten als therapeut? Zouden we het verschil met een menselijke therapeut merken? En zo ja, waarin zit dat verschil dan precies? Je hoort het in deze aflevering van Drang naar Samenhang.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

De samenvatting van deze aflevering wordt binnenkort gepost. Volg Rolf op Craving Coherence voor Engelstalige posts - over meer dan de onderwerpen uit de podcast.

Bronnen

Hatch, S.G., Goodman, Z.T., Vowels, L., Hatch, H.D., Brown, A.L., Guttman, S., et al. (2025) When ELIZA meets therapists: A Turing test for the heart and mind. PLOS Mental Health, 2(8): e0000426. https://doi.org/10.1371/journal.pmen.0000426

Li, H., Zhang, R., Lee, Y.C., et al. (2023). Systematic review and meta-analysis of AI-based conversational agents for promoting mental health and well-being. npj Digital Medicine, 6, 236. https://doi.org/10.1038/s41746-023-00979-5

Moore, J., Grabb, D., Agnew, W., Klyman, K., Chancellor, S., Ong, D.C., & Haber, N. (2025). Expressing stigma and inappropriate responses prevents LLMs from safely replacing mental health providers: Should a large language model (LLM) be used as a therapist? arXiv. https://doi.org/10.48550/arXiv.2504.18412

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#141 Ik wil het niet weten: het bewust negeren van informatie

Sun, 26 Oct 2025 23:00:00 GMT

In onze samenleving ligt de nadruk op het opdoen van kennis. Hoe meer kennis, hoe beter, lijkt het devies. Daarmee gaan we voorbij aan het feit dat we er soms bewust voor kiezen om beschikbare informatie niet te hebben. Zo willen we de uitslag van een wedstrijd niet weten als we die op een later moment terugkijken en vraagt ook niet iedereen de uitslag van een medische test op. Wat zijn redenen om informatie niet te willen hebben? Is dit bewust negeren van informatie ethisch? En (hoe) kunnen we bewust negeren verklaren en voorspellen? Je hoort het in deze aflevering van Drang Naar Samenhang.

Ps. Waar Rolf het over Bye bye, Lenin! heeft (het is Good bye, Lenin!) bedoelt hij natuurlijk Das Leben der Anderen.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

Bron

Hertwig, R., & Engel, C. (2016). Homo ignorans: Deliberately choosing not to know. Perspectives on Psychological Science, 11(3), 359-372. DOI: 10.1177/1745691616635594

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#140 Is de polarisatiepaniek terecht?

Sun, 12 Oct 2025 22:00:00 GMT

Een groot deel van de bevolking maakt zich serieuze zorgen om de politieke polarisatie in ons land. Maar zijn we inderdaad steeds verder van elkaar af komen te staan of denken we alleen maar dat dit zo is? In deze korte aflevering bespreken we recent onderzoek - uitgevoerd in Nederland - dat deze vraag probeert te beantwoorden. Ook hoor je waarom het zo lang stil is geweest van onze kant.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

Bronnen

Nijs, T. (2025). Breaking false polarization: How information on descriptive norms mitigates worry rooted in polarization (mis)perceptions. Social Inclusion, 13. https://doi.org/10.17645/si.9904

Artikel Het Parool (7 oktober 2025)

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#139 Auto-ongelukken, misinformatie en replicatie

Sun, 14 Sep 2025 22:00:00 GMT

Stel, je bent getuige van een auto-ongeluk. Je ziet twee auto’s die frontaal botsen en de politie vraagt je achteraf hoe hard je dacht dat de auto’s reden toen ze elkaar raakten. Zou je de snelheid van de auto’s hoger inschatten als je gevraagd was hoe hard de auto’s reden toen ze tegen elkaar knalden? Een klassieke studie uit de psychologie suggereert van wel. Dit effect is bekend geworden als het misinformatie-effect en is onder andere van invloed geweest op hoe politieverhoren worden afgenomen. In deze aflevering bespreken we de originele studie uit 1974, het belang van replicatie van deze bevinding en hoe wij dat zelf met labs van over de hele wereld willen gaan doen. Zie ook Rolfs blogpost over dit onderwerp: https://rolfzwaan.substack.com/p/memory-misinformation-and-the-need

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

Bronnen

Loftus, E.F., & Palmer, J.C. (1974). Reconstruction of automobile destruction: An example of the interaction between language and memory. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior, 13, 585-589. https://doi.org/10.1016/S0022-5371(74)80011-3

Zwaan, R.A., Etz, A., Lucas, R.E., & Donnellan, M.B. (2018). Making replication mainstream. Behavioral and Brain Sciences, 41, E120. doi:10.1017/S0140525X17001972

In deze aflevering refereren we aan de volgende eerdere afleveringen: Het Stanford Prison Experiment (120) en Framing: Hoe je je bericht het best verpakt (124). Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier op Rolfs Nederlandse blog.

De samenvatting van deze aflevering wordt binnenkort gepost. Volg Rolf op Craving Coherence voor Engelstalige posts - over meer dan de onderwerpen uit de podcast.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#138 Uit je comfortzone treden

Sun, 31 Aug 2025 22:00:00 GMT

Hoewel ‘de comfortzone’ geen wetenschappelijke term is, weten we intuïtief allemaal wat ermee wordt bedoeld. Het is die mentale ruimte waarin je je veilig, vertrouwd en ontspannen voelt. Toch worden we allemaal aangemoedigd dit comfortabele gevoel op te geven om ongemak te ervaren. Daar zou de ruimte liggen voor persoonlijke groei. In deze aflevering bespreken we wat wetenschappelijk onderzoek ons kan vertellen over (het verlaten van) de comfortzone en hoor je welke situaties ons uit onze comfortzone halen.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

Bronnen

Bandura, A. (1978). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Advances in Behaviour Research and Therapy, 1(4), 139-161. https://doi.org/10.1016/0146-6402(78)90002-4

Bjork, R.A., & Bjork, E.L. (2011). Desirable difficulties in learning.

Bjork, R. A., & Bjork, E. L. (2020). Desirable difficulties in theory and practice. Journal of Applied Research in Memory and Cognition, 9(4), 475-479.

Dweck, C.S. (2006). Mindset: The new psychology of success.

Heller, A.S., Shi, T.C., Ezie, C.E.C. et al. Association between real-world experiential diversity and positive affect relates to hippocampal–striatal functional connectivity. Nature Neuroscience, 23, 800–804 (2020). https://doi.org/10.1038/s41593-020-0636-4

Kashdan, T. B., & Rottenberg, J. (2010). Psychological flexibility as a fundamental aspect of health. Clinical psychology review, 30(7), 865–878. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2010.03.001

Kiknadze, N.C., & Leary, M.R. (2021). Comfort zone orientation: Individual differences in the motivation to move beyond one's comfort zone. Personality and Individual Differences, 181. https://doi.org/10.1016/j.paid.2021.111024

Yerkes, R.M., & Dodson, J.D. (1908). The Relation of Strength of Stimulus to Rapidity of Habit Formation. Journal of Comparative Neurology & Psychology, 18, 459–482. https://doi.org/10.1002/cne.920180503

In deze aflevering refereren we aan de volgende eerdere afleveringen: Waarom praten we (niet) met vreemden? (37) en Er zit iets tussen je tanden (75). Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier op Rolfs Nederlandse blog. De samenvatting van deze aflevering wordt binnenkort gepost. Volg Rolf op Craving Coherence voor Engelstalige posts - over meer dan de onderwerpen uit de podcast.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#137 - Seizoensafsluiting

Sun, 13 Jul 2025 22:00:00 GMT

In deze seizoensafsluiting - de laatste aflevering voor de zomervakantie - komen verschillende onderwerpen kort aan bod. Uiteraard hebben we het over vakantie, maar ook bespreken we ons eigen onderzoek dat we recent op een congres hebben gepresenteerd. Zo gaat Rolf in op de vraag of (en hoe) we met framing mensen meer kunnen laten geloven in complotverklaringen voor gebeurtenissen. Anita bespreekt onderzoek naar ‘kort door de bocht denken’ bij het verwerken van vaccinatie-gerelateerde informatie. Onderwerpen waarover we nog lang niet zijn uitgepraat, dus na de zomervakantie zijn we gewoon weer terug.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

In deze aflevering refereren we aan de volgende eerdere afleveringen: Complotverhalen (9) en Kort door de bocht denken (11). Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier op Rolfs Nederlandse blog. De samenvatting van deze aflevering wordt binnenkort gepost. Volg Rolf op Craving Coherence voor Engelstalige posts - over meer dan de onderwerpen uit de podcast.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#136 Maakt cultuur je vatbaar voor visuele illusies?

Sun, 29 Jun 2025 22:00:00 GMT

Een van de bekendste visuele illusies is de Müller-Lyer-illusie: twee horizontale lijnen met aan de uiteinden pijlen die naar binnen of naar buiten wijzen. De lijnen zijn precies even lang, maar zo zien we dat niet — en daarom spreken we van een illusie. Hoewel deze illusie al in 1889 werd ontdekt, weten we nog steeds niet precies hoe ze ontstaat. Wel zijn er invloedrijke studies die beweren dat de cultuur waarin je opgroeit bepaalt of je gevoelig bent voor deze illusie. Maar is dat echt zo? In deze aflevering bespreken we een recent artikel dat dit bewijs opnieuw onder de loep neemt en nieuw onderzoek presenteert waaruit blijkt dat visuele illusies misschien wel universele perceptuele processen zijn. Zo blijken zelfs guppy's vatbaar te zijn voor de Müller-Lyer-illusie. Hoe dat precies zit, hoor je in deze aflevering.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

Bronnen

Amir, D., & Firestone, C. (2025). Is visual perception WEIRD? The Müller-Lyer illusion and the cultural byproduct hypothesis. Psychological Review. https://doi.org/10.1037/rev0000549

Fodor, J.A. (1983). Modularity of Mind: An Essay on Faculty Psychology. Cambridge, MA: MIT

Press.

Pylyshyn, Z.W. (1984). Computation and Cognition: Toward a Foundation for Cognitive Science Cambridge,MA: MIT Press.

In deze aflevering refereren we aan de volgende eerdere aflevering: Kort door de bocht denken (11). Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier op Rolfs Nederlandse blog. De samenvatting van deze aflevering wordt binnenkort gepost. Volg Rolf op Craving Coherence voor Engelstalige posts - over meer dan de onderwerpen uit de podcast.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#135 Afantasie: denken zonder beelden

Sun, 15 Jun 2025 22:00:00 GMT

Wat zie je voor je als je denkt aan een appel? Een simpele vraag, met een simpel antwoord. Zou je denken. Maar hoewel de meeste mensen een standaard rode of groene appel voor zich zien, ziet een deel van de bevolking helemaal niets. Zij zien ook geen beelden voor zich wanneer zij een verhaal lezen, of wanneer zij herinneringen ophalen aan een gebeurtenis in het verleden. Dit onvermogen om mentale beelden op te roepen heet afantasie. In deze aflevering gaan we in op wat afantasie is, wat de voor- en nadelen zijn van afantasie (ja, er zijn voordelen!) en hoe je kunt onderzoeken of je zelf afantasie hebt. Veel mensen met afantasie weten namelijk helemaal niet dat ze dat hebben. Ook bespreken we lopend onderzoek naar afantasie waaraan elke luisteraar mee kan doen. Heb je daar interesse in, kopieer dan deze link: https://erasmusuniversity.eu.qualtrics.com/jfe/form/SV_6QMW6F2yiP5qYwS.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

Bronnen

Aphantasia Network

Kay, L., Keogh, R., & Pearson, J. (2024). Slower but more accurate mental rotation performance in aphantasia linked to differences in cognitive strategies. Consciousness and Cognition, 21. https://doi.org/10.1016/j.concog.2024.103694.

Chang S; Zhang X; Cao Y; Pearson J; Meng M, 2025, 'Imageless imagery in aphantasia revealed by early visual cortex decoding', Current Biology, 35, pp. 591 - 599.e4, http://dx.doi.org/10.1016/j.cub.2024.12.012

Speed, L.J., Eekhof, L.S., & Mak, M. (2024). The role of visual imagery in story reading: Evidence from aphantasia. Consciousness and Cognition, 118, 103645,https://doi.org/10.1016/j.concog.2024.103645.

Zeman, A. (2024). Aphantasia and hyperphantasia: Exploring imagery vividness extremes. Trends in Cognitive Sciences, 28(5), 467-480.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#134 Science-washing: hoe experts beleid beïnvloeden buiten hun vakgebied

Sun, 01 Jun 2025 22:00:00 GMT

In onze complexe wereld moeten we vaak vertrouwen op experts. Dat doen we lang niet altijd en dat kan tot problemen leiden. Maar blind vertrouwen op experts doet dat ook. Dat geldt vooral wanneer experts zich uitspreken over morele zaken. In deze aflevering bespreken we de gevaren van een (te) groot vertrouwen in experts. And for something completely different: ook John Cleese komt nog even voorbij.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

Bronnen

Worsnip, A., Lane, D., Pratt, S., Napolitano, M. G., Gray, K., & Greene, J. A. (2025). Authority or autonomy? Philosophical and psychological perspectives on deference to experts. Philosophical Psychology, 1–36. https://doi.org/10.1080/09515089.2025.2475138

In deze aflevering refereren we aan de volgende eerdere aflevering: Zelf onderzoek doen? Waarom we toch niet zonder experts kunnen (129). Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier op Rolfs Nederlandse blog. De samenvatting van deze aflevering wordt binnenkort gepost. Volg Rolf op Craving Coherence voor Engelstalige posts - over meer dan de onderwerpen uit de podcast.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#133 Waarom BP de carbon footprint bedacht (herhaling)

Sun, 18 May 2025 22:00:00 GMT

We moeten meer bewegen tegen overgewicht, niet meer vliegen voor het klimaat en geen wegwerpplastic gebruiken om de oceanen schoon te houden. Allemaal voorbeelden van gedragsveranderingen waarmee we als individu ons steentje bij kunnen dragen aan het aanpakken van grote maatschappelijke problemen. De effecten van dergelijke veranderingen zijn over het algemeen klein, en dus hoor je steeds vaker een roep om veranderingen op grotere schaal. Waarom worden bedrijven niet aangepakt die willens en wetens spelen met onze gezondheid, die investeren in fossiele brandstoffen en meer producten maken dan we ooit met zijn allen zouden willen hebben (laat staan écht nodig hebben)? Over dit onderwerp maakten we eerder een aflevering. We bespraken daarin wetenschappelijk onderzoek waarin wordt onderbouwd dat een focus op acties van het individu succesvolle oplossingen voor o.a. obesitas, klimaatverandering, en wegwerpplastic in de weg zit. Ze leiden namelijk af van veranderingen van het systeem waarin we leven (tot grote vreugde van bedrijven die blij zijn met de status quo) en juist dat soort veranderingen zijn nodig om de hedendaagse problemen het hoofd te bieden. Aangezien dit onderwerp nog altijd relevant is, vandaag een herhaling.

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier op Rolfs Nederlandse blog. De samenvatting van deze aflevering wordt binnenkort hier gepost. Volg Rolf op Craving Coherence voor Engelstalige posts - over meer dan de onderwerpen uit de podcast.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Chater N, Loewenstein G. (2023) The i-frame and the s-frame: How focusing on individual-level solutions has led behavioral public policy astray. Behavioral and Brain Sciences, 46, e147: 1–84. doi:10.1017/ S0140525X22002023

Artikel sugar tax in de Los Angeles Times: https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2010-feb-07-la-na-soda-tax7-2010feb07-story.html

Artikel 10 jaar Stoptober: https://www.ad.nl/binnenland/sinds-stoptober-zijn-al-ruim-600-000-mensen-van-sigaret-af-je-sleept-elkaar-er-doorheen~acab969e/

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#132 Waarom minderheidsgroepen groter lijken dan ze zijn

Sun, 04 May 2025 22:00:00 GMT

Als je vraagt aan mensen hoeveel procent van de Amerikaanse bevolking zwart is, hoor je vaak percentages rond de 30-40%. Mensen zijn meestal verbaasd te horen dat deze minderheidsgroep slechts 14% van de bevolking uitmaakt. We overschatten met zijn allen systematisch de grootte van minderheidsgroepen. Dit zou komen door angst voor of (te) weinig interacties met deze groep en leiden tot een negatieve houding ten opzichte van de groep. Maar klopt dat wel? In deze aflevering bespreken we onderzoek dat de manier waarop we schattingen maken - niet alleen van minderheidsgroepen - onder de loep neemt.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

Bronnen

Guay, B., Marghetis, T., Wong, C., & Landy, D. (2025). Quirks of cognition explain why we dramatically overestimate the size of minority groups. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 122 (14), e2413064122, https://doi.org/10.1073/pnas.2413064122

In deze aflevering refereren we aan de volgende eerdere afleveringen: Kort door de bocht denken (11) en Vooroordelen over onszelf en anderen (64). Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier op Rolfs Nederlandse blog. De samenvatting van aflevering 130 met tips vind je hier. De samenvatting van deze aflevering wordt binnenkort gepost. Volg Rolf op Craving Coherence voor Engelstalige posts - over meer dan de onderwerpen uit de podcast.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#131 Ik ben een psycholoog

Sat, 19 Apr 2025 11:08:36 GMT

Deze korte, speciale Paasaflevering is geboren uit politieke actualiteit. Een recente uitspraak van Pieter Omtzigt suggereerde dat psychologie eigenlijk gewoon “praten met mensen” is, en dus prima in het Nederlands kan. Maar wat zegt dat eigenlijk over het beeld van psychologie als wetenschap? En waarom is zo’n uitspraak niet alleen onjuist, maar ook schadelijk?

In deze aflevering duiken we in drie kernvragen:

Is psychologie praten met mensen?
Kan psychologie gewoon in het Nederlands?
Wat is stereotypering en waarom is die schadelijk?

We bespreken hoe psychologisch onderzoek écht werkt—van reactietijden tot hersenactiviteit, van taalpatronen tot wiskundige modellen—en waarom het beeld van “een beetje praten” de wetenschap tekortdoet.

Ook leggen we uit waarom Engels de voertaal is in de internationale psychologie, en waarom samenwerking over grenzen essentieel is.

Tot slot gaan we in op het bredere probleem van desinformatie en anti-wetenschappelijke houding in het publieke debat—en waarom we daar juist nu alert op moeten zijn.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#130 Je mening herzien: Wat Flat Earthers op Antarctica ontdekten

Sun, 06 Apr 2025 22:00:00 GMT

Naast de stereotiepe complotdenker is er de zogenaamde empirische complotdenker, die veel waarde hecht aan eigen observaties. Zo leidt het zien van een duidelijke, rechte horizon op het strand, tot vertrouwen in het idee dat de aarde een platte koek is. Een interessante vraag is wat er gebeurt als deze mensen nieuwe observaties doen die tegenstrijdig zijn met hun idee. Met het doel dat te onderzoeken is een aantal Flat Earthers én ‘ronde aarde mensen’ afgelopen december naar Antarctica afgereisd om te kijken of de zon daar inderdaad niet ondergaat. Hebben flat earthers na deze expeditie hun mening aangepast? En hoe gemakkelijk passen wetenschappers hun mening aan? Je hoort het in deze aflevering.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Munro, D. (2024). Conspiracy theories, epistemic self-identity, and epistemic territory. Synthese, 203(113). https://doi.org/10.1007/s11229-024-04541-y

Craving Coherence, Substack Rolf Zwaan (inclusief link naar blog post Mickey Inzlicht)

In deze aflevering refereren we aan de volgende eerdere afleveringen: Puzzels, WIDM en QAnon (3), Complotdenkers: Wappies of snappier (76). Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier op Rolfs Nederlandse blog.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#129 Zelf onderzoek doen? Waarom we toch niet zonder experts kunnen

Sun, 23 Mar 2025 23:00:00 GMT

Hoewel het over het algemeen een goed idee is als mensen zelf kennis vergaren en kritisch denken, vertrouwen we in het dagelijks leven continu op experts. Zo vertrouw je erop dat de auto waarin je rijdt goed in elkaar zit, dat je huis blijft staan in een storm en dat je medicijnen doen wat ze moeten doen. Onze wereld zit zo complex in elkaar, dat we niet zonder (vertrouwen in) experts kunnen. Maar wat maakt iemand eigenlijk een expert en hoe weten we welke experts we zouden moeten vertrouwen? Je hoort het in deze aflevering.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

Bronnen

In deze aflevering refereren we aan de volgende eerdere aflevering: Hoe minder kennis, hoe stelliger (44). Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#128 De psychologie van liegen

Sun, 09 Mar 2025 23:00:00 GMT

We doen het gemiddeld 10 keer per week. Liegen. Soms een leugentje om bestwil (‘Nee, ik vind het prima om thuis te blijven’), soms om persoonlijke informatie geheim te houden (‘Ik zit niet op Instagram’). Maar wat zien we eigenlijk als liegen? Wat zijn (nog meer) redenen om te liegen? En met welke methoden proberen we leugens te detecteren (en hoe goed werken die)? In deze aflevering bespreken we wat we weten over liegen op basis van wetenschappelijk onderzoek, van filosofische inzichten tot neurologische studies (en alles daartussenin).

