60acast.comذهن زیبا
https://feeds.acast.com/public/shows/zehne-ziba
faذهن زیباNeuroscience, genetics, biology,origin of life,ai,inteligence,mind,brain,consciousness,self,emotions,evolutionآسیه علیخواهداستان تکامل/فرگشت مغز انسان در طبیعت!تو این پادکست قراره با هم بریم سراغ یکی از جذاب‌ترین موضوعات دنیا: ذهن انسان
ذهن به عنوان پدیده ای که برخاسته از مغز ماست. مغزی که چند صد میلیون سال در طبیعت فرصت داشته که از چندتا سلول کوچولو تبدیل بشه به شگفت انگیزترین چیزی که در تمام جهان میشناسیم. تو این پادکست، قراره با هم یاد بگیریم که چطور مغز ما ذهن ما رو می‌سازه و چطور این ذهن اینهمه ویژگی های عجیبو غریب داره. ما قراره با هم هر چیزی رو که تا حالا علم در مورد مغز و ذهن کشف کرده یاد بگیریم
تو فصل اول ذهن زیبا با هم این کتاب فوق العاده از سرگذشت مغز طی میلیون ها سال تکامل رو میخونیم
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Solomon Bennett)
]]>!تو این پادکست قراره با هم بریم سراغ یکی از جذاب‌ترین موضوعات دنیا: ذهن انسان
ذهن به عنوان پدیده ای که برخاسته از مغز ماست. مغزی که چند صد میلیون سال در طبیعت فرصت داشته که از چندتا سلول کوچولو تبدیل بشه به شگفت انگیزترین چیزی که در تمام جهان میشناسیم. تو این پادکست، قراره با هم یاد بگیریم که چطور مغز ما ذهن ما رو می‌سازه و چطور این ذهن اینهمه ویژگی های عجیبو غریب داره. ما قراره با هم هر چیزی رو که تا حالا علم در مورد مغز و ذهن کشف کرده یاد بگیریم
تو فصل اول ذهن زیبا با هم این کتاب فوق العاده از سرگذشت مغز طی میلیون ها سال تکامل رو میخونیم
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Solomon Bennett)
]]>falseآسیه علیخواهzistan.podcast@gmail.com66a8eadf66e879d7b6dbf5dbzehne-zibaserialhttps://assets.pippa.io/shows/66a8eadf66e879d7b6dbf5db/1794644314434-9a4a1580-ff7b-4e38-b609-34df6000a667.jpeg
https://feeds.acast.com/public/shows/zehne-ziba
ذهن زیبااپیزود ۳۴ | معمای زبان و پایان فصل اولاپیزود ۳۴ | معمای زبان و پایان فصل اولTue, 23 Jun 2026 16:42:21 GMT50:236a3ab76d6cc0d2f382687625false
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/6a3ab76d6cc0d2f382687625
6a3ab76d6cc0d2f38268762566a8eadf66e879d7b6dbf5dbغیبت، همکاری و نگاهی به پیشرفت بزرگ ششمfull134اپیزود پایانی فصل اول، پس از وقفه‌ای طولانی، با این پرسش شروع می‌شود: زبان برای یک نفر تنها هیچ فایده‌ای ندارد، پس چطور فرگشت یافت؟ «انتخاب گروهی» با مشکل مفت‌خورها روبه‌روست، و زبان به‌ویژه در برابر تقلب آسیب‌پذیر است، چون دروغ گفتن برای فرد سود دارد. یک پاسخ این است که زبان از گفت‌وگوی والد و فرزند برای آموزش ابزارسازی آغاز شد و انتخاب خویشاوندی برای توضیحش کافی است. پاسخ دیگر، از رابین دانبار، این است که حدود دوسوم گفت‌وگوهای ما غیبت است؛ سازوکاری که متقلبان را رسوا و نیکوکاران را تحسین می‌کند. حلقه‌های بازخورد زبان، نوع‌دوستی، مجازات، مغز بزرگ‌تر و پخت‌وپز انسان خردمند را ساختند: هم مهربان‌ترین و هم بی‌رحم‌ترین گونه. اپیزود با مرور پنج پیشرفت بزرگ، از هدایت تا سخن گفتن، و نگاهی به پیشرفت ششم، یعنی هوش مصنوعی فراانسانی، فصل اول را به پایان می‌برد.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود پایانی فصل اول، پس از وقفه‌ای طولانی، با این پرسش شروع می‌شود: زبان برای یک نفر تنها هیچ فایده‌ای ندارد، پس چطور فرگشت یافت؟ «انتخاب گروهی» با مشکل مفت‌خورها روبه‌روست، و زبان به‌ویژه در برابر تقلب آسیب‌پذیر است، چون دروغ گفتن برای فرد سود دارد. یک پاسخ این است که زبان از گفت‌وگوی والد و فرزند برای آموزش ابزارسازی آغاز شد و انتخاب خویشاوندی برای توضیحش کافی است. پاسخ دیگر، از رابین دانبار، این است که حدود دوسوم گفت‌وگوهای ما غیبت است؛ سازوکاری که متقلبان را رسوا و نیکوکاران را تحسین می‌کند. حلقه‌های بازخورد زبان، نوع‌دوستی، مجازات، مغز بزرگ‌تر و پخت‌وپز انسان خردمند را ساختند: هم مهربان‌ترین و هم بی‌رحم‌ترین گونه. اپیزود با مرور پنج پیشرفت بزرگ، از هدایت تا سخن گفتن، و نگاهی به پیشرفت ششم، یعنی هوش مصنوعی فراانسانی، فصل اول را به پایان می‌برد.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۳۳ | از بهشت تا ساوانااپیزود ۳۳ | از بهشت تا ساواناWed, 12 Nov 2025 02:18:40 GMT27:426913ee80c1ed8717c51b91a7false
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/6913ee80c1ed8717c51b91a7
6913ee80c1ed8717c51b91a766a8eadf66e879d7b6dbf5dbدوپایی، آتش، هومو ارکتوس و «مسئله‌ی والاس»full133ما حدود هفت میلیون سال پیش از شامپانزه‌ها جدا شدیم، اما مغز نیاکانمان تا حدود دو و نیم میلیون سال پیش تقریباً ثابت ماند. سپس بیش از سه برابر شد. داستان از نابودی یک بهشت جنگلی شروع می‌شود: حرکت صفحات زمین دره‌ی بزرگ ریفت را ساخت، شرق آفریقا خشک شد و ساوانا جای جنگل را گرفت. نیاکان ما ابتدا روی دو پا ایستادند، بی‌آنکه مغزشان بزرگ شود (لوسی، ۳ تا ۴ میلیون سال پیش). بعد لاشه‌خوار شدند و ابزار سنگی الدووایی ساختند. حدود دو میلیون سال پیش، هومو ارکتوس با مغزی دو برابر، شانه‌هایی برای پرتاب، توانایی دویدن استقامتی و احتمالاً آتش و پخت‌وپز، به شکارچی رأس هرم بدل شد. مغز بزرگ «معضل زایمان» و نوزادان نارس را به همراه آورد، و با آن پیوندهای زوجی و نقش مادربزرگ‌ها شکل گرفت. اما آیا هومو ارکتوس حرف می‌زد؟ پرسش منشأ زبان، یا «مسئله‌ی والاس»، هنوز از سخت‌ترین پرسش‌های علم است.