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Brennen, T., & Magnussen, S. (2023). Lie detection: What works? Current Directions in Psychological Science, 32(5), 395-401. https://doi.org/10.1177/09637214231173095

Reins, L.M. & Wiegmann, A. (2021), Is lying bound to commitment? Empirically investigating deceptive presuppositions, implicatures, and actions. Cognitive Science, 45: e12936. https://doi.org/10.1111/cogs.12936

https://www.psychologytoday.com/us/blog/finding-a-new-home/202207/research-reveals-the-most-common-reasons-people-lie

https://mindlabneuroscience.com/lying-exploring-the-neuroscience-behind-it/

In deze aflevering refereren we aan de volgende eerdere afleveringen: Bullshit (7), Donald Trump begrijpen (20), Er zit iets tussen je tanden (75), en Limburgers begrijpen (114). Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#127 Een goed gesprek voeren (herhaling)

Sun, 23 Feb 2025 23:00:00 GMT

Dit is een herhaling van aflevering 94, een van onze favoriete afleveringen. Vooral bedoeld voor onze nieuwe luisteraars, maar ook voor wie hem nog niet eerder heeft gehoord of hem nog een keer zou willen horen. Zeker in de roerige tijd waarin we nu leven is het belangrijk om goede gesprekken te (kunnen) voeren.

We kletsen heel wat af met z’n allen en daardoor zou je haast vergeten hoe complex het voeren van een gesprek eigenlijk is. In deze aflevering gaan we dieper in op de functie van stiltes laten vallen tijdens een gesprek en het gebruik van de woorden ‘uh’ en ‘um’ (en het verschil daartussen). Tot slot gaan we in op een recent artikel waarin een groot aantal regels is opgesteld voor het voeren van een goed gesprek over een beladen onderwerp, de politiek. Want hoe moeilijk ook, het wordt pas echt lastig als we dit soort gesprekken niet meer zouden voeren.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Clark, H.H., & Fox Tree, J.E. (2002) Using uh and um in spontaneous speaking. Cognition, 84, 73-111.

Pickering, M.J. & Garrod, S. (2004). Toward a mechanistic psychology of dialogue. Behavioral and Brain Sciences, 27,169-190.

Artikel Onze Taal

Artikel Volkskrant

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen is hier te vinden.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

# Kan AI jouw persoonlijkheid afleiden uit jouw gedrag op social media?

Sun, 09 Feb 2025 23:00:00 GMT

Om je eigen persoonlijkheid te weten te komen, kun je een (online) test doen, of iemand bevragen die jou goed kent. Maar wetenschappers hebben recent ontdekt dat AI op basis van je gedrag op sociale media even goed jouw persoonlijkheid kan inschatten. De kennis over jouw persoonlijkheid wordt vervolgens gebruikt om je gepersonaliseerde berichten te laten zien, ook wel microtargeting genoemd. Hoe goed werkt microtargeting en waarom is het een probleem? En telt een gewaarschuwd mens voor twee? Je hoort het in deze aflevering van Drang Naar Samenhang.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Carrella, F., Simchon, A., Edwards, M., & Lewandowsky, S. (2025). Warning people that they are being microtargeted fails to eliminate persuasive advantage. Communications Psychology, 3 (15).. https://doi.org/10.1038/s44271-025-00188-8

Simchon, A., Sutton, A., Edwards, M., & Lewandowsky, S. (2023). Online reading habits can reveal personality traits: Towards detecting psychological microtargeting. PNAS Nexus, 2(6), https://doi.org/10.1093/pnasnexus/pgad191

Youyou, W., Kosinski, M., & Stillwell, D. (2015). Computer-based personality judgments are more accurate than those made by humans. Proceedings of the National Academy of Sciences, 112(4), 1036-1040.

Zarouali, B., Dobber, T., De Pauw, G., & de Vreese, C. (2022). Using a personality-profiling algorithm to investigate political microtargeting: assessing the persuasion effects of personality-tailored ads on social media. Communication Research, 49(8), 1066-1091.

Online persoonlijkheidstest

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#125 Zelfcontrole: hoe je verleidingen kunt weerstaan

Sun, 26 Jan 2025 23:00:00 GMT

Als het je maar niet lukt om af te vallen, minder aankopen te doen of vaker vlees te laten staan, zou dat vooral aan jezelf liggen. Je bent niet succesvol in het veranderen van je gedrag, omdat je onvoldoende zelfcontrole hebt. Dat blijkt echter maar een deel van het verhaal. Onze omgeving is vaak ook zo ingericht dat deze ons niet helpt om ons gedrag te veranderen. Ongezonde snacks zijn vaak goedkoop en makkelijk verkrijgbaar, producten zijn goedkoop en snel gekocht en het aanbod en de prijs van vleesvervangers laat nog te wensen over. Het aanpassen van onze omgeving - door onszelf of door anderen - kan ons helpen meer zelfcontrole uit te oefenen. Wij doken de studio in om deze nieuwe inzichten op het gebied van zelfcontrole te bespreken.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Hofmann, W. (2024). Going beyond the individual in self-control research. Nature Reviews Psychology, 3, 56-66. https://doi.org/10.1038/s44159-023-00256-y

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#124 Framing: hoe je je bericht het best verpakt

Sun, 12 Jan 2025 23:00:00 GMT

Een nieuw en gevaarlijk virus waart rond. Je kunt je hier tegen beschermen met een vaccin. Om mensen te overtuigen zich in te laten inenten kun je ervoor kiezen om je te richten op het benoemen van de voordelen van het vaccin, of op de nadelen van het niet nemen van het vaccin. Als zender van de boodschap heb je hier een keuze en de keuze die je maakt wordt framing genoemd. Framing is een fenomeen dat in veel verschillende onderzoeksvelden en contexten wordt onderzocht. Wat weten we op basis van al die onderzoeken over de effecten van framing? Hoe komen die effecten tot stand? En hoe kun je zelf je bericht het beste verpakken als je mensen wilt beïnvloeden? We bespreken het allemaal in deze aflevering van Drang naar Samenhang.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Flusberg, S.J., Holmes, K.J., Thibodeau, P.H., Nabi, R.L., & Matlock, T. (2024). The psychology of framing: How everyday language shapes the way we think, feel, and act. Psychological Science in the Public Interest, 25(3), 105-161. DOI: 10.1177/15291006241246966

Sibo Kanobana over de veranderende betekenis van woorden in taal, Universiteit van Nederland

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#123 Hoe geef je een goed cadeau?

Sun, 15 Dec 2024 23:00:20 GMT

December, een maand van gezelligheid, lichtjes in het donker en samenzijn. Maar ook een maand waarin we druk zijn met het kopen, geven en ontvangen van cadeautjes. Waar komt die traditie vandaan? Wat zijn de effecten van het geven van cadeautjes? En hoe is het om ze te ontvangen? Ook hebben we in deze laatste aflevering van het jaar wat tips voor wie nog druk op zoek is naar het ultieme kerstcadeau. Zelf zouden we heel blij worden van een goede beoordeling op Spotify of ApplePodcasts. Fijne feestdagen! Wil je meer weten over de psychologie van feestdagen? Luister dan ook (nog een keer) naar aflevering 50!

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Aknin, L.B, Dunn, E.W., Proulx, J., Lok, I., & Norton, M.I. (2020). Does spending money on others promote happiness?: A registered replication report. Journal of Personality and Social Psychology, 119(2), e15-e26.

Baskin, E., Wakslak, C.J., Trope, J., & Novemsky, N. (2014). Why feasibility matters more to gift receivers than to givers: A construal-level approach to gift giving. Journal of Consumer Research, 41(1), 169–182. https://doi-org.eur.idm.oclc.org/10.1086/675737

Novotny, A. (2022). What happens in your brain when you give a gift?

Park, S., Kahnt, T., Dogan, A. et al. (2017). A neural link between generosity and happiness. Nature Communications, 8, 15964. https://doi.org/10.1038/ncomms15964

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#122 Wat anderen vinden van jouw accent

Sun, 01 Dec 2024 23:00:47 GMT

In deze aflevering verkennen we de fascinerende wereld van accenten. Van de invloed van een accent op hoe je wordt gezien tot de charme van een zangerig Italiaans of het prestige van Algemeen Nederlands – het komt allemaal voorbij. We bespreken hoe accenten ontstaan, welke vooroordelen eraan kleven, hoe de media hier handig gebruik van maken en hoe een accent kan bijdragen aan culturele trots en persoonlijke identiteit.

Of je nu trots bent op je accent of het probeert af te leren, het blijft een belangrijk deel van je identiteit. Luister naar deze aflevering en ontdek hoe accenten ons dagelijks leven beïnvloeden!

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Boduch-Grabka, K., & Lev-Ari, S. (2021). Exposing individuals to foreign accent increases their trust in what nonnative speakers say. Cognitive Science, 45:e13064. https://doi:10.1111/cogs.13064

Grondelaers, S., van Hout, R., & van Gent, P. (2019). Re-evaluating the Prestige of Regional Accents in Netherlandic Standard Dutch: The Role of Accent Strength and Speaker Gender. Journal of Language and Social Psychology, 38(2), 215-236. https://doi.org/10.1177/0261927X18810730

Grondelaers, S., van Hout, R., & van der Harst, S. (2015). Subjective accent strength perceptions are not only a function of objective accent strength. Evidence from Netherlandic Standard Dutch. Speech Communication, 74, 1-11. https://doi.org/10.1016/j.specom.2015.07.004.

Khattat, T., Gutierrez, J., Tovar, E., Yang, G., Jackson, A., & Maldonado, E. (April 15, 2024). Language ideologies in animated films: Why does that character sound like that? Languaged Life.

Nejjari, W., Gerritsen, M., van Hout, R., & Planken, B. (2020) Where does a ‘foreign’ accent matter? German, Spanish and Singaporean listeners’ reactions to Dutch-accented English, and standard British and American English accents. PLoS ONE, 15(4): e0231089. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0231089

Rice, P. (February 2, 2006). Linguistic profiling: The sound of your voice may determine if you get that apartment or not. Washington University, Newsroom.

Geluidsfragment Marciano Vink en Mario Been: https://www.youtube.com/watch?v=MtcTGy7oJas&ab_channel=ESPNNL.

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#121 - Waarom we ons steeds vaker vervelen

Mon, 18 Nov 2024 12:18:23 GMT

Online spelletjes met je vrienden, korte filmpjes van onbekenden en de nieuwste aflevering van je favoriete serie. Het aanbod van entertainment via digitale media is groter en toegankelijker dan ooit. Je zou denken dat we ons daardoor geen seconde meer hoeven te vervelen. Niets blijkt echter minder waar. We vervelen ons juist steeds vaker en lopen het risico om een chronisch gevoel van verveling te ontwikkelen. Waarom dit erg is en op welke manieren digitale media verveling juist verergeren in plaats van verminderen bespreken we in deze aflevering. Daarnaast duiken we in de wondere wereld van het organiseren van je besteklade.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bron

Tam, K.Y.Y., & Inzlicht, M. (2024). People are increasingly bored in our digital age. Communications Psychology, 2, 106. https://doi.org/10.1038/s44271-024-00155-9

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier. Mocht je mee willen doen aan het onderzoek naar de besteklade, geef dan je indeling door via drangcast@gmail.com. We zijn benieuwd!

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#120 Beroemd of berucht? Het Stanford Prison Experiment

Mon, 04 Nov 2024 10:51:58 GMT

Het is 15 augustus 1971, nabij San Francisco, California, worden twaalf jonge mannen in de boeien geslagen en door de politie van Stanford afgevoerd naar Stanford County Jail. Nadat ze zijn ontluisd, krijgen ze gevangeniskleding met daarop een nummer, hun nieuwe naam. Twaalf andere jonge mannen, allemaal in een kakikleurig uniform met zonnebril en wapenstok bewaken de gevangenen. Gedurende twee weken zal het gedrag van deze 24 mannen in het kader van de wetenschap in de gaten worden gehouden. Althans, dat was de bedoeling. Op dag zes werd deze wereldberoemde studie noodgedwongen afgebroken. Al vrij snel zijn er kritische geluiden te horen. De studie zou niet ethisch zijn, de resultaten frauduleus en niet repliceerbaar. In deze aflevering bespreken we de opzet van, de fascinatie met en de (niet malse) kritiek op het Stanford Prison Experiment.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Clark, H.H., Richard J. Gerrig, R.J. (1983). Understanding old words with new meanings. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior, 22(5), 591-608. https://doi.org/10.1016/S0022-5371(83)90364-X.

Le Texier, T. (2019). Debunking the Stanford Prison Experiment. American Psychologist, 74,

823-839. http://dx.di.org/10.1037/amp0000401

Zimbardo, P., & Haney C. (2020). Continuing to Acknowledge the Power of Dehumanizing

Environments: Responding to Haslam et al. (2019) and Le Texier (2019). American

Psychologist, in press. https://www.researchgate.net/publication/340470915_Continuing_to_acknowledge_the_power_of_dehumanizing_environments_Comment_on_Haslam_et_al_2019_and_Le_Texier_2019

Reactie Le Texier op Zimbardo & Haney (2020) https://www.letexier.org/?The-SPE-Remains-Debunked-A-Reply-to-Zimbardo-and-Haney-2020

Meer over het Stanford Prison Experiment

Officiele website: https://exhibits.stanford.edu/spe

Das Experiment (Duitse film uit 2001 van Oliver Hirschbiegel over het Stanford Prison Experiment): https://www.imdb.com/title/tt0250258/

The Stanford Prison Experiment (Amerikaanse remake): https://www.prisonexp.org/movie

Trailer documentaire National Geographic: https://www.youtube.com/watch?v=igUQwX6vZRU

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#119 Het tweetalige brein

Mon, 21 Oct 2024 07:17:31 GMT

Wanneer je regelmatig meer dan één taal gebruikt, mag je jezelf twee- of meertalig noemen. Of je deze tweede taal nu van jongs af leert of op latere leeftijd, kennis van meer dan één taal is ontzettend handig. Naast de voordelen op het gebied van communicatie, zou tweetaligheid ook allerlei andere cognitieve voordelen bieden. In deze aflevering buigen we ons over de vraag hoe het tweetalige brein nu precies werkt, welke voordelen tweetaligen zouden hebben en of er ook nadelen kleven aan tweetaligheid. Daarnaast maakt een oude bekende een comeback.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bron

Goral, M., & Hejazi, Z. (2021). Aphasia in multilingual patients. Current Neurology and Neuroscience Reports, 21(60). https://doi.org/10.1007/s11910-021-01148-5.

Sulpizio, S., Del Maschio, N. Fedeli, D.. Abutalebi,J. (2020). Bilingual language processing: A

meta-analysis of functional neuroimaging studies, Neuroscience & Biobehavioral

Reviews, 108, 834-853. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2019.12.014.

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#118 Waarom negeren goede mensen genocide?

Mon, 07 Oct 2024 15:50:37 GMT

We zien het op het journaal, we lezen erover in de krant, genocide. Hoewel het altijd gaat over onbeschrijfelijk leed dat een grote groep mensen wordt aangedaan, lukt het ons maar moeilijk - en slechts tot op zekere hoogte - om de emoties te voelen die bij de omvang en impact van een dergelijke gebeurtenis passen. Op de een of andere manier gaat dat veel gemakkelijker - haast vanzelf - wanneer we lezen of horen over leed dat een individu is aangedaan. Hoe komt het dat het leed van 100 mensen niet als 100 keer zo erg voelt dan het leed van een individu? Wat zegt dit over ons als mens? En (hoe) kunnen we zorgen voor een meer gepaste reactie op grootschalig leed?

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bron

Slovic, P. (2007). “If I look at the mass I will never act: Psychic numbing and genocide”. Judgment and Decision Making, 2(2), 79-95.

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#117 Waarom moeite doen loont

Sun, 22 Sep 2024 22:00:48 GMT

Zelf je hout hakken voor de kachel, je eigen brood bakken, of een berg beklimmen om boven van het uitzicht te genieten. Dit kost meer moeite dan hout of brood kopen of de lift naar boven nemen. Waarom zou je moeite doen? Daar hebben psychologen een verklaring voor. Het doen van moeite maakt dat we het eindresultaat meer waarderen. Dit is een fenomeen dat bekendstaat als effort justification. Het maakt dat we positief over onszelf gaan denken, dat we loyaal zijn aan groepen, maar ook dat we weerstand tegen verandering ervaren. Hoe dit precies zit, wat de valkuil van effort justification is en aan welke andere - zeer herkenbare - fenomenen dit is verwant, bespreken we in deze aflevering van Drang naar Samenhang.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Liu, R. (2024). Understanding effort justification in psychological processes.

Schmidt, L., Skvortsova, V., Kullen, C., Weber, B., & Plassmann, H. (2017). How context alters value: The brain’s valuation and affective regulation system link price cues to experienced taste pleasantness. Scientific Reports, 7, 8098. https://doi.org/10.1038/s41598-017-08080-0

Tijdens de opname wisten we het niet, maar we hebben het nagezocht. Ook benieuwd hoe lang Nederlanders in de keuken staan? Beluister dan het fragment Nederlanders staan kort in de keuken, korter dan andere Europeanen van EenVandaag.

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#116 Hoe gaan mensen in een platte aarde geloven?

Sun, 08 Sep 2024 20:00:00 GMT

In deze eerste aflevering van het nieuwe seizoen keren we terug naar de platte aarde. We duiken in onderzoek waarin drie aanhangers van dit idee worden geïnterviewd over hun leven vóórdat ze hierin geloofden, hun omslagpunt, en hoe het hun wereld vandaag de dag vormt. De gesprekken onthullen intrigerende overeenkomsten én tegenstellingen. Zo delen platte-aarde denkers een gezamenlijk wantrouwen jegens de buitenwereld, maar lijken ze ook elkaar te wantrouwen. Wat zegt dit over hun overtuigingen? En wat kunnen we hiervan leren?

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bron

Pahuus, K., Jørgensen, M.S., Wagoner, B. (2024). Toward a cultural psychology of conspiracy theories: A life-narrative analysis of flat earthers. Integrative Psychological and Behavioral Science. https://doi.org/10.1007/s12124-024-09857-5

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier. Meer over de documentaire Behind the Curve op https://www.behindthecurvefilm.com/

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#115 Zomerfilms 6: Ex Machina

Sun, 25 Aug 2024 19:50:01 GMT

De zomervakantie zit er bijna op en wij doen op de valreep tóch nog een zomerfilm, Ex Machina. In deze film wordt Caleb, een medewerker van een zoekmachinegigant door zijn CEO, Nathan, uitgenodigd om hem in zijn afgelegen huis annex lab te bezoeken. Bij aankomst blijkt dat de échte opdracht voor Caleb is om te achterhalen of de door Nathan gebouwde robot Ava bewustzijn heeft. Ze ziet er - deels - uit als een mens, maar kan ze ook denken als een mens en zich zo gedragen? Bij het bespreken van deze film komen thema’s als bewustzijn, AI en identiteit aan bod. We gaan onder andere in op vragen als: Wat is intelligentie?, Maakt het voelen van empathie een robot menselijk?, en Wat is de betekenis van het einde van de film? Over de vraag of we angstig moeten zijn voor AI maakten we al eerder aflevering 89.

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bron

Een beschrijving van de film Ex Machina en links naar alle eerdere zomerfilms is hier te vinden. Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#114 Limburgers begrijpen: interview met Roel Willems

Sun, 30 Jun 2024 22:00:51 GMT

Limburg is voor veel niet-Limburgse Nederlanders een mooie bestemming voor een korte vakantie of een stedentrip. Dichtbij, maar toch het gevoel dat je in het buitenland bent. Dat zit hem niet alleen in het landschap of de manier van spreken, ook de sociale omgang is anders. En dat is nu net wat interacties tussen Limburgers en andere Nederlanders soms zo lastig maakt. In deze laatste aflevering voor de zomer interviewt Rolf Roel Willems, schrijver van het recent uitgekomen boek Limburgers voor beginners. We duiken in de interculturele communicatie tussen Limburgers en niet-Limburgse Nederlanders. Wat zijn de belangrijkste verschillen tussen deze groepen? Waar komen die vandaan? En hoe kunnen we elkaar beter begrijpen?

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bron

Willems, R. (2024). Limburgers voor beginners: Omgaan met de meest zuidelijke Nederlanders. Uitgeverij Noordboek.

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen is hier te vinden.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#113 Hoe humor ons kan helpen met angst om te gaan

Sun, 16 Jun 2024 21:00:00 GMT

Angst en humor lijken in veel opzichten elkaars tegenpolen te zijn. Toch zijn er verrassend veel situaties die ons eerst angst aanjagen en waar we even later om lachen. Denk maar aan het bekijken van horrorfilms, het uithalen van een schrikgrap, maar ook het spelen van kiekeboe. In deze aflevering duiken we in de wetenschap achter de emoties angst en humor en hun intrigerende relatie. Ook gaan we in op de vraag hoe we humor kunnen inzetten om onze angst te beheersen. Luister mee voor boeiende voorbeelden, wetenschappelijk inzicht en praktische tips om met je angsten om te gaan door middel van humor.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bron

Allbritton, D.W., & Gerrig,R..J. (1991). Participatory responses in text understanding. Journal of

Memory and Language, 30, 603-626.

Hye-Knudsen, M., Kjeldgaard-Christiansen, J., Boutwell, B.B., & Clasen, M. (2024). First they scream, then they laugh: The cognitive intersections of humor and fear. Evolutionary Psychology. DOI: 10.1177/14747049241258355

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen is hier te vinden.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#112 Vogels bestaan niet: hoe een grap een complotverhaal werd

Sun, 02 Jun 2024 19:00:00 GMT

Ooit een babyduif gezien? Als je antwoord hierop ‘nee’ is, dan ben je niet alleen. En dat is ook niet zo gek. Duiven - net als alle andere vogels - komen namelijk als volwassen exemplaren uit een fabriek. Echte vogels bestaan allang niet meer. Wat wij zien als vogels zijn eigenlijk drones die ons bespioneren. Dit klinkt misschien bizar, maar het nieuwe complotverhaal Birds Aren’t Real heeft honderdduizenden fans. Dit verhaal begon als onschuldige grap, maar is toen bewust als complotverhaal gelanceerd. Wat kunnen wij leren over misinformatie en complotverhalen van dit interessante experiment dat plaatsvindt in de echte wereld?

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Beacock, I. (28 mei 2024). Birds aren’t real: The prank that turned misinformation on its head. The New Republic.

Lorenz, T. (21 September 2021). Birds Aren’t Real, or Are They? Inside a Gen Z Conspiracy Theory. The New York Times.

Zwaan R. (2021). Drang naar samenhang (hoofdstuk 7). Amsterdam: Boom.

Zwaan, R.A. (2022). Conspiracy thinking as situation-model construction. Current Opinion in Psychology, 47,101413. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2022.101413

Zwaan, R. A. (2024). Comprehension: from clause to conspiracy narrative. Discourse Processes, 1–14. https://doi.org/10.1080/0163853X.2024.2327271

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen is hier te vinden.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#111 Waarom vinden we het moeilijk oude vriendschappen te herstellen?

Mon, 20 May 2024 16:21:47 GMT

De vriendschappen die we - vaak op jonge leeftijd - ontwikkelen, behouden we lang niet altijd voor de rest van ons leven. Sommige vriendschappen verwateren waardoor het contact met een oude vriend verloren gaat. In deze aflevering bespreken we onderzoek naar het herstellen van zulke contacten. Wat levert hernieuwd contact met een oude vriend ons op? Waarom is het zo moeilijk om contact met een oude vriend te maken? En hoe kun je mensen helpen om die stap te zetten?

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Aknin, L.B., & Sandstrom, G.M. (2024). People are surprisingly hesitant to reach out to old friends. Communications Psychology, 2(24). https://doi.org/10.1038/s44271-024-00075-8

Rafnsson, S. B., Shankar, A. & Steptoe, A. Longitudinal influences of social network characteristics on subjective well-being of older adults: Findings from the ELSA study (2015). Journal of Aging and Health, 27, 919–934.

Wang, X. Subjective well-being associated with size of social network and social support of elderly (2016). Journal Health Psychology, 21, 1037–1042.

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen is hier te vinden.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#110 Planten progressieven meer bomen dan conservatieven?

Sun, 05 May 2024 22:00:42 GMT

Het lijkt soms net alsof we er binnen onze samenleving steeds extremere opvattingen op na houden en elkaar niet meer vinden. Dat maakt het moeilijk om de complexe uitdagingen waar we als samenleving voor staan het hoofd te bieden. In deze aflevering bespreken we de politieke polarisatie rondom klimaatverandering. Het lijkt voor de hand liggen dat mensen aan de linkerkant van het politieke spectrum meer met klimaatverandering bezig zijn dan mensen aan de rechterkant van het politieke spectrum. Maar zijn er interventies die politiek links, rechts of misschien wel allebei kunnen stimuleren om klimaatbeleid te steunen? En als dat zo is, kunnen diezelfde interventies dan ook pro-klimaat gedrag bevorderen?

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bron

Berkebile-Weinberg, M., Goldwert, D., Doell, K. C., Van Bavel, J. J., & Vlasceanu, M. (2024, April 16). The Differential Impact of Climate Interventions along the Political Divide in 60 Countries. https://doi.org/10.31234/osf.io/jv6br

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen is hier te vinden.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#109 De psychologie van vloeken

Sun, 21 Apr 2024 22:00:14 GMT

We doen het bijna allemaal wel eens, vloeken of het gebruiken van een ander woord dat taboe is. Als we hard ons hoofd stoten, als onze favoriete club een tegendoelpunt krijgt, als we alleen zijn, maar ook in gezelschap. Maar waarom doen we dat? Welk effect heeft vloeken op ons? En wat maakt vloeken zo krachtig?

Waarschuwing: deze aflevering bevat grof taalgebruik.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

Bronnen

Lev-Ari, S., & McKay, R. (2023). The sound of swearing: Are there universal patterns in profanity? Psychonomic Bulletin and Review, 30, 1103-1114.

Pinker, S. (2007). The Stuff of Thought : Language as a Window Into Human Nature. New York, NY: Viking.

Stapleton, K., Beers Fägersten, K., Stephens, R., & Loveday, C. (2022). The power of swearing: What we know and what we don’t. Lingua, 277. https://doi.org/10.1016/j.lingua.2022.103406

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen is hier te vinden.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#108 - De kracht van nationale mythen

Sun, 07 Apr 2024 22:01:24 GMT

Elke etnische of nationale groep mensen heeft ze, nationale mythen. Dat zijn verhalen waarin de oude oorsprong en de gemeenschappelijke geschiedenis van een volk worden benadrukt. Nationale mythen kunnen worden ingezet om bijvoorbeeld nationalisme te bevorderen en het uitbreiden van nationaal grondgebied te rechtvaardigen. Maar hoe kan het dat verhalen over gebeurtenissen van eeuwen geleden vandaag de dag zoveel invloed hebben?

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bron

Sijilmassi, A., Safra, L., & Baumard, N. (preprint). ‘Our roots run deep’: Historical myths as culturally evolved technologies for coalitional recruitment. To appear in Behavioral and Brain Sciences. https://doi.org/10.1017/S0140525X24000013

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen is hier te vinden.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

107 - Zitten onze vroegste herinneringen nog in ons brein?

Sun, 24 Mar 2024 23:00:46 GMT

Het is algemeen bekend dat mensen vaak geen échte herinneringen hebben aan gebeurtenissen die plaatsvonden voor hun derde levensjaar. Dit gebrek aan herinneringen aan onze vroegste kindertijd wordt infantiele amnesie genoemd en vind je ook terug bij andere zoogdieren. Wat is de functie van infantiele amnesie? En is het wel echt zo dat we geen vroege herinneringen hebben aangemaakt? Of zijn ze er wel, maar zitten in ons brein verstopt?

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bron

Reardon, S. (2024). The fading memories of youth. Science, 383(6688), 1172-1175. https://www.science.org/doi/epdf/10.1126/science.adp1755

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen is hier te vinden.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

106 - Niet ongeveer 37 minuten

Sun, 17 Mar 2024 23:00:05 GMT

Deze week een bijzondere en korte aflevering waarin we aankondigen welke verandering we vanaf volgende week gaan doorvoeren. Daarnaast staan we stil bij een aantal dagelijkse situaties waarin we zelf drang naar samenhang hadden of deze observeerden bij anderen. En we beloven dat er volgende week weer een ‘gewone’ aflevering is van 37 minuten ;)

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen is hier te vinden.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

105 ChatGPT in het onderwijs

Sun, 10 Mar 2024 23:00:35 GMT

Als leerlingen en studenten ChatGPT gebruiken om teksten te genereren, zijn zij dan de auteur van deze teksten? Of is ChatGPT de auteur? In deze aflevering duiken we in deze interessante vraag. Om die te kunnen beantwoorden zetten we een filosofische pet op en staan we stil bij wat schrijven nu eigenlijk is en wat het betekent om een auteur te zijn. Tot slot bespreken we de implicaties voor het onderwijs van het (gebrek aan) auteurschap van ChatGPT.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bron

Woudenberg, R. van, Ranalli, C., & Bracker, D. (2024). Authorship and ChatGPT: A Conservative View. Philosophy & Technology, 37(34), https://doi.org/10/1007/s13347-024-00715-1

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen is hier te vinden.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#104 Nog wat meer politieke polarisatie

Sun, 03 Mar 2024 23:00:28 GMT

Je bent voor de wolf, tegen de boeren en drinkt havermelk, of je bent tegen de wolf, voor de boeren en drinkt melk van de koe. Bijna elk onderwerp is onderhevig aan polarisatie, twee of meer groepen met een andere mening die steeds verder van elkaar verwijderd raken. Dit terwijl we toch echt elkaar nodig hebben om grote problemen op te lossen. In de vorige aflevering hebben we het gehad over verschillende psychologische mechanismen die polarisatie in de hand kunnen werken. Deze mechanismen werken natuurlijk altijd in een communicatieve context en die staat vandaag centraal. Welke kenmerken van de zender, boodschap en de kanalen van communicatie kunnen polarisatie versterken (of verminderen)?

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Jost, J.T., Baldassarri, D.S., & Druckman, J.N. (2022). Cognitive–motivational mechanisms of political polarization in social-communicative contexts. Nature Reviews Psychology, 1, 560–576.

Deense video All that we share

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen is hier te vinden.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#103 Politieke polarisatie

Sun, 25 Feb 2024 23:00:35 GMT

Je bent voor de wolf, tegen de boeren en drinkt havermelk, of je bent tegen de wolf, voor de boeren en drinkt melk van de koe. Bijna elk onderwerp is onderhevig aan polarisatie, twee of meer groepen met een andere mening die steeds verder van elkaar verwijderd raken. Dit terwijl we toch echt elkaar nodig hebben om grote problemen op te lossen. Een interessante vraag is daarom, welke psychologische mechanismen werken polarisatie in de hand? En kun je die ook inzetten om polarisatie te verminderen?

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Jost, J.T., Baldassarri, D.S., & Druckman, J.N. (2022). Cognitive–motivational mechanisms of political polarization in social-communicative contexts. Nature Reviews Psychology, 1, 560–576.

NOS-artikel onderzoek CBS

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen is hier te vinden.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#102 Taylor Swift en de complotdenkers

Mon, 12 Feb 2024 20:14:16 GMT

Je kunt geen nieuwssite of social media-kanaal openen, geen American football wedstrijd kijken of daar is ze, Taylor Swift. Nu zelfs de academische wereld gegrepen lijkt te zijn door deze Amerikaanse singer-songwriter, kunnen ook wij niet meer om haar heen. In deze aflevering bespreken we hoe wetenschappers vanuit verschillende disciplines onderzoek doen naar Taylor Swift en gaan we in op de complotverhalen die de ronde doen over de zangeres. Met als belangrijkste vraag, gaat zij bepalen wie de nieuwe president van de VS wordt?

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Bronnen

Avdeeff, M. (9 februari 2024). Taylor Swift-NFL conspiracy theories are the result of two sets of hardcore fans colliding. The Conversation.

Kheraj, A. (9 november 2022). The curate’s Easter egg: how Taylor Swift turned pop into a multiplayer puzzle. The Guardian.

Levy, N. (2023). Conspiracy theories as serious play.

Pazzanese, C. (2 augustus 2023). So what exactly makes Taylor Swift so great? The Harvard Gazette.

Walker, J. (9 februari 2024). Taylor Swift is just the latest subject in a long history of pop conspiracy theories. The Atlantic.

Zwaan, R.A. (2021). Drang naar samenhang: de psychologie van het begrijpen. Amsterdam: Boom.

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen is hier te vinden.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#101 Wat is gezond verstand?

Sun, 04 Feb 2024 23:00:07 GMT

Niet de weg op gaan als er een sneeuwstorm wordt verwacht, voldoende groente en fruit eten en gele en blauwe verf met elkaar mengen als je groen wil hebben. Allemaal kwesties van gezond verstand. En hoewel we niet precies de vinger kunnen leggen op wat iets nu precies ‘gezond verstand’ maakt, gaat het wel om zaken waar iedereen met gezond verstand het mee eens is. Toch? In deze aflevering bespreken we interessant onderzoek naar ons gezonde verstand.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Whiting M.E., & Watts, D.J. (2024). A framework for quantifying individual and collective common sense. PNAS, 121(4), e2309535121.

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen is hier te vinden.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#100 Jubileumaflevering

Sun, 28 Jan 2024 22:45:00 GMT

Het is feest, want dit is onze 100e aflevering! We staan uiteraard uitgebreid stil bij deze mijlpaal (want dat is wat mensen doen bij mijlpalen), eten een tompouce om de feestvreugde te verhogen (maar hoe eet je die eigenlijk?), bespreken hoe kleur de aantrekkelijkheid van eten bepaald (want onze tompouce is nogal zwart) en gaan tot slot in op burgerwetenschap (waarvan de nationale vogeltelling een mooi voorbeeld is). Kortom, een beetje chaotisch feestje, maar wel gezellig.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bron

Bannert, M.M., & Bartels, A. (2013). Decoding the Yellow of a Gray Banana. Current Biology, 23, 2268-2272

Jerónimo, R., Rocha, M.L., & Simão, C. (sept. 2019). The Snow White Effect: How Food Colour Saturation Impacts Food Likeability and Perceived Weight. Instituto universitário de Lisboa.

Blogpost: The Science of Milestone Birthdays

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen is hier te vinden.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

# 99 Is het erg als de mens uitsterft?

Sun, 21 Jan 2024 23:00:27 GMT

Terwijl de wetenschap de vraag probeert te beantwoorden of de mens met uitsterven wordt bedreigd, bespreken wij alvast vanuit een meer filosofisch perspectief of het uitsterven van de mens eigenlijk erg zou zijn. Hier zijn binnen de filosofie verschillende ideeën over die de revu zullen passeren. Ook bespreken we hoe er binnen de psychologie onderzoek naar dit onderwerp wordt gedaan. Toegegeven, het is niet het gezelligste onderwerp dat we ooit hebben behandeld, maar wel zeer interessant en aan het eind van de uitzending wordt er aardig gelachen.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Torres, É.P. (2023, February 20). The ethics of human extinction. Aeon. https://aeon.co/essays/what-are-the-moral-implications-of-humanity-going-extinct

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen is hier te vinden.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#98 Waarom praten wij (niet) met vreemden? (herhaling van aflevering 37)

Sun, 14 Jan 2024 23:00:26 GMT

(Dit is een herhaling van aflevering 37. Aan het begin legt Anita uit waarom zij deze week gedwongen was met vreemden te praten en waarom we nu een herhaling hebben. Volgende week is er weer een nieuwe aflevering.)

Een praatje maken met een vreemde in de bus, supermarkt of op straat. We doen het maar weinig, terwijl veel mensen het wel leuk vinden om door een ander aangesproken te worden. Ook zitten er allerlei voordelen aan praten met vreemden. Wat zijn deze voordelen? En wat houdt ons tegen om een praatje aan te knopen met een onbekende? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek proberen we deze vragen te beantwoorden.

Bronnen

Atir, S., Wald, K.A., & Epley, N. (2022). Talking with strangers is surprisingly informative. Proceedings of the National Academy of Sciences, 119(34), https://doi.org/10.1073/pnas.2206992119

Onderzoek Quest: https://www.quest.nl/mens/psychologie/a40817023/praten-met-een-vreemdeling-dat-vinden-we-hartstikke-ongemakkelijk/

Oostenrijkse begroetingen:

https://de.statista.com/statistik/daten/studie/1047647/umfrage/umfrage-zur-haeufigsten-gruss-und-verabschiedungsform-in-oesterreich-nach-geschlecht/#professional

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#97 Hufterig gedrag in groepen

Sun, 07 Jan 2024 23:01:46 GMT

Een nieuw jaar is aangebroken, maar helaas niet ingeluid zonder problemen. In verschillende steden zijn hulpverleners het slachtoffer geworden van vuurwerk. Soms hadden groepen zich - volgens de politie - zelfs voorbereid op geweld tegen hulpverleners. Dat roept de vraag op of mensen zich in groepen meer hufterig gedragen dan wanneer zij alleen zijn. Zo ja, hoe komt dat? En kunnen we er ook voor zorgen dat mensen zich in groepen juist beter gaan gedragen (dan individueel)? Deze vragen staan centraal in deze aflevering van Drang naar Samenhang. Daarnaast geeft Rolf belangrijke inside information over welke (ham)burgers je niet moet bestellen in Oostenrijk en hebben we het over een alternatieve betekenis van het woord “neut”.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

Bronnen

Bauer, M., Cahlíková, J., Katreniak, D.C., Chytilová, J., Cingl, L., Želinský, T., (2023). Nastiness in groups. Journal of the European Economic Association, jvad072, https://doi.org/10.1093/jeea/jvad072

Le Bon, G. (1895). The Crowd. New York, NY: Viking.

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen is hier te vinden.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#96 Winter Sleep (film)

Sun, 17 Dec 2023 23:00:29 GMT

Toegegeven, je komt er niet echt van in de kerstsfeer, maar Winter Sleep (2014) is wel een indrukwekkende film met schitterende winterse beelden. In deze ruim 3 uur durende film staat de dialoog centraal. In deze aflevering bespreken we kort de indruk die de film op ons heeft achtergelaten toen we deze bijna 10 jaar geleden voor het eerst bekeken en daarna uitgebreid waarom we ook nu weer zo van Winter Sleep hebben genoten. Met deze winterfilm sluiten we het jaar 2023 af. Een jaar waarin we ruim 40 afleveringen hebben gemaakt. En in 2024 gaan we vrolijk verder.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Blogpost van Rolf over de film Winter Sleep.

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen is hier te vinden.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#95 Aandacht

Sun, 10 Dec 2023 23:01:47 GMT

We merken zelf dat we steeds meer moeite moeten doen om onze aandacht bij het lezen van een boek of het kijken van een film te kunnen houden. Ook gebeurt het regelmatig dat we een voetbalwedstrijd kijken met de laptop erbij. Het blijkt dat we lang niet de enigen zijn van wie de aandachtsspanne af is genomen of die denken te kunnen multitasken. In deze aflevering staan we stil bij deze observaties. We proberen te achterhalen wat er met onze aandacht aan de hand is. Ook bespreken we wetenschappelijk onderzoek naar multitasken. Tot slot kondigen we voor volgende week een winterfilm aan. Welke dat is, hoor je aan het eind van de aflevering (als je je aandacht erbij kan houden tenminste).

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Artikel NPO kennis

Artikel RTLnieuws

Artikel Verywell Mind

Artikel Volkskrant

Blogpost van Rolf over de film Winter Sleep.

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen is hier te vinden.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#94 Een goed gesprek voeren

Sun, 26 Nov 2023 23:01:44 GMT

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Clark, H.H., & Fox Tree, J.E. (2002) Using uh and um in spontaneous speaking. Cognition, 84, 73-111.

Pickering, M.J. & Garrod, S. (2004). Toward a mechanistic psychology of dialogue. Behavioral and Brain Sciences, 27,169-190.

Artikel Onze Taal

Artikel Volkskrant

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen is hier te vinden.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#93 Een spel tegen complotdenken

Sun, 19 Nov 2023 23:01:20 GMT

Over complotdenken en het geloof in complotverhalen hebben we al verschillende afleveringen gemaakt. Een vraag die veel onderzoekers bezighoudt, is wat je nu kunt doen om mensen kritisch(er) na te laten denken over complotverhalen. De organisatie School of Thought heeft hiervoor een gratis online spel ontwikkeld. Wij stapten (nou ja, stapten) aan boord van het ruimteschip van Captain Zardulu om dit spel te spelen. In deze aflevering hoor je over onze ervaringen en de wetenschap achter de opzet van dit spel.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Spel tegen complotdenken: https://theconspiracytest.org/

Materialen: https://thethinkingshop.org/

Organisatie: https://www.schoolofthought.org/

Joe Bidens True Scotsman Fallacy: https://edition.cnn.com/2020/05/22/politics/biden-charlamagne-tha-god-you-aint-black/index.html

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#92 Buitenspelen en mentaal welzijn

Sun, 12 Nov 2023 23:01:51 GMT

Wij hebben zelf als kind veel buiten gespeeld, hutten bouwen, nieuwe spelletjes bedenken en de omgeving verkennen met je buurkinderen. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat kinderen tegenwoordig veel minder vaak buiten spelen zonder dat er toezicht is. Dat heeft te maken met de toegenomen verkeersdrukte en angst voor criminaliteit. Maar is het wel zo verstandig om kinderen nauwelijks zonder toezicht te laten spelen? In deze aflevering bespreken we een artikel dat ingaat op het belang van zonder toezicht spelen en naar school gaan voor de mentale gezondheid van kinderen.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Gray, P., Lancy, D. F., & Bjorklund, D. F. (2023). Decline in Independent Activity as a Cause of Decline in Children's Mental Well-being: Summary of the Evidence. The Journal of Pediatrics, 260, 113352. https://doi.org/10.1016/j.jpeds.2023.02.004

Website met grappige correlaties: https://tylervigen.com/spurious-correlations

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen is hier te vinden.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#91 Ons collectieve geheugen voor terroristische aanslagen

Sun, 05 Nov 2023 23:01:23 GMT

Er zijn verschillende manieren om te onderzoeken hoe wij gebeurtenissen begrijpen. In deze aflevering bespreken we onderzoek naar het begrijpen van terroristische aanslagen in Europa. Om dit te doen hebben de onderzoekers gekeken naar welke Wikipedia-pagina’s voorafgaand aan een aanslag en direct daarna het meest werden bekeken. Een analyse van dit kijkgedrag geeft ons interessante informatie over waar onze aandacht na een aanslag naar uit gaat. Zo blijken we direct na een aanslag vooral informatie over de daders en onze eigen veiligheid op te zoeken, maar na enige tijd hebben we meer behoefte aan informatie om onderscheid te kunnen maken tussen onszelf en de daders. Hoe dit precies zit en wat ons dit vertelt over het begrijpen van gebeurtenissen bespreken we in deze aflevering. Ook hoor je wat Rolf van het nieuwe nummer van de Beatles vindt.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bron

Jović, M., Šubelj, L., Golob, T., Makarovič, M., Yasseri, T., Krstićev, D.B., Škrbić, S., & Levnajić, Z. (2023). Terrorist attacks sharpen the binary perception of “Us” vs. “Them”. Scientific Reports, 13:12451. https://doi.org/10.1038/s41598-023-39035-3

Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen is hier te vinden.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#90 Hoe onze collectieve aandacht steeds sneller verschuift (heruitzending)

Sun, 29 Oct 2023 23:01:39 GMT

Het nieuws van de afgelopen weken werd gedomineerd door de situatie in Israël. De situatie in Oekraïne verdwijnt daarmee meer naar de achtergrond en over Corona - het virus dat zeker drie jaar lang het nieuws domineerde - horen we nu nauwelijks meer. In dit licht is onze aflevering van 9 januari van dit jaar (aflevering 53) weer relevant. Die aflevering ging namelijk over verschuivingen in onze collectieve aandacht, die elkaar elkaar in rap tempo opvolgen. Door technologische ontwikkelingen kunnen we ons sneller verplaatsen, sneller communiceren en produceren dan vroeger. Wat heeft dit voor gevolgen voor onze individuele, maar ook collectieve aandacht? En wat voor bewijs is er vanuit wetenschappelijk onderzoek voor deze sociale versnelling?