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>ما حدود هفت میلیون سال پیش از شامپانزه‌ها جدا شدیم، اما مغز نیاکانمان تا حدود دو و نیم میلیون سال پیش تقریباً ثابت ماند. سپس بیش از سه برابر شد. داستان از نابودی یک بهشت جنگلی شروع می‌شود: حرکت صفحات زمین دره‌ی بزرگ ریفت را ساخت، شرق آفریقا خشک شد و ساوانا جای جنگل را گرفت. نیاکان ما ابتدا روی دو پا ایستادند، بی‌آنکه مغزشان بزرگ شود (لوسی، ۳ تا ۴ میلیون سال پیش). بعد لاشه‌خوار شدند و ابزار سنگی الدووایی ساختند. حدود دو میلیون سال پیش، هومو ارکتوس با مغزی دو برابر، شانه‌هایی برای پرتاب، توانایی دویدن استقامتی و احتمالاً آتش و پخت‌وپز، به شکارچی رأس هرم بدل شد. مغز بزرگ «معضل زایمان» و نوزادان نارس را به همراه آورد، و با آن پیوندهای زوجی و نقش مادربزرگ‌ها شکل گرفت. اما آیا هومو ارکتوس حرف می‌زد؟ پرسش منشأ زبان، یا «مسئله‌ی والاس»، هنوز از سخت‌ترین پرسش‌های علم است.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۳۲ | زبان در کجای مغز است؟اپیزود ۳۲ | زبان در کجای مغز است؟Tue, 28 Oct 2025 15:34:45 GMT34:066900e2952d04968b77469adcfalse
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/6900e2952d04968b77469adc
6900e2952d04968b77469adc66a8eadf66e879d7b6dbf5dbآقای تان، بروکا و ورنیکه، و برنامه‌ی ژنتیکی زبانfull132در ۱۸۳۰ مردی فرانسوی ناگهان فقط توانست یک هجا بگوید: «تان». پل بروکا پس از مرگش ناحیه‌ای آسیب‌دیده در لوب پیشانی چپ او یافت. کمی بعد کارل ورنیکه بیمارانی را دید که روان اما بی‌معنا حرف می‌زدند و آسیبشان کمی عقب‌تر بود. آیا «اندام زبان» پیدا شده بود؟ نه به این سادگی. شامپانزه‌ها هم نواحی بروکا و ورنیکه دارند، اما آسیب این نواحی ارتباطشان را مختل نمی‌کند. صداهای میمون‌ها معادل خنده و گریه‌ی ماست، نه زبان. انسان دو سیستم ارتباطی دارد: سیستم کهن و ژنتیکی بروز هیجانات، و زبان که آموختنی است. زبان مثل پرواز پرندگان است: در ژن‌ها کد نشده، اما «برنامه‌ی درسی ژنتیکی» آن هست: پیش‌گفت‌وگوی نوبتی، توجه مشترک و غریزه‌ی پرسیدن. این غریزه‌ها نوقشر را برای زبان به خدمت می‌گیرند. پس زبان «جایی» در مغز ندارد، بلکه حاصل شبکه‌های در هم تنیده است. و پرسش پایانی: چرا زبان فقط یک بار پدید آمد؟
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>در ۱۸۳۰ مردی فرانسوی ناگهان فقط توانست یک هجا بگوید: «تان». پل بروکا پس از مرگش ناحیه‌ای آسیب‌دیده در لوب پیشانی چپ او یافت. کمی بعد کارل ورنیکه بیمارانی را دید که روان اما بی‌معنا حرف می‌زدند و آسیبشان کمی عقب‌تر بود. آیا «اندام زبان» پیدا شده بود؟ نه به این سادگی. شامپانزه‌ها هم نواحی بروکا و ورنیکه دارند، اما آسیب این نواحی ارتباطشان را مختل نمی‌کند. صداهای میمون‌ها معادل خنده و گریه‌ی ماست، نه زبان. انسان دو سیستم ارتباطی دارد: سیستم کهن و ژنتیکی بروز هیجانات، و زبان که آموختنی است. زبان مثل پرواز پرندگان است: در ژن‌ها کد نشده، اما «برنامه‌ی درسی ژنتیکی» آن هست: پیش‌گفت‌وگوی نوبتی، توجه مشترک و غریزه‌ی پرسیدن. این غریزه‌ها نوقشر را برای زبان به خدمت می‌گیرند. پس زبان «جایی» در مغز ندارد، بلکه حاصل شبکه‌های در هم تنیده است. و پرسش پایانی: چرا زبان فقط یک بار پدید آمد؟
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۳۱ | چه چیزی ما را انسان کرد؟اپیزود ۳۱ | چه چیزی ما را انسان کرد؟Fri, 26 Sep 2025 04:01:56 GMT40:1168d61034acc34956e62d496afalse
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/68d61034acc34956e62d496a
68d61034acc34956e62d496a66a8eadf66e879d7b6dbf5dbزبان، انتقال ایده‌ها و آغاز پیشرفت بزرگ پنجمfull131ارسطو «روح عقلانی» را وجه تمایز انسان می‌دانست، اما صد سال پژوهش روی جانوران فهرست توانایی‌های «فقط انسانی» را تقریباً خالی کرد. داروین درست می‌گفت که تفاوت ما با جانوران پیشرفته تفاوت درجه است، نه نوع. در مغز انسان هیچ ساختاری نیست که در مغز دیگر نخستی‌ها نباشد. یک استثنای مهم وجود دارد: زبان، نام پیشرفت بزرگ پنجم. جانوران ارتباط برقرار می‌کنند، اما زبان انسانی دو ویژگی یگانه دارد: برچسب‌گذاری اعلامی و دستور زبان. کانزی، واشو و کوکو با سال‌ها آموزش نشانه‌ها را آموختند و حتی ترکیب‌های تازه ساختند، اما هرگز به سطح کودکی سه-چهار ساله نرسیدند. زبان به ما اجازه داد شبیه‌سازی‌های ذهنی‌مان را به مغزهای دیگر منتقل کنیم، از اعمال خیالی دیگران بیاموزیم، اسطوره‌های مشترک بسازیم و از «عدد دانبار» فراتر برویم. اما هدیه‌ی اصلی زبان انباشت ایده‌ها در طول نسل‌هاست.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>ارسطو «روح عقلانی» را وجه تمایز انسان می‌دانست، اما صد سال پژوهش روی جانوران فهرست توانایی‌های «فقط انسانی» را تقریباً خالی کرد. داروین درست می‌گفت که تفاوت ما با جانوران پیشرفته تفاوت درجه است، نه نوع. در مغز انسان هیچ ساختاری نیست که در مغز دیگر نخستی‌ها نباشد. یک استثنای مهم وجود دارد: زبان، نام پیشرفت بزرگ پنجم. جانوران ارتباط برقرار می‌کنند، اما زبان انسانی دو ویژگی یگانه دارد: برچسب‌گذاری اعلامی و دستور زبان. کانزی، واشو و کوکو با سال‌ها آموزش نشانه‌ها را آموختند و حتی ترکیب‌های تازه ساختند، اما هرگز به سطح کودکی سه-چهار ساله نرسیدند. زبان به ما اجازه داد شبیه‌سازی‌های ذهنی‌مان را به مغزهای دیگر منتقل کنیم، از اعمال خیالی دیگران بیاموزیم، اسطوره‌های مشترک بسازیم و از «عدد دانبار» فراتر برویم. اما هدیه‌ی اصلی زبان انباشت ایده‌ها در طول نسل‌هاست.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۳۰ | وقتی مغز آینده را اختراع کرداپیزود ۳۰ | وقتی مغز آینده را اختراع کردMon, 15 Sep 2025 04:45:30 GMT24:4968c799ea6078db9201b4c54dfalse
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/68c799ea6078db9201b4c54d
68c799ea6078db9201b4c54d66a8eadf66e879d7b6dbf5dbانجیر، میوه‌خواری و پیش‌بینی نیازهای فرداfull130آیا میوه‌ای مثل انجیر در ساختن مغز ما نقش داشته؟ «فرضیه‌ی مغز بوم‌شناختی»، رقیب جدی فرضیه‌ی مغز اجتماعی، می‌گوید آری. میوه‌ها پنجره‌ی زمانی کوتاهی دارند، گاهی کمتر از ۷۲ ساعت، و رقیبان بسیاری برای آن‌ها وجود دارد. پس میوه‌خوار باید پیش از گرسنگی نقشه بکشد. شامپانزه‌ها نزدیک درخت انجیر می‌خوابند و صبح زودتر بیدار می‌شوند. الکس دکاسین در ۲۰۱۷ با مقایسه‌ی بیش از ۱۴۰ گونه نشان داد میوه‌خواری حتی بهتر از اندازه‌ی گروه، اندازه‌ی مغز را پیش‌بینی می‌کند. آزمایش مریم نقشبندی و ویلیام رابرتس (۲۰۰۶) نشان داد میمون‌های سنجابی برای اینکه زودتر آب بگیرند از خرمای بیشتر می‌گذرند، اما موش‌ها نه. شاید سازوکار پیش‌بینی نیاز آینده همان نظریه‌ی ذهن باشد: «خودِ آینده» را مثل شخص دیگری شبیه‌سازی می‌کنیم. پیشرفت چهارم با سه جلوه‌ی یک توانایی پایان می‌یابد: نظریه‌ی ذهن، یادگیری تقلیدی و پیش‌بینی نیازهای آینده.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>آیا میوه‌ای مثل انجیر در ساختن مغز ما نقش داشته؟ «فرضیه‌ی مغز بوم‌شناختی»، رقیب جدی فرضیه‌ی مغز اجتماعی، می‌گوید آری. میوه‌ها پنجره‌ی زمانی کوتاهی دارند، گاهی کمتر از ۷۲ ساعت، و رقیبان بسیاری برای آن‌ها وجود دارد. پس میوه‌خوار باید پیش از گرسنگی نقشه بکشد. شامپانزه‌ها نزدیک درخت انجیر می‌خوابند و صبح زودتر بیدار می‌شوند. الکس دکاسین در ۲۰۱۷ با مقایسه‌ی بیش از ۱۴۰ گونه نشان داد میوه‌خواری حتی بهتر از اندازه‌ی گروه، اندازه‌ی مغز را پیش‌بینی می‌کند. آزمایش مریم نقشبندی و ویلیام رابرتس (۲۰۰۶) نشان داد میمون‌های سنجابی برای اینکه زودتر آب بگیرند از خرمای بیشتر می‌گذرند، اما موش‌ها نه. شاید سازوکار پیش‌بینی نیاز آینده همان نظریه‌ی ذهن باشد: «خودِ آینده» را مثل شخص دیگری شبیه‌سازی می‌کنیم. پیشرفت چهارم با سه جلوه‌ی یک توانایی پایان می‌یابد: نظریه‌ی ذهن، یادگیری تقلیدی و پیش‌بینی نیازهای آینده.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۲۹ | ساندویچی که یک کشف بزرگ را رقم زداپیزود ۲۹ | ساندویچی که یک کشف بزرگ را رقم زدSat, 30 Aug 2025 07:21:32 GMT30:1168b2a67ce9dcbdcab980a83cfalse
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/68b2a67ce9dcbdcab980a83c
68b2a67ce9dcbdcab980a83c66a8eadf66e879d7b6dbf5dbنورون‌های آینه‌ای و یادگیری از راه تقلیدfull129در سال ۱۹۹۰، در آزمایشگاه جاکومو ریتزولاتی در دانشگاه پارما، پژوهشگری هنگام ناهار ساندویچش را برداشت و بلندگوی وصل به مغز یک میمون ماکاک بی‌حرکت ناگهان بوق زد. نورون‌های حرکتی میمون با دیدن حرکت دیگری هم روشن می‌شدند. این‌ها «نورون‌های آینه‌ای» نام گرفتند. سه تفسیر درباره‌شان وجود دارد، اما شواهد از این حمایت می‌کند که نخستی‌ها حرکت دیگران را در ذهن شبیه‌سازی می‌کنند؛ حتی با شنیدن صدای شکستن بادام‌زمینی. این شبیه‌سازی به فهم نیت کمک می‌کند و مهم‌تر از آن، یادگیری مهارت‌های کاملاً تازه از راه تقلید را ممکن می‌کند. شامپانزه‌ای که تا پنج سالگی شکستن آجیل را از مادرش نبیند، هرگز یادش نمی‌گیرد. نظریه‌ی ذهن سه چیز به این یادگیری می‌دهد: آموزش فعال، پشتکار طولانی و تشخیص حرکت عمدی از تصادفی. حالا نبوغ یک فرد دیگر با مرگش نمی‌میرد.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>در سال ۱۹۹۰، در آزمایشگاه جاکومو ریتزولاتی در دانشگاه پارما، پژوهشگری هنگام ناهار ساندویچش را برداشت و بلندگوی وصل به مغز یک میمون ماکاک بی‌حرکت ناگهان بوق زد. نورون‌های حرکتی میمون با دیدن حرکت دیگری هم روشن می‌شدند. این‌ها «نورون‌های آینه‌ای» نام گرفتند. سه تفسیر درباره‌شان وجود دارد، اما شواهد از این حمایت می‌کند که نخستی‌ها حرکت دیگران را در ذهن شبیه‌سازی می‌کنند؛ حتی با شنیدن صدای شکستن بادام‌زمینی. این شبیه‌سازی به فهم نیت کمک می‌کند و مهم‌تر از آن، یادگیری مهارت‌های کاملاً تازه از راه تقلید را ممکن می‌کند. شامپانزه‌ای که تا پنج سالگی شکستن آجیل را از مادرش نبیند، هرگز یادش نمی‌گیرد. نظریه‌ی ذهن سه چیز به این یادگیری می‌دهد: آموزش فعال، پشتکار طولانی و تشخیص حرکت عمدی از تصادفی. حالا نبوغ یک فرد دیگر با مرگش نمی‌میرد.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۲۸ | خودم را جای تو میگذارماپیزود ۲۸ | خودم را جای تو می‌گذارمWed, 20 Aug 2025 05:09:01 GMT22:1868a5586ee2f63983a77cbffcfalse
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/68a5586ee2f63983a77cbffc
68a5586ee2f63983a77cbffc66a8eadf66e879d7b6dbf5dbنظریه‌ی شبیه‌سازی، آزمون آینه و شامپانزه‌های ابزارساز گودالfull128دوستت در کافه ناگهان اخم می‌کند و می‌رود، و تو بی‌اختیار خودت را جای او می‌گذاری تا بفهمی چه شد. این همان «نظریه‌ی شبیه‌سازی» است: ما با مدلی که از ذهن خود ساخته‌ایم ذهن دیگران را شبیه‌سازی می‌کنیم. برای همین همان نواحی تازه‌ی مغز نخستی‌ها، قشر پیش‌پیشانی دانه‌دار و قشر حسی نخستی‌ها، هم در شناخت خود فعال‌اند و هم در شناخت دیگران. رشد کودکان، از آزمون آینه در دو سالگی تا آزمون سالی و آن در چهار-پنج سالگی، و شامپانزه‌های تنها بزرگ‌شده‌ای که خود را در آینه نمی‌شناسند، این پیوند را نشان می‌دهد. نظریه‌ی ذهن در گروه‌های سلسله‌مراتبی نخستی‌ها می‌توانست سرنوشت یک فرد را عوض کند، و برای هوش مصنوعی آینده هم حیاتی است. اما معمای تازه‌ای هم هست: در نوامبر ۱۹۶۰ جین گودال دید شامپانزه‌ها با شاخه موریانه شکار می‌کنند. مهارت شگفت نخستی‌ها در ساخت و یادگیری ابزار از کجا آمده است؟