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek gespeeld en geschreven door Rolf Zwaan

Bronnen

Lorenz-Spreen, P., Mønsted, B.M., Hövel, P. et al. (2019). Accelerating dynamics of collective attention. Nature Communications, 10, 1759. https://doi-org.eur.idm.oclc.org/10.1038/s41467-019-09311-w

Wolf, F., Lehmann, S., & Lorenz-Spreen, P. (2022). Successive cohorts of Twitter users show increasing activity and shrinking content horizons. Journal of Quantitative Description: Digital Media, 2, 1-36.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#89 - Is de angst voor AI terecht?

Sun, 22 Oct 2023 22:01:27 GMT

De ontwikkelingen op het gebied van Artificial Intelligence (AI) worden niet door iedereen met bewondering gevolgd. Er zijn heel wat mensen die zich zorgen maken over deze ontwikkelingen, met name in relatie tot misinformatie. Zorgt AI er niet voor dat er straks veel meer en veel overtuigendere misinformatie is? En maakt AI niet dat we steeds beter persoonlijk kunnen worden benaderd met misinformatie? In deze aflevering bespreken we een wetenschappelijk artikel dat op basis van inzichten uit de communicatiewetenschap, cognitiewetenschap en politicologie stelt dat we ons eigenlijk helemaal geen zorgen hoeven maken.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Simon, F. M., Altay, S., & Mercier, H. (2023). Misinformation reloaded? Fears about the impact of generative AI on misinformation are overblown. Harvard Kennedy School (HKS) Misinformation Review, 4(5).

New York Times over explosie ziekenhuis Gaza: https://www.nytimes.com/2023/10/18/business/media/hospital-blast-gaza-reports.html

De afleveringen 57-59 hebben we eerder gemaakt over AI. In aflevering 47 bespraken we deepfakes en in aflevering 53 collectieve aandacht. Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen is hier te vinden.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#88 Psychologie in de sport

Sun, 15 Oct 2023 22:01:00 GMT

Sporten - of je dit nu individueel doet of in teamverband - is leuk en goed voor lichaam en geest. Maar wat weten we vanuit psychologisch onderzoek over sport? Als je topsport wil bedrijven, is het dan verstandig om je vroeg te specialiseren? Of moet je juist veel verschillende sporten beoefenen? En welke persoonlijke factoren dragen bij aan iemands successen op sportief vlak? In deze aflevering komen deze en andere vragen rondom sport en psychologie aan bod.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bron

Beauchamp M.R., Kingstone, A., & Ntoumanis, N. (2023). The psychology of athletic endeavor. Annual Review of Psychologie, 74, 597-624. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-012722-045214

Bekijk hier het overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#87 Individu of systeem: de strijd om echte verandering

Sun, 08 Oct 2023 22:01:48 GMT

In de vorige aflevering bespraken we een recent wetenschappelijk artikel waarin wordt onderbouwd dat een focus op acties van het individu succesvolle oplossingen voor o.a. obesitas, klimaatverandering, en wegwerpplastic in de weg zitten. Ze leiden namelijk af van veranderingen van het systeem waarin we leven (tot grote vreugde van bedrijven die blij zijn met de status quo) en juist dat soort veranderingen zijn nodig om de hedendaagse problemen het hoofd te bieden. Verschillende andere onderzoekers hebben op deze conclusie gereageerd. De reacties variëren van mensen die het hiermee eens zijn, tot mensen die zich persoonlijk aangevallen voelen en stellen dat er sprake is van een complot. In deze aflevering bespreken we een aantal van deze reacties.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

https://www.newyorker.com/magazine/2023/10/09/they-studied-dishonesty-was-their-work-a-lie

Bekijk hier het overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#86 Waarom BP de carbon footprint bedacht

Sun, 01 Oct 2023 22:01:18 GMT

In deze aflevering bespreken we een recent wetenschappelijk artikel waarin wordt onderbouwd dat een focus op acties van het individu succesvolle oplossingen voor o.a. obesitas, klimaatverandering, en wegwerpplastic in de weg zitten. Ze leiden namelijk af van veranderingen van het systeem waarin we leven (tot grote vreugde van bedrijven die blij zijn met de status quo) en juist dat soort veranderingen zijn nodig om de hedendaagse problemen het hoofd te bieden.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Artikel sugar tax in de Los Angeles Times: https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2010-feb-07-la-na-soda-tax7-2010feb07-story.html

Artikel 10 jaar Stoptober: https://www.ad.nl/binnenland/sinds-stoptober-zijn-al-ruim-600-000-mensen-van-sigaret-af-je-sleept-elkaar-er-doorheen~acab969e/

Bekijk hier het overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#85 Nostalgie

Sun, 24 Sep 2023 22:01:30 GMT

Met veel plezier terugdenken aan dat ene feestje op de middelbare school en tegelijkertijd een gevoel van weemoed ervaren omdat die tijd voorbij is (en nooit meer terugkomt), dat is nostalgie. In deze aflevering bespreken we de positieve psychologische effecten van nostalgie en ook hoe nostalgie in de politiek en reclame ingezet kan worden om ons te beïnvloeden. Verder staan we stil bij archeologisch onderzoek naar nostalgie en natuurlijk hebben we het ook over waar wij zelf nostalgisch van worden.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Juhl, J., & Biskas, M. (2023). Nostalgia: An impactful social emotion. Current Opinion in Psychology, 49: 101545.

Knight, M.G. (2023). Nostalgia in the prehistoric archaeological record. Current Opinion in Psychology, 49: 101560.

Lammers, J. (2023). Collective nostalgia and political ideology. Current Opinion in Psychology, 49: 101607.

Leunissen, J.M. (2023). Diamonds and rust: The affective ambivalence of nostalgia. Current Opinion in Psychology, 49: 101541.

Weingarten, E., & Wei, Ziwei (2023). Nostalgia and consumer behavior. Current Opinion in Psychology, 49:101555.

Wohl, M.J.A., Stefaniak, A., & Smeekes, A. (2023). Current Opinion in Psychology, 49: 101542.

In eerdere afleveringen hebben we ook gesproken over self-(dis)continuïteit (afl. 45) en de illusie van moreel verval (het gevoel dat vroeger alles beter was, afl. 77). Bekijk hier het overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#84 De psychologie van de platte aarde 2

Sun, 17 Sep 2023 22:01:59 GMT

Dat de aarde plat is en zich onder een koepel bevindt is een bekend voorbeeld van een complotverhaal. Om te begrijpen hoe het geloof hierin tot stand komt, is het belangrijk om aanhangers van dit verhaal te spreken en waar kan dat beter dan op het internationale congres voor Flat Earthers (mensen die geloven dat de aarde plat is)? In deel 2 van de aflevering “De psychologie van de de platte aarde” gaan we verder met het bespreken van een wetenschappelijk artikel waarvan één van de auteurs het Flat Earth International Conference heeft bezocht. De belangrijkste vraag die we beantwoorden is hoe groepsprocessen het geloof in complotverhalen in stand kunnen houden en zelfs versterken.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Thema’s van de podcast: https://rolfzwaan.blogspot.com/2023/02/themas-van-de-podcast.html

Bronnen

Fernbach, P.M., & Bogard, J.E. (2023). Conspiracy theory as individual and group behavior: Observations from the Flat Earth International Conference. Topics in Cognitive Science, 1-19. DOI: 10.1111/tops.12662

NTR Focus Complotdenken tv uitzending: https://ntr.nl/site/tekst/NTR+Wetenschap/117

NTR Focus Complotdenken podcast aflevering 1: https://www.nporadio1.nl/podcasts/focus-wetenschap/91476/1-complotdenken-1-het-konijnenhol-in-s02

NTR Focus Complotdenken podcast aflevering 2: https://www.nporadio1.nl/podcasts/focus-wetenschap/91828/2-complotdenken-2-het-complotbrein-s02

In eerdere afleveringen kwamen complotverhalen en complotdenkers ook uitgebreid aan bod. Bekijk hier het overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#83 De psychologie van de platte aarde 1

Sun, 10 Sep 2023 22:00:16 GMT

Dat de aarde plat is en zich onder een koepel bevindt is een bekend voorbeeld van een complotverhaal. Om te begrijpen hoe het geloof hierin tot stand komt, is het belangrijk om aanhangers van dit verhaal te spreken en waar kan dat beter dan op het internationale congres voor Flat Earthers (mensen die geloven dat de aarde plat is)? In deze aflevering bespreken we een wetenschappelijk artikel dat - op basis van de ervaringen van één van de auteurs op dit congres (en zijn interactie met de aanwezigen) - met belangrijke inzichten komt om richting te geven aan het onderzoek naar (het geloof in) complotverhalen. We hebben hier zoveel over te vertellen dat we volgende week vrolijk verder gaan met deel 2.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Thema’s van de podcast: https://rolfzwaan.blogspot.com/2023/02/themas-van-de-podcast.html

Bronnen

NTR Focus Complotdenken tv uitzending: https://ntr.nl/site/tekst/NTR+Wetenschap/117

NTR Focus Complotdenken podcast aflevering 1: https://www.nporadio1.nl/podcasts/focus-wetenschap/91476/1-complotdenken-1-het-konijnenhol-in-s02

NTR Focus Complotdenken podcast aflevering 2: https://www.nporadio1.nl/podcasts/focus-wetenschap/91828/2-complotdenken-2-het-complotbrein-s02

Uscinski, J., Enders, A., Klofstad, C., Seelig, M., Drochon, H., Premaratne, K., & Murthi, M. (2022). Have beliefs in conspiracy theories increased over time? PLoS ONE 17(7): e0270429. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0270429

In eerdere afleveringen kwamen complotverhalen en complotdenkers ook uitgebreid aan bod. Bekijk hier het overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#82 Zomerfilms 5 - Still Alice

Sun, 03 Sep 2023 22:01:13 GMT

Tijdens de zomer bespreken we om de week een film die gaat over één van de thema’s die we in onze podcast behandelen. Vandaag bespreken we de film Still Alice (2014) waarin de hoofdpersoon, Alice, kort na haar 50e verjaardag de diagnose #Alzheimer krijgt. De film gaat over de uitdagingen waar zij en haar familie mee te maken krijgen tijdens het verloop van de ziekte. Hoewel deze thematiek natuurlijk over het #geheugen gaat, is er ook een sterke link met #identiteit. Hoe lang blijft Alice still Alice? Heb je de film (nog) niet gezien, dan kun je hier lezen hoe je deze kunt bekijken. Je vindt hier ook een samenvatting van de film.

Benieuwd in welke afleveringen we het al over het geheugen en identiteit hebben gehad? Bekijk dan hier het overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen.

Bronnen

Overzicht van de huidige stand van zaken rondom Alzheimer, National Institute on Aging:

https://www.nia.nih.gov/health/alzheimers-disease-fact-sheet

Overzicht vragen Mini-Mental State Examination (MMSE): https://meetinstrumentenzorg.nl/wp-content/uploads/instrumenten/MMSE-meetinstr-gestand.pdf

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#81 Zomerfilms 4 - Her

Sun, 20 Aug 2023 22:01:08 GMT

Tijdens de zomer bespreken we om de week een film die gaat over één van de thema’s die we in onze podcast behandelen. Vandaag bespreken we de film Her (2013) waarin de hoofdpersoon, Theodore, een relatie krijgt met Samantha, een operating system. Hoewel niet iedereen in zijn omgeving deze relatie ziet zitten, lijkt Theodore gelukkiger dan ooit. Dat leidt tot de vraag hoe ver je met AI kunt gaan en hoe ver je zou moeten willen gaan. Heb je de film (nog) niet gezien, dan kun je hier lezen hoe je deze kunt bekijken. Je vindt hier ook een samenvatting van de film.

Benieuwd in welke afleveringen we het al over AI hebben gehad? Bekijk dan hier het overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#80 Zomerfilms 3 - Rashomon

Sun, 06 Aug 2023 22:01:36 GMT

Tijdens de zomer bespreken we om de week een film die gaat over één van de thema’s die we in onze podcast behandelen. Vandaag bespreken we de film Rashomon (1950) waarin we horen over eenzelfde gebeurtenis, de moord op een samoerai, van verschillende betrokkenen, namelijk de houthakker die het lichaam vindt, de vrouw van de samoerai, de samoerai zelf en de bandiet die beiden heeft overvallen in het bos. De verklaringen van deze personages komen niet overeen waardoor je als kijker met de vraag zit wat er nu precies is gebeurd. Heb je de film (nog) niet gezien, dan kun je hier lezen hoe je deze gratis kunt bekijken. Je vindt hier ook een samenvatting van de film.

De Japanse auteur op wiens naam Rolf kon komen in deze aflevering is Keigo Higashino. Meer over het geheugen kun je horen in de afleveringen 46, 56, 68 en 77. Over persoonlijke identiteit gaat het onder andere in de afleveringen 16 en 45.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#79 Zomerfilms 2 - Arrival

Sun, 23 Jul 2023 22:01:38 GMT

Tijdens de zomer bespreken we om de week een film die gaat over één van de thema’s die we in onze podcast behandelen. Vandaag bespreken we de film Arrival (2016) waarin de hoofdfiguur, linguïst Louise Banks, van het Amerikaanse leger de opdracht krijgt om uit te vinden met welk doel een groep aliens naar de aarde is gekomen. Om dit te doen moet zij een manier vinden om met deze aliens, de zogenaamde heptapods, te communiceren en hun taal te ontcijferen. Heb je de film (nog) niet gezien, dan kun je deze huren of kopen via Pathe Thuis: https://www.pathe-thuis.nl/film/4451/arrival. Een samenvatting van de film vindt je hier: https://rolfzwaan.blogspot.com/2023/07/zomerfilms-2-arrival.html

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Twitter

Hoe kun je praten met aliens die communiceren in een taal die je niet kent? Daarover gaat de film Arrival. In aflevering 79 van #DrangNaarSamenhang bespreken we deze interessante film.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#78 Zomerfilms 1 - Pi

Sun, 09 Jul 2023 22:01:23 GMT

Tijdens de zomer doen we wat nieuws! Om week bespreken we een film die gaat over één van de thema’s die we in onze podcast behandelen. Vandaag is de beurt aan Pi, een zwart-witfilm uit 1998, waarin de hoofdfiguur probeert de wereld te begrijpen aan de hand van getallen. Heb je de film (nog) niet gezien, dan kun je deze hier downloaden: https://www.film.nl/film/pi. Een samenvatting van de film vind je hier: https://rolfzwaan.blogspot.com/2023/07/films-voor-de-podcast-1-pi.html. Je kunt ons bereiken via drangcast@gmail.com.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#77 Was alles vroeger echt beter?

Sun, 25 Jun 2023 22:01:44 GMT

Het gevoel dat vroeger alles beter was, bekruipt ons allemaal wel eens. Je zou kunnen denken dat dat komt omdat vroeger alles beter was. Het gekke is alleen dat mensen vroeger ook al dachten ‘dat alles vroeger beter was’. Dat kan twee dingen betekenen, óf we zijn het als mensheid steeds slechter gaan doen, óf we leven in een illusie van verval. Een recente studie lijkt dit laatste idee te ondersteunen. We bespreken dit onderzoek en gaan in op mogelijke verklaringen voor deze ‘illusie van verval’. Daarnaast presenteren we ons programma voor de zomer, waarin we om de week een film gerelateerd aan een onderwerp van de podcast zullen gaan bekijken én bespreken. Welke films op het programma staan, hoor je aan het eind.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Thema’s van de podcast: https://rolfzwaan.blogspot.com/2023/02/themas-van-de-podcast.html

Bron

Mastroianni, A.M. & Gilbert, D.T. (2023). The illusion of moral decline. Nature. https://doi.org/10.1038/s41586-023-06137-x

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#76 Complotdenkers: wappies of snappies?

Sun, 18 Jun 2023 22:01:54 GMT

Wat zegt recent wetenschappelijk onderzoek over de omvang van het geloof in complotverhalen? En wat zijn de nieuwste inzichten rondom een veelgebruikte test om vatbaarheid voor het geloof in complotverhalen vast te stellen? En waarom noemen sommige complotdenkers zichzelf “snappies” in plaats van wappies? Het komt allemaal aan de orde in deze aflevering.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Thema’s van de podcast: https://rolfzwaan.blogspot.com/2023/02/themas-van-de-podcast.html

Bronnen

Byrd, N., Joseph, B., Góngora, G., & Sirota, M. (2023). Tell Us What You Really Think: A Think Aloud Protocol Analysis of the Verbal Cognitive Reflection Test. Journal of Intelligence, 11. DOI:10.3390/jintelligence11040076

Bowes, S. M., Costello, T. H., & Tasimi, A. (2023, April 25). The Conspiratorial Mind: A Meta-Analytic Review of Motivational and Personological Correlates. https://doi.org/10.31234/osf.io/cusq8 (te verschijnen in Psychological Bulletin).

Ericsson, K. A., & Simon, H. A. (1980). Verbal reports as data. Psychological Review, 87, 215–251. https://doi.org/10.1037/0033-295X.87.3.215

NTR Focus Complotdenken tv uitzending: https://ntr.nl/site/tekst/NTR+Wetenschap/117

NTR Focus Complotdenken podcast aflevering 1: https://www.nporadio1.nl/podcasts/focus-wetenschap/91476/1-complotdenken-1-het-konijnenhol-in-s02

NTR Focus Complotdenken podcast aflevering 2: https://www.nporadio1.nl/podcasts/focus-wetenschap/91828/2-complotdenken-2-het-complotbrein-s02

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#75 Waarom we meer feedback zouden moeten geven

Sun, 11 Jun 2023 22:01:53 GMT

Shownotes - Waarom we meer feedback zouden moeten geven

Je staat met iemand te praten op een receptie en de ander heeft iets groens tussen zijn tanden zitten. Wijs je die ander daar op, of houdt je je mond? Uit onderzoek blijkt dat we er vaak voor kiezen om de ander niet te helpen met constructieve feedback (‘Er zit iets tussen je tanden’) en daar zijn goede redenen voor. Eén daarvan zou kunnen zijn dat we de behoefte van de ander om feedback te ontvangen niet goed kunnen inschatten. In deze aflevering bespreken we verschillende experimenten waarin dit nader is onderzocht. Ook beantwoorden we de vraag hoe je over de drempel voor het geven van feedback heen kunt stappen.

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Thema’s van de podcast: https://rolfzwaan.blogspot.com/2023/02/themas-van-de-podcast.html

Bronnen

Abi-Esber, N., Abel, J., Schroeder, J., & Gino, F. (2022). “Just wanted to let you know…” Underestimating others’ desire for constructive feedback. Journal of Personality and Social Psychology, 123(6), 1362–1385.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#74 Vogels en onze mentale gezondheid

Sun, 04 Jun 2023 22:01:14 GMT

Zelf worden wij vrolijk van een stel pimpelmezen dat een nestje in onze tuin heeft en het gekwetter van vogeltjes in de vroege ochtend. Maar wat zegt wetenschappelijk onderzoek over het effect van vogels (en hun geluid) op onze mentale gezondheid?

Onderzoek: Dr. Anita Eerland, prof.dr. Rolf Zwaan

Presentatie: Rolf Zwaan & Anita Eerland

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Hammoud, R., Tognin, S., Burgess, L., Bergou, N., Smythe, M., Gibbons, J., Davidson, N., Afifi, A., Bakolis, I., & Mechelli, A. (2022). Smartphone-based ecological momentary assessment reveals mental health benefits of birdlife. Scientific Reports, 12, 17589. https://doi.org/10.1038/s41598-022-20207-6

Stobbe, E., Sundermann, J., Ascone, L. et al. Birdsongs alleviate anxiety and paranoia in healthy participants. Sci Rep 12, 16414 (2022). https://doi.org/10.1038/s41598-022-20841-0

Link app: https://www.urbanmind.info/

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#73 Psychologie van de psychedelica (update)

Sun, 28 May 2023 22:01:35 GMT

Dit is een update van aflevering 63 waarin we Dr. Michiel van Elk, universitair hoofddocent aan de Universiteit van Leiden, interviewden. Michiel heeft in het verleden onderzoek gedaan naar taal en handelen, daarna naar religie en nu houdt hij zich bezig met de vraag wat er in ons brein gebeurt onder invloed van psychedelica. Hij schreef een boek over dit onderzoek én zijn persoonlijke ervaringen met psychedelica. Aan het eind van deze aflevering meer over wat wetenschappelijk onderzoek ons leert over hoe verschillende diersoorten bij mensen een psychedelische ervaring kunnen bewerkstelligen.

Onderzoek en presentatie:

Dr. Anita Eerland

Prof.dr. Rolf Zwaan

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Goodden, J. (2017). Riding so high: The Beatles and Drugs. New York: Pearl and Pepper.

Van Elk, M. (2021). Een nuchtere kijk op psychedelica: wat de wetenschap ons kan leren over geestverruiming. Das Mag Uitgeverij B.V.

van Elk, M., & Fried, E.I. (2023, March 10). History repeating: A roadmap to address common problems in psychedelic science. https://doi.org/10.31234/osf.io/ak6gx

Een Nuchtere Kijk playlist

https://open.spotify.com/playlist/3ne9HAWuE915cbNSAGxl8p?si=a93f86edaeef450b

Artikel Groene Amsterdammer

https://www.groene.nl/artikel/beperkingen-bij-geestverruimers

Artikel Science News

https://www.sciencenews.org/article/sonoran-desert-toad-psychedelic-animal-chemistry

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#72 Muziek en het brein

Sun, 21 May 2023 22:01:41 GMT

Een muziekinstrument leren spelen, een concert van je favoriete artiest bijwonen en dansen op de nummers van je playlist. Veel mensen kunnen zich een leven zonder muziek niet voorstellen, maar is de manier waarop we omgaan met muziek en hierop reageren universeel? Als dat zo is, dan zouden mensen - ongeacht hun cultuur - muziek op eenzelfde manier moeten interpreteren. Ook zouden heel jonge kinderen dan al op muziek moeten reageren. Recent onderzoek kijkt naar bewijs voor deze twee voorwaarden voor de universaliteit van muziek. Daarnaast bespreken we enkele studies naar verrassende positieve effecten van het maken en luisteren naar muziek.

Heb je een filmtip voor ons? Dan kun je hier een suggestie voor een thema vinden: https://rolfzwaan.blogspot.com/2023/02/themas-van-de-podcast.html. Je kunt ons mailen via drangcast@gmail.com. We horen graag van je!

Research: Dr. Anita Eerland, Prof.dr. Rolf Zwaan

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Bonus, J.A., Watts, J., & Francemone, C.J. (2022). When 'meaningless' means more: biographic resonance and audience appreciation of popular entertainment. Journal of Communication. DOI: 10.1093/joc/jqac028

Kourtesis, P., Amir, R., Linnell, J., Argelaguet, F., & MacPherson, S.E. (2023). Cybersickness, cognition, & motor skills: The effects of music, gender, and gaming experience. IEEE Transactions on Visualization and Computer Graphics, 29(5): 2326 DOI: 10.1109/TVCG.2023.3247062

Marie, D., Müller, C.A.H., Altenmüller, E., Van De Ville, D., Jünemann, K., Scholz, D.S., Krüger, T.H.C., Worschech, F., Kliegel, M., Sinke, C., & James, C.E. (2023). Music interventions in 132 healthy older adults enhance cerebellar grey matter and auditory working memory, despite general brain atrophy. Neuroimage: Reports, 3(2): 100166 DOI: 10.1016/j.ynirp.2023.100166

Singh, M., & Mehr, S.A. (2023). Universality, domain-specificity and development of psychological responses to music. Nature Reviews Psychology. https://doi-org.eur.idm.oclc.org/10.1038/s44159-023-00182-z

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#71 ChatGPT en het Songfestival

Sun, 14 May 2023 22:01:33 GMT

Een aflevering waarin we zowel de nieuwste ontwikkelingen van ChatGPT als het Songfestival bespreken (en dan met name wetenschappelijk onderzoek rondom het songfestival en de Europese politiek). Hoewel deze onderwerpen niets met elkaar te maken lijken te hebben, is er wel degelijk een link te vinden. Daarnaast doet Rolf een voorspelling over het Songfestival van 2024.

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Gibbs, R.W., Kushner, J.M. & Mills, W.R. (1991). Authorial intentions and metaphor comprehension. J Psycholinguist Res 20, 11–30. https://doi.org/10.1007/BF01076917

Volkskrant: https://www.volkskrant.nl/kijkverder/v/2023/ai-in-de-journalistiek-de-strijd-om-de-waarheid-verhevigt~v717025/

Washington Post:

https://www.washingtonpost.com/technology/2023/05/07/ai-beginners-guide/?utm_campaign=wp_post_most&utm_medium=email&utm_source=newsletter&wpisrc=nl_most&carta-url=https%3A%2F%2Fs2.washingtonpost.com%2Fcar-ln-tr%2F39f104a%2F6457c68fa61bab12f75763ba%2F596aef99ade4e24119aa832e%2F8%2F54%2F6457c68fa61bab12f75763ba

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#70 De psychologie van klimaatontkenning

Sun, 07 May 2023 22:01:49 GMT

Ondanks vrij veel wetenschappelijk bewijs voor en consensus over klimaatverandering (en de rol van de mens daarbij) zijn er mensen die niet in klimaatverandering geloven. Vaak wordt er gedacht dat iemands politieke voorkeur een belangrijke rol speelt in het wel of niet geloven in klimaatverandering, maar is dat wel zo? In deze aflevering bespreken we recent onderzoek dat de invloed van politieke voorkeur en eerdere overtuigingen van mensen los van elkaar bestudeerd. Daarnaast bespreken we wat - volgens dit recente onderzoek - de rol is van redeneren op het geloof in klimaatverandering.

Muziek: Rolf Zwaan

Bron

Bago, B., Rand, D.G., & Pennycook, G., (2023). Reasoning about climate change. PNAS Nexus, 2(5). https://doi.org/10.1093/pnasnexus/pgad100

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#69 Klinken sommige talen mooier dan andere?

Sun, 30 Apr 2023 22:01:40 GMT

Intuitief hebben we allemaal waarschijnlijk wel een (lichte?) voorkeur voor bepaalde talen. Maar kun je met wetenschappelijk onderzoek vaststellen of er sprake is van een universele voorkeur? En zo ja, kun je dan vaststellen door welke klanken (of combinaties hiervan) dit komt? We bespreken een recent artikel waarin op zoek werd gegaan naar een antwoord op deze vragen. Daarnaast hebben we het over talen uit science fiction en fantasyfilms (zoals Klingon en Elvish), Rolfs zangervaring en onze persoonlijke voorkeuren voor talen (en stemmen).

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#68 Valse herinneringen

Sun, 23 Apr 2023 22:01:44 GMT

Ons geheugen is niet feilloos. We onthouden lang niet alles wat we meemaken. Dat is aan de ene kant fijn, want dan kan je die ene gênante ervaring vergeten. Aan de andere kant kan het heel vervelend zijn als je bijvoorbeeld vergeten bent dat je iemand al eens eerder hebt ontmoet. Naast het vergeten van gebeurtenissen die we hebben meegemaakt, kunnen we ook herinneringen hebben aan gebeurtenissen die we niet hebben meegemaakt. Dit worden valse herinneringen genoemd. Uit al wat ouder onderzoek blijkt dat je mensen door middel van suggestieve vragen zo’n valse herinnering kan laten aanmaken. Zo kan je mensen laten geloven dat zij als kind ooit verdwaald zijn geraakt in een winkelcentrum en vertellen ze vervolgens in geuren en kleuren over hun (valse!) herinnering aan deze gebeurtenis. Recent heeft een aantal andere onderzoekers dit oorspronkelijke onderzoek nog eens over gedaan. De resultaten van die studie bespreken we in deze aflevering.

Muziek: Rolf Zwaan

Bron

Murphy, G., Dawson, C.A., Huston, C., Ballantyne, L., Barrett, E., Cowman, C.S., Fitzsimons, C., Maher, J., Ryan K.M., & Greene, C.M. (2023). Lost in the mall again: A preregistered replication and extension of Loftus & Pickrell (1995). Memory, DOI: 10.1080/09658211.2023.2198327

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#67 (Bij)geloof

Sun, 16 Apr 2023 22:01:33 GMT

Geen date plannen op vrijdag de 13e, niet onder een ladder door lopen en toch maar even afkloppen - op ongelakt hout - als je als Feyenoord-fan uitspreekt dat ‘we’ dit jaar landskampioen worden. Zomaar wat voorbeelden van bijgeloof. Maar wat is bijgeloof nu eigenlijk? En hoe verschilt bijgeloof van geloof? Daarover gaan we in gesprek. Ook bespreken we recent onderzoek naar bovennatuurlijke verklaringen onder ruim 100 samenlevingen. Hoe groot is de kans dat een samenleving zoiets als een natuurramp toeschrijft aan een hogere macht? En hebben sociale verschijnselen, bijvoorbeeld oorlogsvoering, evenveel kans om aan een hogere macht toegeschreven te worden? Je hoort het allemaal in deze aflevering.

Muziek: Rolf Zwaan (& Stevie Wonder)

Bron

Jackson, J.C., Dillion, D., Bastian, B. et al. (2023). Supernatural explanations across 114 societies are more common for natural than social phenomena. Nature Human Behaviour. https://doi.org/10.1038/s41562-023-01558-0

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#66 De psychologie van de feestdagen (paasupdate)

Sat, 08 Apr 2023 22:03:42 GMT

Het is Pasen, dus in deze aflevering van Drang naar Samenhang duiken we in (het begrijpen van) rituelen en tradities rondom feestdagen. Dit is een paasupdate van aflevering 50, dus met speciale aandacht voor Pasen. Wat maakt iets een ritueel? Wat zijn mogelijke functies van rituelen? En hoe zijn rituelen anders dan gewoontes, scripts en tradities? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek proberen we deze vragen te beantwoorden. Daarnaast bespreken we enkele opvallende tradities rondom Pasen en Kerst uit landen om ons heen.

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Hobson, N. M., Schroeder, J., Risen, J. L., Xygalatas, D., & Inzlicht, M. (2018). The Psychology

of Rituals: An Integrative Review and Process-Based Framework. Personality and Social

Psychology Review, 22(3), 260–284. https://doi-org.eur.idm.oclc.org/10.1177/1088868317734944

Verhaal David Sedaris over tradities met Pasen: https://www.youtube.com/watch?v=N5apZmwR9UI

Blog post Rolf Zwaan over promotieplechtigheid in Finland: https://rolfzwaan.blogspot.com/2013/07/let-sabers-rattle-cross-cultural.html

De Zweedse kerstgeit: https://www.christmaholic.nl/julbocken-de-scandinavische-kerstgeit/

Extra poppetje in de Spaanse kerststal: https://en.wikipedia.org/wiki/Caganer

Dagen rondom Pasen uitgelegd: https://www.nu.nl/binnenland/6258406/van-aswoensdag-tot-pinksteren-de-dagen-rond-pasen-uitgelegd.html

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#65 De taal van Fake News

Sun, 02 Apr 2023 22:01:46 GMT

Taalgebruik is heel persoonlijk en kan iets vertellen over de identiteit van de spreker of schrijver. Maar kun je ook - door heel goed naar iemands taalgebruik te kijken - iets meer te weten komen over de heimelijke bedoelingen van een schrijver? Is het bijvoorbeeld mogelijk om door taalgebruik te analyseren onderscheid te maken tussen écht nieuws (bedoeld om te informeren) en desinformatie (bedoeld om te misleiden)? Over die interessante vraag buigen we ons in deze aflevering.

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Grieve, J., & Woodfield, H. (2023). The Language of Fake News. Cambridge University Press. DOI: 10.1017/9781009349161

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#64 Vooroordelen

Sun, 26 Mar 2023 22:01:36 GMT

Om efficiënt informatie te kunnen verwerken maken we (onbewust) gebruik van allerlei trucjes, ook wel biases of vooroordelen genoemd. Recent onderzoek laat zien dat een aantal van die trucjes gebaseerd is op dezelfde onderliggende overtuigingen. Zo leidt de overtuiging dat wij zelf en onze ervaringen een goed referentiepunt zijn tot allerlei onbewuste aannames over het gedrag van anderen. In deze aflevering bespreken we allerlei vooroordelen over onszelf en anderen en gaan we in op de overtuigingen die daaraan ten grondslag liggen.

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Oeberst, A., & Imhoff, R. (2023). Toward parsimony in bias research: A proposed common framework of belief-consistent information processing for a set of biases. Perspectives on Psychological Science. https://doi.org/10.1177/17456916221148147

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#63 De schaduwzijde van empathie

Sun, 19 Mar 2023 23:01:25 GMT

Empathie wordt gezien als fundament van veel positieve gedragingen. Zo zouden we door empathie geneigd zijn anderen te helpen. Een gebrek aan empathie wordt geassocieerd met negatieve situaties zoals misdaad en oorlog. Toch is empatisch zijn niet altijd alleen maar voordelig. Met andere woorden, er zit ook een schaduwzijde aan empathie. Over die schaduwzijde hebben we het in deze aflevering.

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

Bronnen

Bloom, P. (2017). Empathy and its discontents. Trends in Cognitive Sciences, 21, 24-31.

Davis, M.H. (1980). A multidimensional approach to individual differences in empathy. JSAS Catalog of Selected Documents in Psychology, 10, 85.

Weisz, E., & Cikara, M. (2021). Strategic regulation of empathy. Trends in Cognitive Sciences, 25(3), 213-227.

Interpersonal Reactivity Index https://fetzer.org/sites/default/files/images/stories/pdf/selfmeasures/EMPATHY-InterpersonalReactivityIndex.pdf

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#62 De psychologie van de psychedelica: interview met Michiel van Elk

Sun, 12 Mar 2023 23:05:41 GMT

In deze aflevering gaan we in gesprek met Michiel van Elk, universitair hoofddocent aan de Universiteit van Leiden. Michiel heeft in het verleden onderzoek gedaan naar taal en handelen, daarna naar religie en nu houdt hij zich bezig met de vraag wat er in ons brein gebeurt onder invloed van psychedelica. Over dit onderzoek én zijn persoonlijke ervaringen met psychedelica schreef Michiel een boek. Wat weten we over de werking van psychedelica? En wat leert dergelijk onderzoek ons over het begrijpen van de wereld?

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Goodden, J. (2017). Riding so high: The Beatles and Drugs. New York: Pearl and Pepper.

Van Elk, M. (2021). Een nuchtere kijk op psychedelica: wat de wetenschap ons kan leren over geestverruiming. Das Mag Uitgeverij B.V.

van Elk, M., & Fried, E.I. (2023, March 10). History repeating: A roadmap to address common problems in psychedelic science. https://doi.org/10.31234/osf.io/ak6gx

Een Nuchtere Kijk playlist

https://open.spotify.com/playlist/3ne9HAWuE915cbNSAGxl8p?si=a93f86edaeef450b

Artikel Groene Amsterdammer

https://www.groene.nl/artikel/beperkingen-bij-geestverruimers

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#61 De psychologie van dagdromen

Sun, 05 Mar 2023 23:01:56 GMT

Wanneer we met een activiteit bezig zijn, zoals de auto wassen of een tentamen maken, kunnen allerlei omgevingsfactoren ons afleiden. Maar ook onze eigen gedachten kunnen dat doen en dit wordt mind-wandering of dagdromen genoemd. In deze aflevering bespreken we op basis van psychologisch onderzoek hoe dagdromen onze gedachten en gevoelens beïnvloedt, of mindfulness een effect heeft op onze neiging tot dagdromen en welke voordelen er aan dagdromen kunnen zitten.

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Kieran CR Fox, Roger E Beaty, (2019). Mind-wandering as creative thinking: neural, psychological, and theoretical considerations, Current Opinion in Behavioral

Sciences, 27.

Poerio, G. L., and Smallwood, J. (2016), Daydreaming to navigate the social world: What we know, what we don't know, and why it matters. Social and Personality Psychology Compass, 10. 605– 618.

Schooler, J.W., Mrazek, M.D., Franklin, M.S., Baird, B., Mooneyham, B.W., Zedelius, C., & Broadway, J.M. (2014). Chapter one - The middle way: Finding the balance between mindfulness and mind-wandering. Psychology of Learning and Motivation, 60, 1-33.

Smallwood, J. & Schooler, J. (2015). The Science of Mind Wandering: Empirically Navigating the Stream of Consciousness. Annual Review of Psychology 66, 487-518

Zwaan, R.A., & Truitt, T.P. (1998). Smoking urges affect language processing. Experimental and Clinical Psychopharmacology, 6, 325-330.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#60 Hoe beïnvloeden anderen ons gedrag? (update)

Sun, 26 Feb 2023 23:01:07 GMT

Dit is een update van aflevering 42 waarin we aan het eind recent onderzoek naar zogenaamde dark patterns van webwinkels bespreken en daarmee enkele van onze eerdere vragen beantwoorden.

Een artikel gekocht dat we niet echt nodig hebben? Een abonnement afgesloten voor iets waar we nauwelijks gebruik van maken? Of een donatie gedaan terwijl we dat eigenlijk niet wilden? We vallen allemaal wel eens ten prooi aan de overtuigingstechnieken van een ander. Maar welke technieken zijn er zoal? Hoe werken ze? En hoe kunnen we ons ertegen wapenen? Aan de hand van psychologisch onderzoek proberen we deze vragen te beantwoorden.

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#59 En toen was daar Bing

Mon, 20 Feb 2023 21:22:56 GMT

In twee eerdere afleveringen hebben we uitgebreid over ChatGPT gesproken. We gingen in op de vraag wat ChatGPT is, of ChatGPT kan begrijpen en wat we weten vanuit wetenschappelijk onderzoek over ChatGPT. En toen was daar Bing, een A.I. die teksten genereert en een zoekmachine in één. Tot nu toe kon slechts een select gezelschap Bing testen, waaronder Kevin Roose, een columnist van de New York Times. Hij raakte er na een interactie met Bing (of eigenlijk Sidney) van overtuigd dat het grote gevaar van dergelijke chatbots zit in hun vermogen om mensen te helpen anderen te beïnvloeden. Hoe hij tot die conclusie komt en hoe bizar zijn interactie met Bing/Sidney is geweest, bespreken we in deze aflevering.

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Bostrom, N. (2012). The superintelligent will: Motivation and instrumental rationality in advanced artificial agents. Minds and Machines, 22(2).

Roose, K. (February 17, 2023). A conversation with Bing’s chatbot left me deeply unsettled. New York Times.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#58 Nog meer zin en onzin van ChatGPT

Sun, 12 Feb 2023 23:00:50 GMT

Er valt nog veel meer over ChatGPT te vertellen dan wat we in de vorige aflevering deden, dus ook in deze aflevering van Drang Naar Samenhang staat dit nieuwe AI programma centraal. We bespreken twee zeer recente wetenschappelijke studies naar ChatGPT. In één studie wordt onder andere gekeken naar het soort problemen dat mensen goed op kunnen lossen maar waar ChatGPT moeite mee heeft. De andere studie onderzoekt of het mogelijk is om teksten die gegenereerd zijn door ChatGPT te onderscheiden van teksten die mensen hebben geschreven.

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Borji, A, (2023, February 6). A Categorical Archive of ChatGPT Failures.

https://www.arxiv-vanity.com/papers/2302.03494/

Markowitz, D. M., Hancock, J., & Bailenson, J. (2023, January 30). Linguistic Markers of AI-Generated Text Versus Human-Generated Text: Evidence from Hotel

Reviews and News Headlines. https://doi.org/10.31234/osf.io/mnyz8

O’Connor, S., & ChatGPT (2023). Open artificial intelligence platforms in nursing education: Tools for academic progress or abuse?, Nurse Education in Practice, 66.

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1471595322002517?via%3Dihub

Blogpost Rolf: https://rolfzwaan.blogspot.com/2023/02/themas-van-de-podcast.html

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#57 De zin en onzin van ChatGPT

Sun, 05 Feb 2023 23:15:03 GMT

De laatste tijd is er veel ophef geweest rondom de lancering van ChatGPT, de nieuwste versie van een AI-tool die zelf teksten kan genereren en vragen kan beantwoorden. Soms slaat ChatGPT de plank volledig mis, op andere momenten komt het programma verrast ‘intelligent’ uit de hoek. Maar wat begrijpt ChatGPT nu wel, en wat niet? Moeten we ons zorgen maken? Of kunnen we hier juist - als samenleving - ons voordeel mee doen? In deze aflevering van Drang naar Samenhang proberen we deze vragen te beantwoorden.

Muziek: Rolf Zwaan

Meer over dit onderwerp

https://garymarcus.substack.com/p/how-come-gpt-can-seem-so-brilliant

https://irisvanrooijcogsci.com/2023/01/29/critical-lenses-on-ai/

https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/bedenkingen-bij-chatgpt-zakken-we-weg-in-een-moeras-van-desinformatie~bdbf96a5/

Het nummer van Polyphia: https://www.youtube.com/watch?v=Z5NoQg8LdDk&ab_channel=Polyphia

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#56 De zeven voordelen van vergeten

Sun, 29 Jan 2023 22:45:37 GMT

Niet meer weten waar je je huissleutel hebt gelaten, niet op de naam van je collega kunnen komen, of juist dat product vergeten te kopen waarvoor je naar de supermarkt was gegaan. Vergeten zien we vaak als iets vervelends en dus negatiefs. Toch hebben psychologen een aantal voordelen van vergeten weten te vinden, om precies te zijn zeven. Deze zeven voordelen van vergeten bespreken we in deze aflevering.

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Fawcett, J.M., & Hulbert, J.C. (2020). The many faces of forgetting: Toward a constructive view of forgetting in everyday life. Journal of Applied Research in Memory and Cognition, 9, 1-18. https://doi.org/10.1016/j.jarmac.2019.11.002

Shaw, E.V., & Loftus, E.F. (2020). Punishing the crime of forgetting. Journal of Applied Research in Memory and Cognition, 9, 24-28. https://doi.org/10.1016/j.jarmac.2019.11.003

RAT test: https://www.rug.nl/hrm-ob/projecten/creativity/tools/

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#55 Zijn complotdenkers paranoïde?

Sun, 22 Jan 2023 23:30:19 GMT

Mensen die geloven in complotverhalen worden soms neergezet als mensen die paranoïde zouden zijn. Maar wat wordt daarmee bedoeld? En is het geloven in complotverhalen dan hetzelfde als het hebben van paranoïde gedachten? In deze aflevering bespreken we aan de hand van recent psychologisch onderzoek de overeenkomsten en verschillen tussen het geloof in complotverhalen en het hebben van paranoïde gedachten.

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Greenburgh, A.,, & Raihani, N.J. (2022). Paranoia and conspiracy thinking. Current Opinion in Psychology, 47. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2022.101362

Velig, W., Sizoo, B., van Buuren, J., van den Berg, C., Sewbalak, W., Pijnenborg, G.H.M., Boonstra, N., Castelein, S., & van der Meer, L. (2021). Zijn complotdenkers psychotisch? Een vergelijking tussen complottheorieën en paranoïde wanen. Tijdschrift voor Psychiatrie, 63, 775-781.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#54 Verandert het internet ons denken?