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>دوستت در کافه ناگهان اخم می‌کند و می‌رود، و تو بی‌اختیار خودت را جای او می‌گذاری تا بفهمی چه شد. این همان «نظریه‌ی شبیه‌سازی» است: ما با مدلی که از ذهن خود ساخته‌ایم ذهن دیگران را شبیه‌سازی می‌کنیم. برای همین همان نواحی تازه‌ی مغز نخستی‌ها، قشر پیش‌پیشانی دانه‌دار و قشر حسی نخستی‌ها، هم در شناخت خود فعال‌اند و هم در شناخت دیگران. رشد کودکان، از آزمون آینه در دو سالگی تا آزمون سالی و آن در چهار-پنج سالگی، و شامپانزه‌های تنها بزرگ‌شده‌ای که خود را در آینه نمی‌شناسند، این پیوند را نشان می‌دهد. نظریه‌ی ذهن در گروه‌های سلسله‌مراتبی نخستی‌ها می‌توانست سرنوشت یک فرد را عوض کند، و برای هوش مصنوعی آینده هم حیاتی است. اما معمای تازه‌ای هم هست: در نوامبر ۱۹۶۰ جین گودال دید شامپانزه‌ها با شاخه موریانه شکار می‌کنند. مهارت شگفت نخستی‌ها در ساخت و یادگیری ابزار از کجا آمده است؟
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۲۷ | مغزی که درباره‌ی خودش فکر میکنداپیزود ۲۷ | مغزی که درباره‌ی خودش فکر می‌کندSun, 03 Aug 2025 04:32:07 GMT33:44688ee647eb4229c919c51e30false
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/688ee647eb4229c919c51e30
688ee647eb4229c919c51e3066a8eadf66e879d7b6dbf5dbقشر پیش‌پیشانی دانه‌دار، فراشناخت و آزمون سالی و آنfull127مغز ما نسخه‌ی «آیفونی» مغز شامپانزه نیست؛ ساختار مغز کپی‌ها تقریباً همان مغز ماست، فقط کوچک‌تر. از ۷۰ میلیون سال پیش تا ظهور کپی‌ها، مغز حدود صد برابر بزرگ شد. بیشتر این رشد ارتقای سخت‌افزاری بود: بخش‌های قدیمی بزرگ‌تر شدند تا بدن بزرگ‌تر را اداره کنند یا همان کار قبلی را بهتر انجام دهند. اما دو ناحیه واقعاً تازه بودند: قشر پیش‌پیشانی دانه‌دار و قشر حسی نخستی‌ها. این دو ورودی‌شان را تقریباً فقط از خود نوقشر می‌گیرند. آسیب قشر دانه‌دار علامت آشکاری ندارد، اما «من» را از خاطره و تخیل حذف می‌کند. این نواحی مدلی از مدل می‌سازند: مدلی مرتبه‌ی دوم از نیت‌ها و دانسته‌های خود (فراشناخت). شگفت اینکه همین نواحی در فهم ذهن دیگران، از آزمایش باور نادرست سالی و آن تا همدلی و فریب، هم فعال‌اند. چرا؟
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>مغز ما نسخه‌ی «آیفونی» مغز شامپانزه نیست؛ ساختار مغز کپی‌ها تقریباً همان مغز ماست، فقط کوچک‌تر. از ۷۰ میلیون سال پیش تا ظهور کپی‌ها، مغز حدود صد برابر بزرگ شد. بیشتر این رشد ارتقای سخت‌افزاری بود: بخش‌های قدیمی بزرگ‌تر شدند تا بدن بزرگ‌تر را اداره کنند یا همان کار قبلی را بهتر انجام دهند. اما دو ناحیه واقعاً تازه بودند: قشر پیش‌پیشانی دانه‌دار و قشر حسی نخستی‌ها. این دو ورودی‌شان را تقریباً فقط از خود نوقشر می‌گیرند. آسیب قشر دانه‌دار علامت آشکاری ندارد، اما «من» را از خاطره و تخیل حذف می‌کند. این نواحی مدلی از مدل می‌سازند: مدلی مرتبه‌ی دوم از نیت‌ها و دانسته‌های خود (فراشناخت). شگفت اینکه همین نواحی در فهم ذهن دیگران، از آزمایش باور نادرست سالی و آن تا همدلی و فریب، هم فعال‌اند. چرا؟
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۲۶ | سیاست در انبوه درختاناپیزود ۲۶ | سیاست در انبوه درختانMon, 14 Jul 2025 04:30:00 GMT22:486874528d610560d3eff911cdfalse
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/6874528d610560d3eff911cd
6874528d610560d3eff911cd66a8eadf66e879d7b6dbf5dbگرومینگ، اتحاد و دیپلماسی نخستی‌هاfull126شامپانزه‌هایی که کنار رودخانه با حوصله پشت هم را تمیز می‌کنند فقط مشغول نظافت نیستند؛ دارند رأی جمع می‌کنند، قرارداد می‌بندند و وفاداری اعلام می‌کنند. زمان «گرومینگ» نه با اندازه‌ی بدن، بلکه با اندازه‌ی گروه بالا می‌رود. این اپیزود به دنیای پنهان سیاست نخستی‌ها می‌رود. هر نخستی همه‌ی اعضای گروه و روابطشان را می‌شناسد و سلسله‌مراتب را چنان دقیق دنبال می‌کند که پخش صدای «سلطه‌ی یک میمون کم‌رتبه بر میمونی پررتبه» همه را میخکوب می‌کند. اما در جوامع نخستی‌ها زور بازو تعیین‌کننده نیست؛ خاندان، اتحاد، اعتماد و آشتی تعیین‌کننده‌اند. چرا نخستی‌ها این‌قدر سیاسی شدند؟ میوه‌ی فراوان پس از انقراض دایناسورها به آن‌ها کالری و وقت آزاد داد، و در این وقت آزاد مسابقه‌ی تسلیحاتی تازه‌ای آغاز شد: مسابقه‌ی زیرکی اجتماعی که نیازمند خواندن ذهن دیگران بود.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>شامپانزه‌هایی که کنار رودخانه با حوصله پشت هم را تمیز می‌کنند فقط مشغول نظافت نیستند؛ دارند رأی جمع می‌کنند، قرارداد می‌بندند و وفاداری اعلام می‌کنند. زمان «گرومینگ» نه با اندازه‌ی بدن، بلکه با اندازه‌ی گروه بالا می‌رود. این اپیزود به دنیای پنهان سیاست نخستی‌ها می‌رود. هر نخستی همه‌ی اعضای گروه و روابطشان را می‌شناسد و سلسله‌مراتب را چنان دقیق دنبال می‌کند که پخش صدای «سلطه‌ی یک میمون کم‌رتبه بر میمونی پررتبه» همه را میخکوب می‌کند. اما در جوامع نخستی‌ها زور بازو تعیین‌کننده نیست؛ خاندان، اتحاد، اعتماد و آشتی تعیین‌کننده‌اند. چرا نخستی‌ها این‌قدر سیاسی شدند؟ میوه‌ی فراوان پس از انقراض دایناسورها به آن‌ها کالری و وقت آزاد داد، و در این وقت آزاد مسابقه‌ی تسلیحاتی تازه‌ای آغاز شد: مسابقه‌ی زیرکی اجتماعی که نیازمند خواندن ذهن دیگران بود.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۲۵ | روزی که دایناسورها رفتنداپیزود ۲۵ | روزی که دایناسورها رفتندMon, 30 Jun 2025 05:22:48 GMT35:1168621f285670d86508d43adffalse
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/68621f285670d86508d43adf
68621f285670d86508d43adf66a8eadf66e879d7b6dbf5dbآغاز ذهنی‌سازی: مغز اجتماعی و نظریه‌ی ذهنfull125۶۶ میلیون سال پیش، روزی معمولی با برخورد سیارکی ۱۰ کیلومتری به شبه‌جزیره‌ی یوکاتان به فاجعه‌ای جهانی تبدیل شد. بیش از صد سال تاریکی، زنجیره‌ی غذایی را فروپاشاند و حدود ۷۵ درصد گونه‌ها، از جمله دایناسورهای غیرپرنده، از میان رفتند. پستانداران کوچک ماندند و وارث زمین شدند. گروهی در درختان آفریقا به نخستی‌ها تبدیل شدند و مغزشان نسبت به نخستین پستانداران بیش از صد برابر بزرگ شد. چرا؟ «فرضیه‌ی مغز اجتماعی» رابین دانبار و همکارانش می‌گوید نوقشر بزرگ نخستی‌ها برای مدیریت روابط اجتماعی پیچیده تکامل یافته، چون اندازه‌ی نوقشر با اندازه‌ی گروه رابطه دارد. اما این رابطه فقط در نخستی‌ها دیده می‌شود. مشاهدات امیل منزل از شامپانزه‌هایی که برای غذا یکدیگر را فریب می‌دادند و آزمایش‌های بعدی نشان می‌دهد نخستی‌ها «نظریه‌ی ذهن» دارند: می‌توانند نیت و دانش دیگران را استنباط کنند.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>۶۶ میلیون سال پیش، روزی معمولی با برخورد سیارکی ۱۰ کیلومتری به شبه‌جزیره‌ی یوکاتان به فاجعه‌ای جهانی تبدیل شد. بیش از صد سال تاریکی، زنجیره‌ی غذایی را فروپاشاند و حدود ۷۵ درصد گونه‌ها، از جمله دایناسورهای غیرپرنده، از میان رفتند. پستانداران کوچک ماندند و وارث زمین شدند. گروهی در درختان آفریقا به نخستی‌ها تبدیل شدند و مغزشان نسبت به نخستین پستانداران بیش از صد برابر بزرگ شد. چرا؟ «فرضیه‌ی مغز اجتماعی» رابین دانبار و همکارانش می‌گوید نوقشر بزرگ نخستی‌ها برای مدیریت روابط اجتماعی پیچیده تکامل یافته، چون اندازه‌ی نوقشر با اندازه‌ی گروه رابطه دارد. اما این رابطه فقط در نخستی‌ها دیده می‌شود. مشاهدات امیل منزل از شامپانزه‌هایی که برای غذا یکدیگر را فریب می‌دادند و آزمایش‌های بعدی نشان می‌دهد نخستی‌ها «نظریه‌ی ذهن» دارند: می‌توانند نیت و دانش دیگران را استنباط کنند.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۲۴ | فرمانده پنهان حرکاتاپیزود ۲۴ | فرمانده پنهان حرکاتWed, 28 May 2025 04:06:37 GMT42:3168368bcd998551779f6e3aacfalse
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/68368bcd998551779f6e3aac
68368bcd998551779f6e3aac66a8eadf66e879d7b6dbf5dbقشر حرکتی، سلسله‌مراتب حرکت و رؤیای ربات‌های ظرف‌شوییfull124در سکته‌ی مغزی گاهی دستی که تا لحظه‌ای پیش گوشی را با ظرافت اسکرول می‌کرد ناگهان بی‌جان می‌شود. مقصر آسیب به قشر حرکتی است: نواری میان نوقشر حسی و پیشانی که نقشه‌ای از کل بدن دارد و بیشترین سهمش به دست و دهان می‌رسد. اما سه معما این تصویر را به هم می‌ریزد: ستون‌های قشر حرکتی همان ساختار نوقشر حسی را دارند، پستانداران اولیه اصلاً قشر حرکتی نداشتند (این قشر بعدها در پستانداران جفت‌دار پدید آمد)، و آسیبش فقط نخستی‌ها را فلج می‌کند. پاسخ کارل فریستون این است که قشر حرکتی فرمان نمی‌دهد، بلکه حرکت را پیش‌بینی می‌کند و پیش‌بینی‌اش را محقق می‌کند. کار اصلی‌اش برنامه‌ریزی و یادگیری حرکات دقیق است. این اپیزود سلسله‌مراتب حرکتی (پیش‌پیشانی، پیش‌حرکتی، حرکتی و گانگلیون‌های پایه)، سندرم دست بیگانه، تمرین ذهنی و آینده‌ی رباتیک را بررسی می‌کند و با مرور پیشرفت بزرگ سوم پایان می‌یابد.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>در سکته‌ی مغزی گاهی دستی که تا لحظه‌ای پیش گوشی را با ظرافت اسکرول می‌کرد ناگهان بی‌جان می‌شود. مقصر آسیب به قشر حرکتی است: نواری میان نوقشر حسی و پیشانی که نقشه‌ای از کل بدن دارد و بیشترین سهمش به دست و دهان می‌رسد. اما سه معما این تصویر را به هم می‌ریزد: ستون‌های قشر حرکتی همان ساختار نوقشر حسی را دارند، پستانداران اولیه اصلاً قشر حرکتی نداشتند (این قشر بعدها در پستانداران جفت‌دار پدید آمد)، و آسیبش فقط نخستی‌ها را فلج می‌کند. پاسخ کارل فریستون این است که قشر حرکتی فرمان نمی‌دهد، بلکه حرکت را پیش‌بینی می‌کند و پیش‌بینی‌اش را محقق می‌کند. کار اصلی‌اش برنامه‌ریزی و یادگیری حرکات دقیق است. این اپیزود سلسله‌مراتب حرکتی (پیش‌پیشانی، پیش‌حرکتی، حرکتی و گانگلیون‌های پایه)، سندرم دست بیگانه، تمرین ذهنی و آینده‌ی رباتیک را بررسی می‌کند و با مرور پیشرفت بزرگ سوم پایان می‌یابد.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۲۳ | از عادت تا ارادهاپیزود ۲۳ | از عادت تا ارادهSat, 10 May 2025 17:18:28 GMT36:07681f8a6478472a4395376e98false
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/681f8a6478472a4395376e98
681f8a6478472a4395376e9866a8eadf66e879d7b6dbf5dbموش‌هایی که غذای مسموم را فراموش نکردند، و چهار نقش قشر پیش‌پیشانیfull123تونی دیکنسون در اوایل دهه‌ی ۱۹۸۰ به موش‌ها یاد داد با فشار دادن اهرم غذا بگیرند، سپس همان غذا را بیرون از جعبه مسموم کرد. موش‌هایی که حدود ۱۰۰ بار اهرم را فشار داده بودند عاقلانه دست کشیدند، اما آن‌هایی که ۵۰۰ بار تکرار کرده بودند همچنان با شور اهرم را فشار می‌دادند. این کشف عادت بود: رفتاری که آن‌قدر تکرار شده که گانگلیون‌های پایه کنترلش را به دست گرفته‌اند و هدف اصلی فراموش شده است. این دوگانه در هوش مصنوعی «مبتنی بر مدل و بی‌مدل»، در روان‌شناسی جانوری «هدف‌محور و عادتی» و نزد کانمن «سیستم ۲ و سیستم ۱» نام دارد. هدف، مثل ادراک، ترفندی محاسباتی برای پیش‌بینی است. کارل فریستون کار قشر پیش‌پیشانی را «استنتاج فعال» می‌نامد: به‌جای تغییر مدل، رفتار را تغییر می‌دهد. شاید برای همین لایه‌ی چهارم را ندارد. توجه، حافظه‌ی کاری، برنامه‌ریزی و خویشتن‌داری همه یک کار می‌کنند: انتخاب بهترین شبیه‌سازی.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>تونی دیکنسون در اوایل دهه‌ی ۱۹۸۰ به موش‌ها یاد داد با فشار دادن اهرم غذا بگیرند، سپس همان غذا را بیرون از جعبه مسموم کرد. موش‌هایی که حدود ۱۰۰ بار اهرم را فشار داده بودند عاقلانه دست کشیدند، اما آن‌هایی که ۵۰۰ بار تکرار کرده بودند همچنان با شور اهرم را فشار می‌دادند. این کشف عادت بود: رفتاری که آن‌قدر تکرار شده که گانگلیون‌های پایه کنترلش را به دست گرفته‌اند و هدف اصلی فراموش شده است. این دوگانه در هوش مصنوعی «مبتنی بر مدل و بی‌مدل»، در روان‌شناسی جانوری «هدف‌محور و عادتی» و نزد کانمن «سیستم ۲ و سیستم ۱» نام دارد. هدف، مثل ادراک، ترفندی محاسباتی برای پیش‌بینی است. کارل فریستون کار قشر پیش‌پیشانی را «استنتاج فعال» می‌نامد: به‌جای تغییر مدل، رفتار را تغییر می‌دهد. شاید برای همین لایه‌ی چهارم را ندارد. توجه، حافظه‌ی کاری، برنامه‌ریزی و خویشتن‌داری همه یک کار می‌کنند: انتخاب بهترین شبیه‌سازی.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۲۲ | ما تصمیم می‌گیریم یا مغزمان؟اپیزود ۲۲ | ما تصمیم می‌گیریم یا مغزمان؟Sun, 20 Apr 2025 01:09:27 GMT23:05680449474c1756d49c7f751dfalse