Sun, 15 Jan 2023 23:01:56 GMT

Wanneer we een vraag willen beantwoorden kunnen we informatie ophalen uit ons eigen geheugen, iemand in onze omgeving naar het antwoord vragen of het internet raadplegen. Bepaalde eigenschappen van het internet maken dat we steeds vaker onze toevlucht zoeken tot deze immens grote bron aan informatie. Zo vinden we meestal vrij snel de informatie die we nodig hebben. Aan de andere kant is de bron van de informatie op het internet niet altijd duidelijk en kan informatie snel veranderen. Nu we steeds meer op het internet vertrouwen als onze bron voor informatie, rijst de vraag of dit gevolgen heeft voor ons geheugen. Aan de hand van recent psychologisch onderzoek proberen we deze vraag te beantwoorden.

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Clark, A., & Chalmers, D.J. (1998). "The extended mind". Analysis, 58, 7–19. doi:10.1093/analys/58.1.7. JSTOR 3328150.

Marsh, E., & Rajaram, S. (2019). The digital expansion of the mind: Implications of internet usage for memory and cognition. Journal of Applied Research in Memory and Cognition, 8, 1-14.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#53 Waarom gaat het leven steeds sneller?

Sun, 08 Jan 2023 23:01:39 GMT

We zitten met z’n allen in een sociale versnelling. Door technologische ontwikkelingen kunnen we ons sneller verplaatsen, sneller communiceren en produceren dan vroeger. Trends volgen elkaar in rap tempo op en we proppen steeds meer activiteiten in een dag. Wat heeft dit voor gevolgen voor onze individuele, maar ook collectieve aandacht? En wat voor bewijs is er vanuit wetenschappelijk onderzoek voor deze sociale versnelling? In deze aflevering van Drang naar Samenhang proberen we deze vragen te beantwoorden.

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#52 Je weg vinden (update)

Sun, 01 Jan 2023 23:01:04 GMT

Dit is een update van aflevering 24 met een nieuwe intro (waarin Rolf ontmaskerd wordt als iemand die stiekem opnamen maakt) en de toegevoegde bespreking van een recent artikel.

We hebben het in eerdere afleveringen van deze podcast gehad over hoe wij onszelf, anderen en (complexe) gebeurtenissen begrijpen. Maar hoe zit het met de ruimte waarin wij ons bevinden en waarin deze gebeurtenissen plaatsvinden? Hoe begrijpen we die eigenlijk? Zijn we daar - net als andere dieren - goed in? Taxichauffeurs in Londen in ieder geval wel--die kennen de hele stad uit hun hoofd. Hoe hebben zij dit geleerd? En heeft ons gebruik van een GPS invloed op hoe wij de ruimte om ons heen begrijpen? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over het begrijpen van kaarten vind je in Hoofdstuk 3 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen.

Bronnen

Sea Hero Quest https://citizensciencegames.com/games/sea-hero-quest/

Farzanfar, D., Spiers, H.J., Moscovitch, M. et al. (2022). From cognitive maps to spatial schemas. Nature Reviews Neuroscience https://doi-org.eur.idm.oclc.org/10.1038/s41583-022-00655-9

Griesbauer, E.-M., Manley, E., Wiener, J. M., & Spiers, H. J. (2022). London taxi drivers: A review of neurocognitive studies and an exploration of how they build their cognitive map of London. Hippocampus, 32(1), 3–20. https://doi.org/10.1002/hipo.23395

Peer, M., Brunec, I.K., Newcombe, N.S., & Epstein, R.A. (2021). Structuring knowledge with

cognitive maps and cognitive graphs. Trends in Cognitive Sciences, 25(1), 37-54.

Weisberg, S.M., Schinazi, V.R., Newcombe, N.S., Shipley, T.F., & Epstein, R.A. (2014). Variations in cognitive maps: Understanding individual differences in navigation. Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition, 40(3), 669–682. https://doi.org/10.1037/a0035261

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#51 Word je socialer van literatuur? (herhaling plus update)

Mon, 26 Dec 2022 15:08:40 GMT

Dit is een herhaling van aflevering 10 met een update over het meest recente onderzoek naar dit onderwerp (Quinlan et al., 2022).

Lezen heeft allerlei positieve effecten op de taalontwikkeling van kinderen. Meer recent zijn onderzoekers geïnteresseerd geraakt in mogelijke andere positieve effecten van lezen. In deze aflevering gaan we in op één zo’n mogelijk effect. Rolf en Anita proberen aan de hand van recente wetenschappelijke literatuur de vraag te beantwoorden of je van het lezen van literatuur socialer wordt.

Meer over de signaaldetectietheorie vind je in Hoofdstuk 15 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen.

Bronnen

Brysbaert, M., Sui, L., Dirix, N., & Hintz, F. (2020). Dutch Author Recognition Test. Journal of Cognition, 3(1), 6. DOI: http://doi.org/10.5334/joc.95

Kidd, D. C., Castano, E. (2013). Reading literary fiction improves theory of mind. Science, 342, 377–380. doi:10.1126/science.1239918

Van Kuijk, I., Verkoeijen, P., Dijkstra, K., Zwaan, R. A. (2018). The effect of reading a short passage of literary fiction on theory of mind: A replication of Kidd and Castano (2013). Collabra: Psychology, 4, 7. https://doi.org/10.1525/collabra.117

Lenhart, J., Dangel, J., & Richter, T. (2020). The relationship between lifetime book reading and empathy in adolescents: Examining transportability as a moderator. Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts. https://doi.org/10.1037/aca0000341

Mar, R. A., Oatley, K., Hirsh, J. dela Paz, J., & Peterson, J. B. (2006). Bookworms versus nerds: Exposure to fiction versus non-fiction, divergent associations with social ability,and the simulation of fictional social worlds. Journal of Research in Personality, 40,

694–712. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2005.08.002

Quinlan, J. A., Padgett, J. K., Khajehnassiri, A., & Mar, R. A. (2022, October 20). Does a Brief Exposure to Literary Fiction Improve Social Ability? Assessing the Evidential Value of Published Studies With a p-Curve. Journal of Experimental Psychology: General. Advance online publication. http://dx.doi.org/10.1037/xge0001302

Zwaan, R.A., Etz, A., Lucas, R.E., & Donnellan, M.B. (2018). Making replication mainstream.

Behavioral and Brain Sciences, 41, E120. https://doi:10.1017/S0140525X17001972

Met speciale dank aan Lynn Eekhof voor een overzicht van recente literatuur over dit onderwerp.

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#50 De psychologie van feestdagen

Sun, 18 Dec 2022 23:01:34 GMT

In deze extra feestelijke - 50e - aflevering van Drang naar Samenhang duiken we in (het begrijpen van) rituelen en tradities rondom feestdagen. Wat maakt iets een ritueel? Wat zijn mogelijke functies van rituelen? En hoe zijn rituelen anders dan gewoontes, scripts en tradities? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek proberen we deze vragen te beantwoorden. Daarnaast bespreken we enkele opvallende tradities rondom de kerst uit landen om ons heen. Fijne feestdagen!

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Hobson, N. M., Schroeder, J., Risen, J. L., Xygalatas, D., & Inzlicht, M. (2018). The Psychology of Rituals: An Integrative Review and Process-Based Framework.

Personality and Social Psychology Review, 22(3), 260–284. https://doi-org.eur.idm.oclc.org/10.1177/1088868317734944

Verhaal David Sedaris over tradities met Pasen: https://www.youtube.com/watch?v=N5apZmwR9UI

Blog post Rolf Zwaan over promotieplechtigheid in Finland: https://rolfzwaan.blogspot.com/2013/07/let-sabers-rattle-cross-cultural.html

De Zweedse kerstgeit: https://www.christmaholic.nl/julbocken-de-scandinavische-kerstgeit/

Extra poppetje in de Spaanse kerststal: https://en.wikipedia.org/wiki/Caganer

Geluid vuurwerk: salamisound.com

Opname blazersensemble: Rolf Zwaan

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#49 Het einde van de sociale media?

Sun, 11 Dec 2022 23:01:27 GMT

Schandalen bij Facebook, chaos bij Twitter. Ondanks deze berichten, lijkt het aantal social media kanalen en gebruikers nog altijd toe te nemen. In een recent artikel in The Atlantic wordt echter het einde van sociale media aangekondigd. Dit einde zou onder andere voortkomen uit de kwaliteit en de kwantiteit van onze online relaties. Wat is daarmee aan de hand? En hoe kunnen die de ondergang van sociale media betekenen? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek proberen we deze vragen te beantwoorden.

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

Bronnen

Bogist, I. (2022). The Age of Social Media Is Ending. It never should have begun. The Atlantic (November 10).

https://www.theatlantic.com/technology/archive/2022/11/twitter-facebook-social-media-decline/672074/

Lindenfors P., Wartel A., & Lind J. (2021). ‘Dunbar's number’ deconstructed. Biology Letters.172021015820210158 http://doi.org/10.1098/rsbl.2021.0158

Pennington, N. (2020). Quitting social media: a qualitative exploration of communication outcomes. Qualitative Research Reports in Communication, 1–9. doi:10.1080/17459435.2020.1817140

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#48 De psychologie van insecten eten

Sun, 27 Nov 2022 23:01:10 GMT

We doen het gemiddeld drie keer per dag, tussendoortjes buiten beschouwing gelaten: eten. Wat er op ons bord belandt hangt van veel verschillende factoren af. Zo moet ons eten lekker zijn en er zo uit zien, maar speelt onze sociale omgeving ook een belangrijke rol. Je zou denken dat we ook belang (zouden moeten) hechten aan de voedingswaarde en de impact van ons voedsel op het klimaat. Toch gaan we niet massaal aan de insectenburger. Hoe komt dat? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek proberen we deze vraag te beantwoorden.

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

Bronnen

Onwezen, M.C., Bouwman, E.P., Reinders, M.J., & Dagevos, H. (2021). A systematic review on consumer acceptance of alternative proteins: Pulses, algae, insects, plant-based meat alternatives, and cultured meat. Appetite, 159, https://doi.org/10.1016/j.appet.2020.105058

Schouteten, J.J., De Steur, H., De Pelsmaeker, S., Lagast, S., Juvinal, J.G., De Bourdeaudhuij, I., Verbeke, W., & Gellynck, X. (2016). Emotional and sensory profiling of insect-, plant- and meat-based burgers under blind, expected and informed conditions. Food Quality and Preference, 52, 27-31. https://doi.org/10.1016/j.foodqual.2016.03.011

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#47 Deepfakes

Sun, 20 Nov 2022 23:01:25 GMT

De tijd dat we er blind op konden vertrouwen dat wat we zagen ook écht was, is voorbij. Met Deepfakes worden beelden, audiobestanden of teksten op het internet gezet die niet authentiek zijn, maar in zijn geheel of gedeeltelijk zijn gemaakt door middel van kunstmatige intelligentie. Met deze technologie kun je mensen dingen laten zeggen of doen die ze nooit in werkelijkheid hebben gezegd of gedaan. Dat biedt mogelijkheden voor bijvoorbeeld de filmindustrie, maar deep fakes hebben helaas ook een heel duistere kant. Hoe goed zijn we in het herkennen van deep fakes? Kunnen we daar beter in worden, en zo ja, hoe dan? En kunnen we de populariteit van deep fakes verklaren? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek proberen we deze vragen te beantwoorden.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#46 Een superieur geheugen

Sun, 13 Nov 2022 23:01:23 GMT

We hebben het al vaker gehad over het belang van ons autobiografisch geheugen - het hebben van herinneringen aan gebeurtenissen die we hebben meegemaakt. Waar we het nog niet over hebben gehad is dat er grote individuele verschillen zijn in de hoeveelheid autobiografische herinneringen die iemand heeft en de levendigheid daarvan. Zo zijn er mensen die zich amper gebeurtenissen uit hun verleden kunnen herinneren en zijn er mensen die aan bijna elke dag uit hun leven levendige herinneringen hebben. Over deze twee uitersten gaan we het in deze aflevering hebben. Wat weten we over mensen met extreem weinig of veel herinneringen? En hoe helpt een verhaal van Jorge Luis Borges ons om beter te begrijpen wat de nadelen van een extreem goed geheugen zijn? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek proberen we deze vragen te beantwoorden.

Meer over schema’s en scripts vind je in Hoofdstuk 5 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen.

Muziek: Rolf Zwaan

Bronnen

Borges, J.L. (1942/1982). Het onverbiddelijke geheugen van Funes. In: J.L. Borges, De Zahir (Amsterdam, De Bezige Bij, vert. Annie Sillevis).

Palombo, D.J., Sheldon, S., & Levine, B. (in press). Individual differences in autobiographical memory. Trends in Cognitive Sciences.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#45 Wie je bent door de tijd heen: identiteit en geheugen

Sun, 06 Nov 2022 23:01:39 GMT

Hoewel we vandaag de dag natuurlijk niet precies dezelfde zijn als in ons verleden en ook niet precies dezelfde zullen zijn in de toekomst, streven we er wel naar om in de kern dezelfde te blijven. Dat wordt ons verlangen naar zelf-continuïteit genoemd. Waarom vinden we het zo fijn als er continuïteit zit in wie we zijn? En wat heeft het gebrek aan collectieve continuïteit te maken met de populariteit van de PVV en PvD? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek proberen we deze vragen te beantwoorden. Ook komen vogelbekdieren en Phil Collins aan de orde.

Meer over schema’s en scripts vind je in Hoofdstuk 5 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen.

Muziek: Rolf Zwaan

Bron

Sedikides, C., Hong, E.K., & Wildschut, T. (2023). Self-continuity. The Annual Review of Psychology, 74, 10.1-10.29. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-032420-032236

Smeekes, A., Sedikides, C., & Wildschut, T. (2022). Collective nostalgia: Triggers and consequences for collective action intentions. British Journal of Social Psychology. DOI: 10.1111/bjso.12567

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#44 Hoe minder kennis, hoe stelliger

Sun, 30 Oct 2022 23:01:16 GMT

Hoewel onzekerheid inherent is aan wetenschap, zijn er talloze onderwerpen waarover wetenschappelijke consensus bestaat. Denk maar aan de invloed van de mens op klimaatverandering of het bestaan van evolutie. Toch zijn er mensen die er - zeer stellig - meningen op na houden die tegen deze wetenschappelijke consensus in gaan. Heeft dit te maken met een gebrek aan kennis? En zo ja, waar komt die stelligheid dan vandaan? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek proberen we deze vragen te beantwoorden.

Meer over change blindness vind je in Hoofdstuk 9 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. De illusion of explanatory depth wordt besproken in Hoofdstuk 10. Seezing, freezing en het bevestigingsvooroordeel (confirmation bias) komen terug in Hoofdstuk 14.

Muziek: Rolf Zwaan

Bron

Light, N., Fernbach, P.M., Rabb, N., Geana, M.V., & Sloman, S.A. (2022). Knowledge overconfidence is associated with anti-consensus views on controversial scientific issues. Science Advances, 8, eabo0038.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#43 Volkswagen, Pikachu en C3PO

Sun, 23 Oct 2022 22:59:49 GMT

Hoewel we regelmatig het logo van Volkswagen, het Monopolymannetje of C3PO uit StarWars zien, blijkt ons geheugen voor deze objecten niet al te best. Het grappige is dat wanneer we deze objecten verkeerd onthouden, we dat bijna allemaal op dezelfde manier doen. Dit wordt ook wel het visuele Mandela-effect genoemd. Wat zou dit effect kunnen verklaren? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek proberen we deze vraag te beantwoorden.

Muziek: Rolf Zwaan

Bron

Prasad, D. & Bainbridge, W.A. (2022). The visual Mandela effect as evidence for shared and specific false memories across people. Psychological Science. https://doi.org/10.1177/09567976221108944

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#42 Hoe beïnvloeden anderen ons gedrag?

Sun, 16 Oct 2022 17:00:12 GMT

Een artikel gekocht dat we niet echt nodig hebben? Een abonnement afgesloten voor iets waar we nauwelijks gebruik van maken? Of een donatie gedaan terwijl we dat eigenlijk niet wilden,? We vallen allemaal wel eens ten prooi aan de overtuigingstechnieken van een ander. Maar welke technieken zijn er zoal? Hoe werken ze? En hoe kunnen we ons ertegen wapenen? Aan de hand van psychologisch onderzoek proberen we deze vragen te beantwoorden.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#41 Is wetenschap "ook maar een verhaal"?

Tue, 11 Oct 2022 04:00:54 GMT

In tijden van crisis - zoals de corona crisis - vertrouwen we op wetenschappelijk bewijs om onze koers te bepalen. Welke maatregelen moeten we wel en welke moeten we niet nemen? In de vorige aflevering hebben we besproken wat wetenschappelijk bewijs nu eigenlijk is. En hoe mensen op basis daarvan tot verschillende inzichten komen. Het is duidelijk dat we als maatschappij niet altijd ons voordeel doen met wetenschappelijke inzichten. Hoe komt dat en wat zijn suggesties voor verbetering? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek proberen we deze vragen te beantwoorden.

Muziek: Rolf Zwaan

Bron

Engebretsen, E., & Baker, M. (2022). Rethinking Evidence in Times of Pandemics: Scientific vs. Narrative Rationality and Medical Knowledge Practices. Cambridge University Press.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#40 Wat is bewijs in tijden van crisis?

Mon, 03 Oct 2022 22:10:10 GMT

In tijden van crisis - zoals de corona crisis - vertrouwen we op wetenschappelijk bewijs om onze koers te bepalen. Welke maatregelen moeten we wel en welke moeten we niet nemen? Maar wat is wetenschappelijk bewijs precies? En hoe kan het dat mensen op basis van hetzelfde wetenschappelijk bewijs tot andere inzichten komen? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek proberen we deze vragen te beantwoorden. Meer de epistemische crisis waar Rolf het aan het begin over heeft, vind je in het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen.

Bron

Engebretsen, E., & Baker, M. (2022). Rethinking Evidence in Times of Pandemics: Scientific vs. Narrative Rationality and Medical Knowledge Practices. Cambridge University Press.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#39 Waarom heeft de ene taal meer woorden voor kleuren dan de andere?

Tue, 27 Sep 2022 04:00:58 GMT

Het Nederlands kent aardig wat woorden om verschillende kleuren mee aan te duiden. Dat geldt ook voor de landen om ons heen. Maar lang niet elke taal heeft zo’n uitgebreide collectie aan woorden voor kleur. Hoe komt dat? En is er een bepaald patroon te herkennen in de kleuren die wel worden benoemd? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek proberen we deze vragen te beantwoorden.

Bronnen

Gibson, E., Futrell, R., Jara-Ettinger, J., Mahowald, K., Bergen, L., Ratnasingam, S., … Conway, B.R. (2017). Color naming across languages reflects color use. Proceedings of the National Academy of Sciences, 114(40), 10785-10790.

Wnuk, E., Verkerk, A., Levinson, S.C., & Majid, A. (2022). Color technology is not necessary for rich and efficient color language. Cognition. https://doi.org/10.1016/j.cognition.2022.105223

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#38 De psychologie van klimaatverandering

Tue, 20 Sep 2022 04:00:05 GMT

Het lijkt wel alsof er elke dag nieuws is over klimaatverandering. Hoe passen we onze kennis hierover aan? Hoe belangrijk is een eigen ervaring met de gevolgen van klimaatverandering hiervoor? En zorgt aangepaste kennis ook voor een verandering is ons gedrag? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek proberen we deze vragen te beantwoorden.

Bronnen

Ballew, M.T., Marlon, J.R., Goldberg, M.H., Maibach, E.W., Rosenthal, S.A., Aiken, E., & Leiserowitz, A. (2022). Changing minds about global warming: Vicarious experience predicts self-reported opinion change in the USA. Climatic Change, 173 (19). https://doi.org/10.1007/s10584-022-03397-w

Feldman, L., & Hart, P.S. (2021). Upping the ante? The effects of “emergency” and “crisis” framing in climate change news. Climatic Change, 169(10). https://doi.org/10.1007/s10584-021-03219-5

Liu, S., Altay, S., & Mercier, H. (in press). Being green or being nice? People are more likely to share nicer but potentially less impactful green messages. Climatic Change.

Sloggy, M.R., Suter, J.F., Rad, M.R., Manning, D.T., & Goemans, C. (2021). Change climate, changing minds? The effects of natural disasters on public perceptions of climate change. Climatic Change, 168(25). https://doi.org/10.1007/s10584-021-03242-6

Valkengoed, A.M. van, Perlaviciute, G., & Steg, L. (2022). Relationships between climate change perceptions and climate adaptation actions: Policy support, information seeking, and behaviour. Climatic Change, 171(14). https://doi.org/10.1007/s10584-022-03338-7

Venghaus, S., Henseleit, M., & Belka, M. (2022). The impact of climate change awareness on behavioral changes in Germany: Changing minds or changing behavior? Energy, Sustainability, and Society, 12(8). https://doi.org/10.1186/s13705-022-00334-8

https://blog.donders.ru.nl/?p=12937

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#37 Waarom praten we (niet) met vreemden?

Tue, 13 Sep 2022 04:00:19 GMT

Bronnen

Atir, S., Wald, K.A., & Epley, N. (2022). Talking with strangers is surprisingly informative. Proceedings of the National Academy of Sciences, 119(34), https://doi.org/10.1073/pnas.2206992119

Onderzoek Quest: https://www.quest.nl/mens/psychologie/a40817023/praten-met-een-vreemdeling-dat-vinden-we-hartstikke-ongemakkelijk/

Oostenrijkse begroetingen:

https://de.statista.com/statistik/daten/studie/1047647/umfrage/umfrage-zur-haeufigsten-gruss-und-verabschiedungsform-in-oesterreich-nach-geschlecht/#professional

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#36 Waarom negeren we informatie?