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/680449474c1756d49c7f751d
680449474c1756d49c7f751d66a8eadf66e879d7b6dbf5dbسه مرحله‌ی تصمیم‌گیری در مغز پستاندارانfull123موشی که هم گرسنه است و هم تشنه سر دوراهی می‌رسد: چپ آب است و راست غذا. در مغزش دقیقاً چه می‌گذرد؟ این اپیزود تصمیم‌گیری پستانداران را در سه مرحله تشریح می‌کند. اول، وقتی ستون‌های قشر پیش‌پیشانی غیردانه‌دار سر رفتار بعدی توافق ندارند، عدم قطعیت بالا می‌رود، شبیه‌سازی فعال می‌شود و فرمان «دست نگه دار» به گانگلیون‌های پایه می‌رود. دوم، شبیه‌سازی انجام می‌شود، اما فقط برای چند گزینه‌ای که بیشترین رأی را دارند؛ درست مثل آلفازیرو. قشر پیش‌پیشانی مدیر اجرایی است که می‌پرسد «اگر بروم چپ چه می‌شود؟»، نوقشر حسی واقعیت مجازی را می‌سازد و گانگلیون‌های پایه در آن دنیای خیالی بازی می‌کنند. سوم، گزینه‌ای که در خیال دوپامین بیشتری آزاد کند زودتر از آستانه می‌گذرد و برنده می‌شود. گانگلیون‌های پایه فرق خیال و واقعیت را نمی‌فهمند. پس چه کسی تصمیم گرفت؟ این ما را به بحث اراده‌ی آزاد می‌رساند.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>موشی که هم گرسنه است و هم تشنه سر دوراهی می‌رسد: چپ آب است و راست غذا. در مغزش دقیقاً چه می‌گذرد؟ این اپیزود تصمیم‌گیری پستانداران را در سه مرحله تشریح می‌کند. اول، وقتی ستون‌های قشر پیش‌پیشانی غیردانه‌دار سر رفتار بعدی توافق ندارند، عدم قطعیت بالا می‌رود، شبیه‌سازی فعال می‌شود و فرمان «دست نگه دار» به گانگلیون‌های پایه می‌رود. دوم، شبیه‌سازی انجام می‌شود، اما فقط برای چند گزینه‌ای که بیشترین رأی را دارند؛ درست مثل آلفازیرو. قشر پیش‌پیشانی مدیر اجرایی است که می‌پرسد «اگر بروم چپ چه می‌شود؟»، نوقشر حسی واقعیت مجازی را می‌سازد و گانگلیون‌های پایه در آن دنیای خیالی بازی می‌کنند. سوم، گزینه‌ای که در خیال دوپامین بیشتری آزاد کند زودتر از آستانه می‌گذرد و برنده می‌شود. گانگلیون‌های پایه فرق خیال و واقعیت را نمی‌فهمند. پس چه کسی تصمیم گرفت؟ این ما را به بحث اراده‌ی آزاد می‌رساند.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۲۱ | مردی که دلیلی برای حرف زدن نداشتاپیزود ۲۱ | مردی که دلیلی برای حرف زدن نداشتTue, 08 Apr 2025 18:22:22 GMT32:5167f5695e59cf07f9c9f61534false
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/67f5695e59cf07f9c9f61534
67f5695e59cf07f9c9f6153466a8eadf66e879d7b6dbf5dbقشر پیش‌پیشانی و مدلی که مغز از «خود» می‌سازدfull121آقای ال، بیمار آنتونیو داماسیو، پس از سکته شش ماه با چشمان باز در تخت ماند. می‌دید، می‌شنید و می‌فهمید، اما هیچ دلیلی برای حرف زدن یا حرکت نداشت. انگار قصد و نیت از وجودش پاک شده بود. سکته بخشی به نام قشر پیش‌پیشانی غیردانه‌دار را آسیب زده بود؛ قدیمی‌ترین بخش قشر پیش‌پیشانی که همه‌ی پستانداران دارند. این اپیزود نقشه‌ی نوقشر را ترسیم می‌کند: نوقشر حسی در پشت سر که جهان را شبیه‌سازی می‌کند، و نوقشر پیشانی در جلو که در پستانداران اولیه فقط همین بخش غیردانه‌دار را داشت. ورودی آن از هیپوکمپ، هیپوتالاموس و آمیگدال می‌آید و کارش شبیه‌سازی خود جانور است: استنباط اینکه «چرا این کار را می‌کنم» و فرمان دادن به قشر حسی که چه چیزی را شبیه‌سازی کند. نیت نوعی فشرده‌سازی هوشمند است که جست‌وجو را ممکن می‌کند، اما گاهی گوریلی را از جلوی چشم ما پنهان می‌کند.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>آقای ال، بیمار آنتونیو داماسیو، پس از سکته شش ماه با چشمان باز در تخت ماند. می‌دید، می‌شنید و می‌فهمید، اما هیچ دلیلی برای حرف زدن یا حرکت نداشت. انگار قصد و نیت از وجودش پاک شده بود. سکته بخشی به نام قشر پیش‌پیشانی غیردانه‌دار را آسیب زده بود؛ قدیمی‌ترین بخش قشر پیش‌پیشانی که همه‌ی پستانداران دارند. این اپیزود نقشه‌ی نوقشر را ترسیم می‌کند: نوقشر حسی در پشت سر که جهان را شبیه‌سازی می‌کند، و نوقشر پیشانی در جلو که در پستانداران اولیه فقط همین بخش غیردانه‌دار را داشت. ورودی آن از هیپوکمپ، هیپوتالاموس و آمیگدال می‌آید و کارش شبیه‌سازی خود جانور است: استنباط اینکه «چرا این کار را می‌کنم» و فرمان دادن به قشر حسی که چه چیزی را شبیه‌سازی کند. نیت نوعی فشرده‌سازی هوشمند است که جست‌وجو را ممکن می‌کند، اما گاهی گوریلی را از جلوی چشم ما پنهان می‌کند.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۲۰ | مردی که در ۱۹۵۳ مانداپیزود ۲۰ | مردی که در ۱۹۵۳ ماندTue, 18 Feb 2025 05:25:14 GMT30:3167b419bb4d9bd1092cf0c536false
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/67b419bb4d9bd1092cf0c536