Tue, 06 Sep 2022 04:00:53 GMT

In deze tijd is overal informatie te vinden. Met name als het gaat om onderwerpen die we belangrijk vinden, is het zaak om goed geïnformeerd te zijn. Dit is moeilijker dan we misschien denken. We zijn namelijk geneigd om informatie die niet overeenkomt met onze eigen ideeën te negeren. Maar waar komt die neiging vandaan? Doen we dat uit angst? Of juist uit vertrouwen in de kennis die we al hebben? In deze eerste aflevering na de zomer proberen we aan de hand van recent psychologisch onderzoek deze vragen te beantwoorden.

Bron

Minson, J.A., & Dorison, C.A., (2022). Why is exposure to opposing views aversive? Reconciling three theoretical perspectives. Current Opinion in Psychology, https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2022.101435

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#35 Seizoensafsluiting

Tue, 28 Jun 2022 04:00:04 GMT

In deze voorlopig(!) laatste aflevering van Drang naar Samenhang bespreken we onze plannen voor de zomer(vakantie), wat een detox van social media kan opleveren en hoe we na de zomer denken verder te gaan met de podcast. Ook beantwoorden we een aantal vragen van luisteraars én we vertellen je hoe je een gesigneerd exemplaar van het boek Drang naar Samenhang kunt winnen.

Bron

El-Khoury, J., Haidar, R., Kanj, R. R., Bou Ali, L., & Majari, G. (2021). Characteristics of social media 'detoxification' in university students. The Libyan journal of medicine, 16(1), 1846861. https://doi.org/10.1080/19932820.2020.1846861

l6rRegnILWdFAFxsBi14

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#34 Hoe effectief communiceren we eigenlijk?

Tue, 21 Jun 2022 04:00:06 GMT

“The single biggest problem in communication, is the illusion that it has taken place” is een bekende uitspraak van George Bernard Shaw. Maar zijn we echt zo slecht in het inschatten van ons vermogen om succesvol te communiceren? Geldt dit voor zowel spreker als luisteraar? En kunnen we de kans op succesvolle communicatie beter inschatten als de kans daarop sowieso kleiner is, bijvoorbeeld als de spreker en luisteraar elkaars taal niet spreken? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek proberen we deze vragen te beantwoorden.

Bronnen

Chang, V. Y., Arora, V. M., Lev-Ari, S., D'Arcy, M., & Keysar, B. (2010). Interns overestimate the effectiveness of their hand-off communication. Pediatrics, 125, 491–496. https://doi.org/10.1542/peds.2009-0351

Lau, B.K.Y., Geipel, J., Wu, Y., & Keysar, B. (2022, April 4). The extreme illusion of understanding. Journal of Experimental Psychology: General. Advance online publication. http://dx.doi.org/10.1037/xge0001213

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#33 Beïnvloeden gezichtsuitdrukkingen je gevoel?

Tue, 14 Jun 2022 04:00:40 GMT

We lachen als we vrolijk zijn, maar worden we ook vanzelf vrolijk als we doen alsof we lachen? In deze vraag zijn onderzoekers al jarenlang geïnteresseerd. Het idee dat onze gezichtsuitdrukking beïnvloedt hoe we ons voelen, wordt de facial feedback hypothese genoemd. Wat weten we na decennia onderzoek over het effect van gezichtsuitdrukkingen op ons gevoel? Dat is de vraag die we in deze aflevering proberen te beantwoorden.

Bronnen

Coles, N.A., Gaertner, L., Frohlich, B., Larsen, J.T., & Basnight-Brown, D.M. (2022, May 26). Fact or artifact? Demand characteristics and participants’ beliefs can moderate, but do not fully account for, the effects of facial feedback on emotional experience. Journal of Personality and Social Psychology. Advance online publication. http://dx.doi.org/10.1037/pspa0000316

Strack, F., Martin, L.L., & Stepper, S. (1988). Inhibiting and facilitating conditions of the human smile: A non-obtrusive test of the facial feedback hypothesis. Journal of Personality and Social Psychology, 54, 768-777.

Wagenmakers, E.-J., Beek, T., Dijkhoff, L., Gronau, Q. F., Acosta, A., Adams, R. B., Jr., . . . Zwaan, R. A. (2016). Registered Replication Report: Strack, Martin, & Stepper (1988). Perspectives on Psychological Science, 11, 917–928.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#32 Echokamers en Sociale Media

Tue, 07 Jun 2022 04:00:04 GMT

Met een echokamer wordt het principe bedoeld dat onze eigen ideeën en overtuigingen steeds worden bevestigd als we ons omringen met mensen die net zo zijn als wij. Dat gebeurt in het dagelijks leven, maar ook online. Gedacht wordt dat deze online echokamers zorgen voor politieke polarisatie, maar is dat wel zo? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek proberen we deze vraag te beantwoorden.

Bronnen

Lewis-Kraus, G. (3 juni 2022). How harmful is social media? The New Yorker. https://www.newyorker.com/culture/annals-of-inquiry/we-know-less-about-social-media-than-we-think?utm_source=twitter&utm_medium=social&utm_campaign=onsite-share&utm_brand=the-new-yorker&utm_social-type=earned

Google doc behorende bij artikel in The New Yorker: https://docs.google.com/document/d/1vVAtMCQnz8WVxtSNQev_e1cGmY9rnY96ecYuAj6C548/edit#

Blogpost van Rolf Zwaan over grappige titels van wetenschappelijke publicaties: https://rolfzwaan.blogspot.com/2013/01/normal.html

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#31 Misinformatie: Probleem of niet?

Tue, 31 May 2022 04:00:49 GMT

Misinformatie is een populair onderwerp op de sociale media. Vaak worden problemen met misinformatie genoemd, maar wat zijn die precies? En waar komt de angst voor misinformatie vandaan? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken we antwoorden op deze vragen.

Bron

Altay, S. en Acerbi, A. (in prep.). Misinformation is a threat because (other) people are gullible. https://psyarxiv.com/n4qrj

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#30 Matthieu, Max en Memphis: What’s in a name?

Tue, 24 May 2022 04:00:36 GMT

“Matthieu”, “Max” “Memphis”: iedereen heeft een naam. Wat zegt een naam over iemand? En hoe beïnvloedt je naam je gedrag en dat van anderen? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken we antwoorden op deze vragen.

Bronnen

Nederlandse voornamenbank: https://www.meertens.knaw.nl/nvb/

Banerjee, R., Reitz, J.G. en Oreopoulos, P. (2017). Do large employers treat racial minorities more fairly? A new analysis of Canadian field experiment data.

Burton, M., Jenkins, R., en Robertson, D. J. (2018). I recognise your name but I can’t remember your face: an advantage for names in recognition memory. Quarterly Journal of Experimental Psychology, 174702181881308. doi:10.1177/1747021818813081

Kaas, L. en Manger, C. (2012). Ethnic discrimination in Germany's labour market: A field experiment. German Economic Review, 13(1), 1-20.

Pelham, B. W., Carvallo, A., en Jones, J. T. (2005). Implicit egotism. Current Directions in Psychological Science, 14, 106 –110. doi:10.1111/j.0963-7214.2005.00344.x

Simonsohn, U. (2011) “Spurious? Name Similarity Effects (Implicit Egotism) in Marriage, Job, and Moving Decisions”, Journal of Personality and Social Psychology, V101(1) 1-24. http://urisohn.com/sohn_files/wp/wordpress/wp-content/uploads/2019/01/Spurious-Published-JPSP.pdf

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#29 Wat maakt iemand saai?

Tue, 17 May 2022 04:00:00 GMT

In de vorige aflevering speculeerden we al even over wat voor mensen we saai vinden, maar hier wordt ook onderzoek naar gedaan. Welke kenmerken maken iemand saai? Welke beroepen en hobby’s horen daar bij? En hoe gaan we om met mensen die we saai vinden? In deze aflevering bespreken we onderzoek Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken we antwoorden op deze vragen.

Bron

Tilburg, W.A.P. van, Igou, E.R., en Panjwani, M. (2022). Boring people: Stereotype characteristics, interpersonal attributions, and social reactions. Personality and Social Psychology Bulletin, 1-15. doi: 10.1177/01461672221079104

https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/01461672221079104

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#28 Hoe films onze aandacht manipuleren

Tue, 10 May 2022 10:39:50 GMT

Als een groep mensen een film kijkt, blijkt nagenoeg iedereen op hetzelfde moment naar dezelfde plek op het scherm te kijken. Kennelijk zijn filmmakers dus heel goed in het manipuleren van onze aandacht. Hoe doen ze dat? Zijn die trucjes veranderd over de jaren heen? En hoe zorgen filmmakers ervoor dat we opgaan in een film? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over verhalen vind je in Hoofdstuk 5 en 8 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. In Hoofdstuk 6 komt het onderzoek naar de James Bond film aan bod.

Bronnen

Cutting, J.E. (2016). The evolution of pace in popular movies. Cognitive Research: Principles and Implications, 1, 1-30. doi: 10.1186/s41235-016-0029-0

Loschky, L.C., Larson, A.M., Magliano, J.P., & Smith, T.J. (2015). What would Jaws do? The tyranny of film and the relationship between gaze and higher-level narrative film comprehension. PLoS ONE, 10(11): e0142474. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0142474

Magliano, J.P., Dijkstra, K., & Zwaan, R.A. (1996). Predictive inferences in movies. Discourse Processes, 22, 199-224.

Tan, E.S. (2018). A psychology of the film. Palgrave Communications, 4, 1-20. doi: 10.1057/s41599-018-0111-y. https://www.nature.com/articles/s41599-018-0111-y.pdf

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#27 Waarom houden wij van muziek?

Mon, 25 Apr 2022 22:01:07 GMT

De meeste mensen hebben een voorliefde voor muziek (maar niet per se dezelfde). Dat is opmerkelijk want er lijkt geen evolutionair voordeel te zijn van het houden van muziek. Waar komt deze voorliefde vandaan? En welke factoren hebben invloed op onze muziekvoorkeur? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Bron

Thompson, W.F., Bullot, N.J., & Margulis, E.H. (2022). The psychological basis of music appreciation: Structure, self, source. Psychological Review. Advance online publication. https://doi.org/10.1037/rev0000364

Muziek geschreven en gespeeld door Rolf Zwaan

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#26 Waarom zijn wij nieuwsgierig?

Tue, 12 Apr 2022 22:01:00 GMT

Wil jij ook altijd alles weten? Grote kans dat je nieuwsgierig bent. Maar waarom zijn we nieuwsgierig? Waar zijn we nieuwsgierig naar? Kun je ook té nieuwsgierig zijn? En hoe kom je erachter of je (extra) nieuwsgierig bent naar morbide zaken? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over concludeerdrang vind je in Hoofdstuk 14 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen.

Bronnen

Dubey, R., & Griffiths, T. L. (2020). Reconciling novelty and complexity through a rational analysis of curiosity. Psychological Review, 127(3), 455–476. doi: 10.1037/rev0000175

Scrivner, C. (2021). An infectious curiosity: Morbid curiosity and media preferences during a pandemic. Evolutionary Studies in Imaginative Culture, 5(1), 1-11. doi: 10.26613/esic/5.1.206

Szumowska, E., & Kruglanski, A.W. (2020). Curiosity as end and means. Current Opinion in Behavioral Sciences, 35, 35-39. https://doi.org/10.1016/j.cobeha.2020.06.008

Online test voor morbide nieuwsgierigheid https://www.coltanscrivner.com/morbid-curiosity-test

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#25 Doomscrolling

Tue, 05 Apr 2022 13:26:02 GMT

Urenlang het ene na het andere negatieve nieuws lezen kan ervoor zorgen dat je je somber en angstig gaat voelen. In dat geval doe je misschien aan doomscrolling, een nieuw fenomeen dat officieel nog geen woord is. Wat is dit precies? Waarom doen we het? Wat zijn de mogelijke gevolgen en hoe kom je ervan af? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Bronnen

Buchanan K, Aknin LB, Lotun S, Sandstrom GM (2021) Brief exposure to social media during the COVID-19 pandemic: Doom-scrolling has negative emotional consequences, but kindness-scrolling does not. PLoS ONE 16(10): e0257728. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0257728

Jones, R., Mougouei, D., & Evans, S. L. (2021). Understanding the emotional response to COVID-19 information in news and social media: A mental health perspective. Human Behavior and Emerging Technologies, 3( 5), 832– 842. https://doi.org/10.1002/hbe2.304

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#24 Je weg vinden

Thu, 24 Mar 2022 15:00:00 GMT

We hebben het in eerdere afleveringen van deze podcast gehad over hoe wij onszelf, anderen en (complexe) gebeurtenissen begrijpen. Maar hoe zit het met de ruimte waarin wij ons bevinden en waarin deze gebeurtenissen plaatsvinden? Hoe begrijpen we die eigenlijk? Zijn we daar - net als andere dieren - goed in? Taxichauffeurs in Londen in ieder geval wel, die kennen de hele stad uit hun hoofd. Hoe hebben zij dit geleerd? En heeft ons gebruik van een GPS invloed op hoe wij de ruimte om ons heen begrijpen? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over het begrijpen van kaarten vind je in hoofdstuk 3 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen.

Bronnen:

Griesbauer, E.-M., Manley, E., Wiener, J. M., & Spiers, H. J. (2022).
London taxi drivers: A review of neurocognitive studies and an exploration of how they build their cognitive map of London. Hippocampus, 32(1), 3–20. https://doi.org/10.1002/hipo.23395
Peer, M., Brunec, I.K., Newcombe, N.S., & Epstein, R.A. (2021). Structuring knowledge with cognitive maps and cognitive graphs. Trends in Cognitive Sciences, 25(1), 37-54.
Weisberg, S.M., Schinazi, V.R., Newcombe, N.S., Shipley, T.F., & Epstein, R.A. (2014). Variations in cognitive maps: Understanding individual differences in navigation. Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition, 40(3), 669–682. https://doi.org/10.1037/a0035261

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#23 Metaforen en analogieën

Thu, 17 Mar 2022 15:00:00 GMT

Soms komen we situaties tegen die zo complex of abstract zijn dat we ze moeilijk kunnen begrijpen. Gelukkig kunnen we dan vertrouwen op metaforen en analogieën, twee cognitieve mechanismen die ons helpen tot (enig) begrip te komen. Wat zijn dit nu precies? Hoe beïnvloeden ze ons begrip van een situatie? En hoe vaak komen ze eigenlijk voor? Aan de hand van psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over het gebruik van metaforen vind je in hoofdstuk 1 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. In hoofdstuk 10 komt het begrijpen van grote gebeurtenissen (zoals 9/11) aan bod.

Bronnen:

Axelrod, R. & Forster, L. (2017). How historical analogies in newspapers of five countries make sense of major events: 9/11, Mumbai and Tahrir Square. Research in Economics, 71, 8-19. Doi: 10.1016/j.rie.2016.08.001.
Column Niall Ferguson over Oekraïne
Lakoff, G. & Johnson, M. (1980). Metaphors We Live By. The University of Chicago Press. Chicago en Londen.
Thibodeau, P.H., & Boroditsky, L. (2011). Metaphors we think with: The role of metaphor in reasoning. PLoS One, 6(2), e16782. Doi: 10.1371/journal.pone.0016782

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#22 Oekraïne: (des)informatie, experts en deelgedrag

Thu, 10 Mar 2022 15:00:00 GMT

Na corona bevinden we ons opnieuw in een situatie waarin we worden overspoeld met nieuwsberichten. Om de situatie in Oekraïne zo goed mogelijk proberen te begrijpen worstelen we ons door deze berichten heen. Hoe beïnvloeden die ons denken over de situatie? Hoe weten we of een bericht afkomstig is van een expert? En wat maakt dat we sommige berichten meer delen online dan andere? Aan de hand van psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Bronnen:

Berger, J. (2011). Arousal increases social transmission of information. Psychological Science, 22(7), 891-893. Doi: 10.1177/0956797611413294
Berger, J., & Milkman, K.L. (2012). What makes online content viral? Journal of Marketing Research, 49(2), 192-205. https://doi.org/10.1509/jmr.10.0353
Boyd, K. (2022). Trusting scientific experts in an online world. Synthese, 200, 1–21. Doi: 10.1007/s11229-022-03592-3
Ready? Over de slechte start van Hein Otterspeer

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#21 Sociale media, discussies en wappies

Thu, 24 Feb 2022 15:00:00 GMT

Veel mensen gebruiken sociale media om te communiceren en een luisteraar had hier wat vragen over. Wat maakt interacties op sociale media soms zo heftig? Wat is precies een wappie? En hoe voorkom je dat online interacties uit de hand lopen? Aan de hand van psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Bronnen:

Blog post over discussies met mensen met een andere mening
Suler, J. (2004). The online disinhibition effect. CyberPsychology & Behavior, 7(3), 321-326. https://doi.org/10.1089/1094931041291295

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#20 Donald Trump begrijpen

Thu, 17 Feb 2022 15:00:00 GMT

Als er iemand de afgelopen jaren voor veel onbegrip heeft gezorgd, dan is het Donald Trump wel. Er is veel over de voormalige president van de Verenigde Staten gesproken en geschreven. Een recent artikel noemt de narratieve identiteit (zie aflevering 16) van Donald Trump als mogelijke oorzaak van een deel van het onbegrip. Wat is er zo opvallend aan die narratieve identiteit? En wat kunnen we van dit specifieke geval leren over onszelf? Aan de hand van dit recente artikel bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Bron:

McAdams, D.P. (2021). The episodic man: How a psychological biography of Donald J. Trump casts new light on empirical research into narrative identity. Europe’s Journal of Psychology, 17(3), 176-185.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#19 Bedoelingen begrijpen

Thu, 10 Feb 2022 15:00:00 GMT

Een automobilist die jou expres dwars wil zitten, een collega die jou bewust negeert op een receptie of een navigatiesysteem dat jou per se een gemiste afslag alsnog wil laten nemen. Het lijkt alsof we continu en automatisch bedoelingen toeschrijven aan mensen én dingen. Wat maakt dat we gedrag van anderen zien als intentioneel? Hoe komt het dat we ook intenties aan dingen toeschrijven? En heeft dat eigenlijk nut? Aan de hand van psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over doelgerichte acties vind je in hoofdstuk 9 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. Intentionaliteit komt aan bod in hoofdstuk 11.

Bronnen:

Dennett, D.C., (1971). Intentional systems. The Journal of Philosophy, 68 (4), 87-106.
Knobe, J. (2003). Intentional action and side effects in ordinary language. Analysis, 63(279), 190-194. https://doi.org/10.1111/1467-8284.00419

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

# 18 Complotdenken versus kritisch denken

Thu, 03 Feb 2022 15:00:53 GMT

Kritisch denken wordt vaak gezien als vaardigheid die beschermt tegen het geloof in complotverhalen, terwijl complotdenkers zichzelf juist lijken te zien als kritische denkers. Hoe zit dat nu precies? Wat wordt er met kritisch denken en complotdenken bedoeld? En hoe kan complotdenken ervoor zorgen dat mensen in een heel scala aan complotverhalen gaan geloven? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over complotverhalen vind je in hoofdstuk 14 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen.

Bronnen:

Artikel Scientific American
Goertzel, T. (1994). Belief in conspiracy theories. Political Psychology, 15(4), 731– 742.
Goertzel, T. (2011). The conspiracy meme. Skeptical Inquirer, 35(1), 28-37.
Lantian, A., Bagneux, V., Delouvee, S., & Gauvrit, N. (2021). Maybe a free thinker but not a critical one: High conspiracy belief is associated with low critical thinking ability. Applied Cognitive Psychology, 35(3), 674-684. https://doi.org/10.1002/acp.3790
Moulin, C.J.A., Bell, N., Turunen, M., Baharin, A, & O’Connor, A.R. (2021). The the the the induction of jamais vu in the laboratory: Word alienation and semantic satiation. Memory, 29(7), 933-942. DOI: 10.1080/09658211.2020.1727519
Van Prooijen J.W. (2017). Why education predicts decreased belief in conspiracy theories. Applied Cognitive Psychology, 31(1), 50–58. https://doi.org/10.1002/acp.3301
Williams, M.N., Marques, M.D., Hill, S.R., Kerr, J.R., & Ling, M. (2022). Why are beliefs in different conspiracy theories positively correlated across individuals? Testing monological network versus unidimensional factor model explanations. British Journal of Social Psychology, 00, 1– 21. https://doi-org.eur.idm.oclc.org/10.1111/bjso.12518

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#17 In beelden denken

Thu, 27 Jan 2022 15:00:42 GMT

Deze aflevering staat in het teken van denken in beelden, oftewel mental imagery. Dat is het zien (of horen/ruiken/proeven/voelen) van iets dat je niet direct waarneemt. Wat is de functie van denken in beelden? Hoe kun je jouw vermogen om in beelden te denken meten? En wat nu als je niet in beelden kunt denken? Aan de hand van psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over mental imagery vind je in Hoofdstuk 9 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen.

Bronnen:

Artikel over eerste patiënt van Dr. Adam Zeman met aphantasia
Di Corrado D, Guarnera M, & Quartiroli A. (2014). Vividness and transformation of mental images in karate and dance. Perceptual & Motor Skills, 119, 764–773. DOI: 10.2466/22.24.PMS.119c30z6.
Di Nuovo, S., Castellano S., & Guarnera M.A. (2014). Mental Imagery Test. Florence: Hogrefe
Filmpje Mart Smeets en Erben Wennemars (vanaf 0m37s)
Interview met Dr. Adam Zeman over aphantasia
Nanay, B. (2018). The importance of amodal completion in everyday perception. i-Perception. DOI: 10.1177/204166951878887.
Pearson, J., & Kosslyn, S.M. (2015). The heterogeneity of mental representation: Ending the imagery debate. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 112, 10089-92. PMID 26175024 DOI: 10.1073/pnas.1504933112
Pearson, J., Naselaris, T., Holmes, E.A., & Kosslyn, S.M. (2015). Mental imagery: Functional mechanisms and clinical applications. Trends in Cognitive Sciences, 19(10), 590–602. DOI:10.1016/j.tics.2015.08.003
VVIQ (vragenlijst voor mental imagery)
Zeman, A., Dewar, M., & Della Sala, S. (2015). Lives without imagery—Congenital aphantasia. Cortex: A Journal Devoted to the Study of the Nervous System and Behavior, 73, 378–380. https://doi.org/10.1016/j.cortex.2015.05.019
Zwaan, R.A. (2014). Embodiment and language comprehension: Reframing the discussion. Trends in Cognitive Sciences, 18(5), 229-234. https://doi.org/10.1016/j.tics.2014.02.008

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#16 Jezelf begrijpen

Mon, 24 Jan 2022 07:00:10 GMT

Om de wereld om ons heen te kunnen begrijpen, moeten we ook de mensen in die wereld begrijpen. In een eerdere aflevering bespraken we hoe we anderen begrijpen. In deze aflevering staat het begrijpen van onszelf centraal. Hoe vormen we onze identiteit? Welke rol speelt het geheugen daarbij? En welke verhalen vertellen we onszelf en anderen over wie wij zijn? Aan de hand van psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over het semantisch geheugen vind je in Hoofdstuk 2 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. In Hoofdstuk 10 komt het begrijpen van gebeurtenissen aan bod.

Bronnen:

Loftus, E.F. & Pickrell, J.E. (1995). The formation of false memories. Psychiatric Annals, 25(12), 720–725.
Singer, J.A., (2004). Narrative identity and meaning making across the adult lifespan: An introduction. Journal of Personality, 72, 437-460.
Wilson, A. & Ross, M. (2003). The identity function of autobiographical memory: Time is on our side. Memory, 11(2), 137-149. DOI: 10.1080/741938210
Wilson, T.D. & Dunn, E.W. (2004). Self-knowledge: Its limits, value, and potential for improvement. Annual Review of Psychology, 55, 493-518.
Wikipedia-pagina over Clive Wearing

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#15 Tot hier en verder

Mon, 20 Dec 2021 07:00:15 GMT

In deze aflevering blikken Rolf en Anita terug op de afgelopen 14 afleveringen en brengen ze samenhang aan in de onderwerpen die de revue zijn gepasseerd. Daarnaast bieden zij een inkijk in de onderwerpen die zij in het nieuwe jaar willen gaan bespreken.

Wil je kans maken op een gesigneerd exemplaar van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen? Stuur dan vóór 5 januari 2022 een mailtje naar drangcast@gmail.com. Suggesties voor onderwerpen voor een nieuwe reeks kun je ook per mail doorgeven of anders via Twitter @drangcast.

Bron:

Berent, I. (2021). People love the brain for the wrong reasons. Scientific American.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#14 Anderen begrijpen

Mon, 13 Dec 2021 07:00:10 GMT

Om de wereld om ons heen te kunnen begrijpen, moeten we ook de mensen in die wereld begrijpen. Hoe proberen we het gedrag van een ander te verklaren? Hoe weten wat iemand anders denkt? En hoe verschilt het begrijpen van een ander met het begrijpen van jezelf? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over dit thema vind je in hoofdstuk 5 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen.

Bronnen:

Chandrashekar, S.P., Yeung, S.K., Yau, K.C., Cheung, C.Y., Agarwal, T.K., Wong, C.Y.J.,Pillai, T., Thirlwell, T.N., Leung, W.N., Tse, C., Li, Y.T., Cheng, B.L., Chan, H.Y.C., & Feldman, G. (2021). Agency and self-other asymmetries in perceived bias and shortcomings: Replications of the Bias Blind Spot and link to free will beliefs. Judgment and Decision Making, 16(6), 1392-1412.
Pronin, E., Lin, D.Y., & Ross, L. (2002). The bias blind spot: Perceptions of bias in self-versus others. Personality and Social Psychology Bulletin, 28, 369–381. https://doi. org/10.1177/0146167202286008.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#13 Botsende gedachten: cognitieve dissonantie

Mon, 06 Dec 2021 07:00:48 GMT

We hebben allemaal wel eens last van botsende gedachten. Blijven roken terwijl je weet dat het slecht is voor je gezondheid, jezelf omschrijven als ‘begaan met het milieu’ en toch het vliegtuig pakken, of claimen van dieren te houden en vlees eten. Dit soort botsende gedachten leiden tot een ongemakkelijk gevoel. Hoe komt dat? Wat is de functie daarvan? En op welke manieren kunnen we met botsende gedachten omgaan? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over cognitieve dissonantie vind je in hoofdstuk 17 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen.

Bronnen:

Aronson, E., & Tavris, C. (2020). The role of cognitive dissonance in the pandemic. The Atlantic.
Gradidge, S., Zawisza, M., Harvey, A.J., & McDermott, D.T. (2021). A structured literature review of the meat paradox. Social Psychological Bulletin, 16(3), Article e5953, https://doi.org/10.32872/spb.5953
Mazor, M., Demertzi, A., Fahrenfort, J. J., Faivre, N., Francken, J., Lamy, D., … Lubianker, N. (2021, November 12). The scientific study of consciousness cannot, and should not, be morally neutral. https://doi.org/10.31234/osf.io/8nb2c
Proefdiervrij onderzoek aan Universiteit Utrecht

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#12 Kiki & Bouba

Mon, 29 Nov 2021 07:00:58 GMT

Hoe komt het dat Kiki klinkt als iets wat puntig is en een scherpe smaak heeft, terwijl Bouba het idee oproept van iets wat rond en romig is? Komt dat door de klanken? Door de manier waarop we deze niet-bestaande woorden schrijven? Rolf en Anita bespreken recent onderzoek naar hoe klanken onze interpretatie van een taal kunnen beïnvloeden. En wat vertelt dit onderzoek ons over hoe een taal ontstaat en hoe wij een taal leren?

In het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen vind je meer informatie over welke factoren, naast klanken, invloed kunnen hebben op hoe wij taal begrijpen.

Bronnen:

Ćwiek, A., Fuchs, S., Draxler, C., Asu, E.L., Dediu, D., Hiovain, K., Kawahara, S., Koutalidis, S., Krifka, M., Lippus, P., Lupyan, G., Oh, G.E., Paul, J., Petrone, C., Ridouane, R., Reiter, S., Schümchen, N., Szalontai, Á, Ünal-Logacev, Ö., ...Winter, B. (2022). The bouba/kiki effect is robust across cultures and writing systems. Philosophical Transactions of the Royal Society B, 377(1841). http://doi.org/10/1098/rstb.2020.0390
Spence, C. & Ngo, M.K. (2012). Assessing the shape symbolism of the taste, flavour, and texture of foods and beverages. Flavour, 1(12). https://doi.org/10.1186/2044-7248-1-12
Winter, B. & Perlman, M., (2021) “Size sound symbolism in the English lexicon”, Glossa: a journal of general linguistics, 6(1), p.79. https://doi.org/10.5334/gjgl.1646
Plaatjes Kiki/Bouba

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#11 Kort door de bocht denken

Mon, 22 Nov 2021 07:00:18 GMT

We worden dagelijks geconfronteerd met grote hoeveelheden informatie. Als we die informatie allemaal heel grondig zouden verwerken, zou ons brein uitgeput raken. We maken daarom gebruik van trucjes om efficiënt met informatie om te gaan. Rolf en Anita bespreken een aantal van deze trucjes aan de hand van wetenschappelijke literatuur. En wat gebeurt er eigenlijk als dit soort trucjes niet werken?

Meer over de Mozes-illusie vind je in hoofdstuk 5 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. Het bevestigingsvooroordeel (confirmation bias) komt aan bod in hoofdstuk 14. Over Systeem 1 en Systeem 2 wordt in verschillende hoofdstukken geschreven.

Bronnen:

Bredart, S., & Modolo, K. (1988). Moses strikes again: Focalization effect on a semantic illusion. Acta Psychologica, 67, 135-144. Doi: https://doi.org/10.1016/0001-6918(88)90009-1
Oostendorp van, H., & Kok, I. (1990). Failing to notice errors in sentences. Language and Cognitive Processes, 5(2), 105-113. Doi: https://doi.org/10.1080/01690969008402100

Meer lezen:

Kahneman, D. (2012). Ons feilbare denken: thinking fast and slow. Atlas Contact, Amsterdam.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#10 Word je socialer van literatuur?

Sun, 14 Nov 2021 07:00:56 GMT

Meer over de signaaldetectietheorie vind je in hoofdstuk 15 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen.

Bronnen:

Brysbaert, M., Sui, L., Dirix, N., & Hintz, F. (2020). Dutch Author Recognition Test. Journal of Cognition, 3(1), 6. DOI: http://doi.org/10.5334/joc.95
Kidd, D. C., Castano, E. (2013). Reading literary fiction improves theory of mind. Science, 342, 377–380. doi:10.1126/science.1239918
Van Kuijk, I., Verkoeijen, P., Dijkstra, K., Zwaan, R. A. (2018). The effect of reading a short passage of literary fiction on theory of mind: A replication of Kidd and Castano (2013). Collabra: Psychology, 4, 7. https://doi.org/10.1525/collabra.117
Lenhart, J., Dangel, J., & Richter, T. (2020). The relationship between lifetime book reading and empathy in adolescents: Examining transportability as a moderator. Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts. https://doi.org/10.1037/aca0000341
Mar, R. A., Oatley, K., Hirsh, J. dela Paz, J., & Peterson, J. B. (2006). Bookworms versuserds: Exposure to fiction versus non-fiction, divergent associations with social ability, and the simulation of fictional social worlds. Journal of Research in Personality, 40, 694–712. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2005.08.002
Zwaan, R.A., Etz, A., Lucas, R.E., & Donnellan, M.B. (2018). Making replication mainstream. Behavioral and Brain Sciences, 41, E120. https://doi:10.1017/S0140525X17001972

Met speciale dank aan Lynn Eekhof voor een overzicht van recente literatuur over dit onderwerp.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#9 Complotverhalen

Mon, 08 Nov 2021 07:00:11 GMT

Hoewel het aantal complotverhalen – niet complottheorieën – de afgelopen jaren lijkt te zijn toegenomen is niets minder waar. Complotverhalen waren er altijd al en zullen er waarschijnlijk ook altijd zijn. Maar wanneer verandert een gewoon verhaal in een complotverhaal? Waarom zijn er altijd mensen die in een complotverhaal geloven? En wie zijn die mensen dan? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen. Daarnaast bespreken ze twee minder gebruikelijke complotverhalen.

Meer over dit thema vind je in hoofdstuk 14 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. Meer over causaliteit is te vinden in hoofdstuk 10.

Bronnen:

Douglas, K.M., Sutton, R.M., & Cichocka, A. (2017). The psychology of conspiracy theories. Current Directions in Psychological Science, 26(6), 538-542. DOI: https://doi.org/10.1177/0963721417718261
Van Prooijen, J.-W., Ligthart, J., Rosema, S., & Xu, Y. (2021). The entertainment value of conspiracy theories. British Journal of Psychology. https://doi.org/10.1111/bjop.12522
Whitson, J.A., & Galinsky, A.D. (2008). Lacking Control Increases Illusory Pattern Perception. Science, 322(3), 115–117. DOI: 10.1126/science.1159845
Wood, M.J., & Douglas, K.M. (2018). Conspiracy theory psychology: Individual differences, worldviews, and states of mind. In: Uscinski, J.E., ed. Conspiracy Theories and the People Who Believe Them, pp. 245-256. DOI:10.1093/oso/9780190844073.003.0016
Zwaan, R.A. (2013). Let the sabers rattle: A cross-cultural comparison of doctoral defenses.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#8 Mama appelsap en dobbelstenen zonder geheugen: overal patronen in zien

Mon, 01 Nov 2021 07:00:00 GMT

We zien allemaal wel eens patronen waar ze niet zijn, zoals vreemde woorden in een songtekst (beter bekend als mama appelsap) of gezichten in boomstammen. Dit fenomeen wordt pareidolie genoemd. Is dit een onschuldig fenomeen of moeten we ons hier zorgen over maken? En wat heeft pareidolie te maken met apofenie? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over dit thema vind je in hoofdstuk 11 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen.

Bronnen:

Gosselin, F. & Schyns, P. G. (2003). Superstitious perceptions reveal properties of internal representations. Psychological Science, 14(5), 505–509.
Morgan, C.D. & Murray, H.A. (1935). A method for investigating fantasies: The thematic apperception test. Archives of Neurology and Psychiatry, 34(2), 289–306. DOI:

0.1001/archneurpsyc.1935.022502000049005

Genoemde weblink:

· Kort verhaal Signs and symbols van Vladimir Nabokov

Muziek:

· Lorenzo Jovanotti – Pieno di vita

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#7 Bullshit

Mon, 25 Oct 2021 06:00:32 GMT

Bullshitten – communiceren zonder belang te hechten aan de juistheid van informatie – is de afgelopen jaren een populair onderwerp van wetenschappelijk onderzoek geworden. Maar wie zijn die bullshitters? Waarom bullshitten ze? En wie lopen de meeste kans in de bullshit van een ander te trappen? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over dit thema vind je in hoofdstuk 6 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen.

Verwijzingen:

Frankfurt, H.G. (2005). On Bullshit. Princeton and Oxford: Princeton University Press.
Littrell, S., Risko, E.F., & Fugelsang, J.A. (2021). ‘You can’t bullshit a bullshitter’ (or can you?): Bullshitting frequency predicts receptivity to various types of misleading information. British Journal of Social Psychology. https://doi.org/10.1111/bjso.12447
Kowalchyk, M., Palmieri, H., Conte, E., & Wallisch, P. (2021). Narcissism through the lens of performative self-elevation. Personality and Individual Differences, 177(1), 110780. DOI: 10.1016/j.paid.2021.110780
Pennycook, G., Allan Cheyne, J., Barr, N., Koehler, D.J., & Fugelsang, J.A. (2015). On the reception and detection of pseudo-profound bullshit. Judgment and Decision Making, 10(6), 549–563.
Sarajlic, E. (2019). Bullshit, truth, and reason. Philosophia, 47(3), 865–879. https://doi.org/10.1007/s11406-018-9990-9

Genoemde weblink:

Corporate Bullshit Generator

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#6 Het belang van oude koek: hoe begrijpen we teksten?

Mon, 18 Oct 2021 06:00:49 GMT

Het begrijpen van woorden en zinnen leidt nog niet automatisch tot het begrijpen van verhalen. Wat is ervoor nodig om samenhang in losse zinnen aan te brengen? Zijn samenhangende zinnen voldoende voor het overbrengen van een begrijpelijk verhaal? En hoe maken schrijvers (van boeken en scripts voor films) gebruik van onze drang naar samenhang? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over het begrijpen van verhalen vind je in de hoofdstukken 4 en 5 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen.

Verwijzingen:

Bransford, J.D. & Johnson, M.K. (1972). Contextual prerequisites for understanding: Some investigations of comprehension and recall. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior, 11, 717-726. DOI:10.1016/S0022-5371(72)80006-9
Gordon, P. C., Grosz, B. J., & Gilliom, L. A. (1993). Pronouns, names, and the centering of attention in discourse. Cognitive Science, 17, 31 l-347.
Haviland, S.E., & Clark, H.H. (1974). What's New? Acquiring new information as a process in comprehension. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior, 13, 512-521.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#5 Rode wijn, beurtbalkjes en basketbal: hoe begrijpen we zinnen?

Sun, 10 Oct 2021 06:00:18 GMT

Om taal te kunnen begrijpen is het belangrijk om de betekenis van woorden te kennen. Deze losse woorden moeten vervolgens geïnterpreteerd worden in de context waarin ze voorkomen, een zin. Hoe doen we dat? En welke informatie gebruiken we daarvoor? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over het begrijpen van woorden en zinnen vind je in hoofdstuk 2 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen.

Verwijzingen:

Boot, A., Tjong Kim Sang, E., Dijkstra, K., & Zwaan, R.A. (2019). How the character limit affected the language usage in tweets. Palgrave Communications, 5, 76. https://www.nature.com/articles/s41599-019-0280-3
Hulme, R.C., & Rodd, J.M. (2021). Learning new word meanings from story reading: The benefit of immediate testing. PeerJ 9:e11693. https://doi.org/10.7717/peerj.11693

Genoemde weblink:

Speech Trump: https://youtu.be/XGChTEfeeC4

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#4 Fake news

Mon, 04 Oct 2021 06:00:30 GMT

Fake news lijkt tegenwoordig overal te vinden te zijn, vooral op social media. Eigenlijk is fake news geen goede term en moeten we het hebben over onjuiste informatie. Waarom blijft onjuiste informatie hangen in ons geheugen? En hoe kunnen we daar wat aan doen? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over dit thema (en onder andere het Continued Influence Effect) vind je in hoofdstuk 7 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. In hoofdstuk 18 staat beschreven hoe je onjuiste informatie beter kunt herkennen.

Verwijzingen:

Deer, B. (2020). The Doctor Who Fooled The World: Science, Deception, and the War on Vaccines. Johns Hopkins University Press.
Pennycook, G., & Rand, D.J. (2021). The Psychology of Fake News. Trends in Cognitive Science, 25, 388-402. https://www.cell.com/trends/cognitive-sciences/fulltext/S1364-6613(21)00051-6
Wakefield, A.J., Murch, S.H., Anthony, A., Linnell, J., Casson, D.M., Malik, M., Berelowitz, M., Dhillon, A.P., Thomson, M.A., Harvey, P., Valentine, A., Davies, S.E., Walker-Smith, J.A., (1998). Ileal-lymphoid-nodular hyperplasia, non-specific colitis, and pervasive developmental disorder in children. The Lancet, 351, 637-641. DOI: https://doi.org/10.1016/S0140-6736(97)11096-0

Genoemde weblinks:

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#3 Puzzels, Wie is de Mol? en QAnon: patronen zoeken

Mon, 27 Sep 2021 06:00:58 GMT

Wat hebben puzzels, het tv-programma 'Wie is de Mol?' en de complottheorie QAnon met elkaar gemeen? Wat hebben ze te maken met onze drang naar samenhang? En wat is een aha-ervaring? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over dit thema vind je in hoofdstuk 16 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen.

Verwijzing:

Dubey, R., Ho, M. K., Mehta, H., & Griffiths, T. (2021, June 22). Aha! moments correspond to meta-cognitive prediction errors. Behavioral and Brain Sciences, https://doi.org/10.31234/osf.io/c5v42

Genoemde weblinks:

Qdrop:

Joe 30330

Arbitrary?

What is 2020 [current year] divided by 30330?

Symbolism will be their downfall.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

#2 De kracht van het verhaal

Mon, 20 Sep 2021 07:20:00 GMT

Hoe komt het dat wij op kunnen gaan in de wereld van een verhaal? En dat we dit zelfs kunnen doen als de verhaalwereld heel ver afstaat van onze eigen wereld? Hoe verklaren we de enorme populariteit van fantasieverhalen zoals Lord of the Rings, Harry Potter, Star Trek, Star Wars en Game of Thrones? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over de kracht van het verhaal vind je in de hoofdstukken 5 en 8 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. Meer over Need for Cognition wordt besproken in hoofdstuk 14. Over het situatiemodel wordt in verschillende hoofdstukken uitvoerig geschreven.

Bronnen:

Genoemde weblink:

Reclame Google India

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

# 1 Corona: infodemie

Mon, 13 Sep 2021 06:00:22 GMT

Toen corona eind 2019 in Wuhan opdook probeerde iedereen te begrijpen wat er aan de hand was. Maar hoe begrijpen we een complexe situatie die volkomen nieuw is? En hoe gaan we om met de tsunami aan informatie die vanaf dat moment – en nog altijd – dagelijks tot ons komt? Aan de hand van kennis over hoe wij bekende situaties begrijpen en recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over de infodemie en het begrijpen van complexe gebeurtenissen vind je in het voorwoord en hoofdstuk 10 van het boek Drang naar Samenhang. De psychologie van het begrijpen.

Bronnen:

Rapport onderzoek C. Rossmann (in het Duits)
Rumelhart, D. (1980). Schemata: The building blocks of cognition. In: R.J. Spiro et al. (eds.) Theoretical issues in reading comprehension: Perspectives from cognitive psychology, linguistics, artificial intelligence, and education (pp. 33–58). Hillsdale, N.J.: Erlbaum.
Schank, R.C. & Abelson, R.P. (1977). Scripts, plans, goals, and understanding: An inquiry into human knowledge structures. Hillsdale, N.J.: Erlbaum.
Wagner-Pacifici, R. (2017). What Is an Event? University of Chicago Press.
Zwaan, R.A., & Radvansky, G. A. (1998). Situation models in language comprehension and memory. Psychological Bulletin, 123(2), 162–185.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Trailer Drang naar Samenhang

Tue, 07 Sep 2021 10:28:36 GMT

De wereld waarin wij leven is complex en lijkt steeds ingewikkelder te worden. Om hierin succesvol te kunnen (over)leven, moeten we deze wereld begrijpen. Maar hoe doen we dat eigenlijk? Aan de hand van alledaagse voorbeelden uit de politiek, sport, cultuur en wetenschap geven hoogleraar Rolf Zwaan, auteur van het boek Drang naar samenhang en psycholoog Anita Eerland, psycholoog, antwoord op deze belangrijke vraag.

Drang naar samenhang: de podcast voor iedereen die geïnteresseerd is in hoe wij de wereld om ons heen begrijpen.

Heb je behoefte aan meer Drang naar samenhang? Ga dan naar https://boompsychologie.nl/drangnaarsamenhang

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.