67b419bb4d9bd1092cf0c53666a8eadf66e879d7b6dbf5dbحافظه‌ی اپیزودیک، هیپوکمپ و آلفازیروfull120در ۱۹۵۳، جراحان هیپوکمپ هنری مولیسون را برداشتند تا تشنج‌هایش درمان شود. تشنج‌ها کم شد، اما او دیگر هرگز خاطره‌ی تازه‌ای نساخت و تا پایان عمر در همان سال ماند. این اپیزود به سومین توانایی شبیه‌سازی می‌پردازد: حافظه‌ی اپیزودیک. یادآوری گذشته همان شبیه‌سازی آینده است. هر دو مدارهای یکسانی را فعال می‌کنند و مغز جاهای خالی خاطره را پر می‌کند؛ برای همین شهادت شاهدان عینی این‌قدر خطاپذیر است. هیپوکمپ مثل دوربین فوری خاطره را سریع ثبت می‌کند و در خواب آن را برای نوقشر، کتابخانه‌ای کند اما پرظرفیت، بازپخش می‌کند؛ راهی برای فرار از فراموشی فاجعه‌بار. در بخش هوش مصنوعی، تفاوت یادگیری تقویتی بی‌مدل و مبتنی بر مدل توضیح داده می‌شود و آلفازیرو نشان می‌دهد شبیه‌سازی آینده چه قدرتی دارد. اما مزیت اصلی مغز پستانداران انعطاف در انتخاب راهبرد است.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>در ۱۹۵۳، جراحان هیپوکمپ هنری مولیسون را برداشتند تا تشنج‌هایش درمان شود. تشنج‌ها کم شد، اما او دیگر هرگز خاطره‌ی تازه‌ای نساخت و تا پایان عمر در همان سال ماند. این اپیزود به سومین توانایی شبیه‌سازی می‌پردازد: حافظه‌ی اپیزودیک. یادآوری گذشته همان شبیه‌سازی آینده است. هر دو مدارهای یکسانی را فعال می‌کنند و مغز جاهای خالی خاطره را پر می‌کند؛ برای همین شهادت شاهدان عینی این‌قدر خطاپذیر است. هیپوکمپ مثل دوربین فوری خاطره را سریع ثبت می‌کند و در خواب آن را برای نوقشر، کتابخانه‌ای کند اما پرظرفیت، بازپخش می‌کند؛ راهی برای فرار از فراموشی فاجعه‌بار. در بخش هوش مصنوعی، تفاوت یادگیری تقویتی بی‌مدل و مبتنی بر مدل توضیح داده می‌شود و آلفازیرو نشان می‌دهد شبیه‌سازی آینده چه قدرتی دارد. اما مزیت اصلی مغز پستانداران انعطاف در انتخاب راهبرد است.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۱۹ | اگر بیت‌کوین خریده بودم…: حسرت و تخیلاپیزود ۱۹ | اگر بیت‌کوین خریده بودم…: حسرت و تخیلFri, 31 Jan 2025 02:59:53 GMT37:27679c3caa9bbbbb62137d79ccfalse
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/679c3caa9bbbbb62137d79cc
679c3caa9bbbbb62137d79cc66a8eadf66e879d7b6dbf5dbآزمون و خطای ذهنی، پشیمانی موش‌ها و ریشه‌ی علیتfull119«اگر آن موقع بیت‌کوین خریده بودم…»: حسرت کارهای نکرده فقط مال انسان نیست؛ ریشه‌اش به نخستین پستانداران و نوقشر برمی‌گردد. ادوارد تولمن در دهه‌ی ۱۹۳۰ دید موش‌ها سر دوراهی مکث می‌کنند و سرشان را به چپ و راست می‌چرخانند، و حدس زد دارند گزینه‌ها را در ذهن امتحان می‌کنند: «آزمون و خطای نیابتی». دهه‌ها بعد، دیوید ردیش با ثبت فعالیت سلول‌های مکانی هیپوکمپ نشان داد موش در آن لحظه واقعاً مسیرهای ممکن را مرور می‌کند. ماهی‌ها چنین توانایی‌ای ندارند و بارها به دیوار شیشه‌ای می‌خورند. موش‌ها حتی «پشیمان» می‌شوند: در آزمایش «ردیف رستوران‌ها» به غذایی که از دست داده‌اند برمی‌گردند و نگاه می‌کنند. این یادگیری خلاف واقع پایه‌ی درک علیت است، و به گفته‌ی مکس بنت، شاید علیت بیشتر ابزاری ذهنی باشد تا قانونی فیزیکی.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>«اگر آن موقع بیت‌کوین خریده بودم…»: حسرت کارهای نکرده فقط مال انسان نیست؛ ریشه‌اش به نخستین پستانداران و نوقشر برمی‌گردد. ادوارد تولمن در دهه‌ی ۱۹۳۰ دید موش‌ها سر دوراهی مکث می‌کنند و سرشان را به چپ و راست می‌چرخانند، و حدس زد دارند گزینه‌ها را در ذهن امتحان می‌کنند: «آزمون و خطای نیابتی». دهه‌ها بعد، دیوید ردیش با ثبت فعالیت سلول‌های مکانی هیپوکمپ نشان داد موش در آن لحظه واقعاً مسیرهای ممکن را مرور می‌کند. ماهی‌ها چنین توانایی‌ای ندارند و بارها به دیوار شیشه‌ای می‌خورند. موش‌ها حتی «پشیمان» می‌شوند: در آزمایش «ردیف رستوران‌ها» به غذایی که از دست داده‌اند برمی‌گردند و نگاه می‌کنند. این یادگیری خلاف واقع پایه‌ی درک علیت است، و به گفته‌ی مکس بنت، شاید علیت بیشتر ابزاری ذهنی باشد تا قانونی فیزیکی.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۱۸ | راسوهایی که با گوششان دیدنداپیزود ۱۸ | راسوهایی که با گوششان دیدندThu, 09 Jan 2025 05:44:21 GMT25:29677f6235172a299f31a28b34false
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/677f6235172a299f31a28b34
677f6235172a299f31a28b3466a8eadf66e879d7b6dbf5dbستون‌های نوقشر و پیش‌فرض‌هایی که با آن‌ها به دنیا می‌آییمfull118نوقشر چطور هم می‌بیند، هم می‌شنود و هم لمس می‌کند؟ ورنون مانت‌کاسل در میانه‌ی قرن بیستم با ثبت فعالیت تک‌نورون‌ها در مغز میمون‌ها دریافت نوقشر از واحدهای تکراری و یکسانی به نام «ستون‌های نوقشری» ساخته شده که در همه‌جای آن و حتی میان موش و میمون و انسان شبیه‌اند. آزمایش MIT روی راسوها این را تأیید کرد: وقتی عصب بینایی به قشر شنوایی وصل شد، راسوها همچنان دیدند. نوقشر شش لایه دارد که هر کدام اتصالات منظم و از پیش برنامه‌ریزی‌شده‌ای با بخش‌های دیگر مغز دارند. اما مغز «کامپیوتر همه‌منظوره» نیست؛ با پیش‌فرض‌های ژنتیکی مثل سه‌بعدی بودن جهان، علیت و زمان پیوسته به دنیا می‌آید. پرسش پایانی اپیزود این است: اگر ماهی‌ها هم اشیا را تشخیص می‌دهند، مزیت واقعی نوقشر چیست؟ شاید تخیل دنیایی که هنوز وجود ندارد.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>نوقشر چطور هم می‌بیند، هم می‌شنود و هم لمس می‌کند؟ ورنون مانت‌کاسل در میانه‌ی قرن بیستم با ثبت فعالیت تک‌نورون‌ها در مغز میمون‌ها دریافت نوقشر از واحدهای تکراری و یکسانی به نام «ستون‌های نوقشری» ساخته شده که در همه‌جای آن و حتی میان موش و میمون و انسان شبیه‌اند. آزمایش MIT روی راسوها این را تأیید کرد: وقتی عصب بینایی به قشر شنوایی وصل شد، راسوها همچنان دیدند. نوقشر شش لایه دارد که هر کدام اتصالات منظم و از پیش برنامه‌ریزی‌شده‌ای با بخش‌های دیگر مغز دارند. اما مغز «کامپیوتر همه‌منظوره» نیست؛ با پیش‌فرض‌های ژنتیکی مثل سه‌بعدی بودن جهان، علیت و زمان پیوسته به دنیا می‌آید. پرسش پایانی اپیزود این است: اگر ماهی‌ها هم اشیا را تشخیص می‌دهند، مزیت واقعی نوقشر چیست؟ شاید تخیل دنیایی که هنوز وجود ندارد.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۱۷ | آنچه می‌بینیم، توهمی کنترل‌شده استاپیزود ۱۷ | آنچه می‌بینیم، توهمی کنترل‌شده استFri, 20 Dec 2024 23:18:16 GMT32:476765fb38575cbdaa9d96a99efalse
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/6765fb38575cbdaa9d96a99e
6765fb38575cbdaa9d96a99e66a8eadf66e879d7b6dbf5dbهلمهولتز، مدل‌های مولد، خواب دیدن و تخیلfull117نوقشر لایه‌ای ۲ تا ۴ میلی‌متری است که اگر صافش کنیم به اندازه‌ی چهار برگ A4 می‌شود و همه کار می‌کند: بینایی، شنوایی، لمس، زبان و موسیقی. اما در اصل چه می‌کند؟ این اپیزود با سه ویژگی عجیب ادراک شروع می‌کند: پر کردن جاهای خالی، ناتوانی در دیدن دو تفسیر هم‌زمان (مکعب نکر) و «دیگر نمی‌شود ندید». هرمان فون هلمهولتز در قرن نوزدهم گفت ما واقعیت را نمی‌بینیم؛ چیزی را می‌بینیم که مغز «استنباط» می‌کند. جفری هینتون و پیتر دایان در ۱۹۹۵ این ایده را به «ماشین هلمهولتز» تبدیل کردند، یکی از نخستین مدل‌های مولد و جد هوش مصنوعی مولد امروزی. اگر نوقشر را مدلی مولد بدانیم، توهم‌های نابینایان تازه (سندرم چارلز بونه)، خواب دیدن، توهم ناشی از بی‌خوابی و تخیل همه معنا پیدا می‌کنند. نوقشر ماشین پیش‌بینی کل جهان است.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>نوقشر لایه‌ای ۲ تا ۴ میلی‌متری است که اگر صافش کنیم به اندازه‌ی چهار برگ A4 می‌شود و همه کار می‌کند: بینایی، شنوایی، لمس، زبان و موسیقی. اما در اصل چه می‌کند؟ این اپیزود با سه ویژگی عجیب ادراک شروع می‌کند: پر کردن جاهای خالی، ناتوانی در دیدن دو تفسیر هم‌زمان (مکعب نکر) و «دیگر نمی‌شود ندید». هرمان فون هلمهولتز در قرن نوزدهم گفت ما واقعیت را نمی‌بینیم؛ چیزی را می‌بینیم که مغز «استنباط» می‌کند. جفری هینتون و پیتر دایان در ۱۹۹۵ این ایده را به «ماشین هلمهولتز» تبدیل کردند، یکی از نخستین مدل‌های مولد و جد هوش مصنوعی مولد امروزی. اگر نوقشر را مدلی مولد بدانیم، توهم‌های نابینایان تازه (سندرم چارلز بونه)، خواب دیدن، توهم ناشی از بی‌خوابی و تخیل همه معنا پیدا می‌کنند. نوقشر ماشین پیش‌بینی کل جهان است.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۱۶ | از آب به خشکی، از انقراض تا نوقشراپیزود ۱۶ | از آب به خشکی، از انقراض تا نوقشرMon, 02 Dec 2024 05:50:30 GMT39:37674d4aa7a12aa44232938472false
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/674d4aa7a12aa44232938472
674d4aa7a12aa4423293847266a8eadf66e879d7b6dbf5dbپستانداران کوچک در عصر دایناسورها و آغاز پیشرفت بزرگ سومfull116این اپیزود آغاز پیشرفت بزرگ سوم است و صدها میلیون سال را در یک روایت پرماجرا طی می‌کند. در دوره‌ی دونین، بندپایان از دست ماهی‌های شکارچی به خشکی گریختند. گیاهان زمین را سبز کردند و با مصرف دی‌اکسید کربن یخبندان و انقراض دونین پایانی را رقم زدند. ماهی‌هایی با کیسه‌ی هوا و اندام‌هایی شبیه پا به گودال‌های پرغذای ساحلی رسیدند و نخستین چهارپایان خشکی، آمنیوت‌ها، پدید آمدند. تراپسیدهای خون‌گرم در شب‌های سرد خزندگان بی‌حرکت را شکار کردند، اما انقراض بزرگ پرمین-تریاس تقریباً همه را از میان برد. فقط سینودونت‌های کوچک حفار ماندند؛ اجداد پستانداران که در دنیای دایناسورها شب‌ها پنهانی زندگی کردند. برگ برنده‌ی آن‌ها ساختاری تازه در مغز بود: نوقشر، که اجازه می‌داد پیش از عمل، آینده را در ذهن شبیه‌سازی کنند.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>این اپیزود آغاز پیشرفت بزرگ سوم است و صدها میلیون سال را در یک روایت پرماجرا طی می‌کند. در دوره‌ی دونین، بندپایان از دست ماهی‌های شکارچی به خشکی گریختند. گیاهان زمین را سبز کردند و با مصرف دی‌اکسید کربن یخبندان و انقراض دونین پایانی را رقم زدند. ماهی‌هایی با کیسه‌ی هوا و اندام‌هایی شبیه پا به گودال‌های پرغذای ساحلی رسیدند و نخستین چهارپایان خشکی، آمنیوت‌ها، پدید آمدند. تراپسیدهای خون‌گرم در شب‌های سرد خزندگان بی‌حرکت را شکار کردند، اما انقراض بزرگ پرمین-تریاس تقریباً همه را از میان برد. فقط سینودونت‌های کوچک حفار ماندند؛ اجداد پستانداران که در دنیای دایناسورها شب‌ها پنهانی زندگی کردند. برگ برنده‌ی آن‌ها ساختاری تازه در مغز بود: نوقشر، که اجازه می‌داد پیش از عمل، آینده را در ذهن شبیه‌سازی کنند.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۱۵ | چرا ما کنجکاویم؟اپیزود ۱۵ | چرا ما کنجکاویم؟Sun, 24 Nov 2024 02:21:07 GMT28:0667428d93041fb70e9ca6831dfalse
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/67428d93041fb70e9ca6831d
67428d93041fb70e9ca6831d66a8eadf66e879d7b6dbf5dbاز «انتقام مونتزوما» تا قمار و اسکرول بی‌پایانfull115الگوریتم‌های یادگیری تفاوت زمانی در تخته‌نرد و بسیاری از بازی‌های آتاری از انسان جلو زدند، اما در بازی «انتقام مونتزوما» شکست خوردند. در آن بازی پاداش بسیار دیر می‌رسد و هیچ سرنخی نیست. گره در ۲۰۱۸ باز شد، وقتی دیپ‌مایند به الگوریتم برای «غافلگیر شدن» پاداش داد و آن را ذاتاً کنجکاو کرد. مغز مهره‌داران هم دقیقاً همین ترفند را دارد: غافلگیری دوپامین آزاد می‌کند و کاوش را تقویت می‌کند. این اپیزود با دوراهی بهره‌برداری و کاوش ریچارد ساتن، جعبه‌ی اسکینر و موش‌هایی که با پاداش تصادفی دیوانه‌وار اهرم را فشار می‌دهند نشان می‌دهد چرا قمار و اسکرول کردن در اینستاگرام این‌قدر اعتیادآورند. کنجکاوی و یادگیری تقویتی با هم فرگشت یافتند. اپیزود با مرور کامل پیشرفت بزرگ دوم، «تقویت»، به پایان می‌رسد.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>الگوریتم‌های یادگیری تفاوت زمانی در تخته‌نرد و بسیاری از بازی‌های آتاری از انسان جلو زدند، اما در بازی «انتقام مونتزوما» شکست خوردند. در آن بازی پاداش بسیار دیر می‌رسد و هیچ سرنخی نیست. گره در ۲۰۱۸ باز شد، وقتی دیپ‌مایند به الگوریتم برای «غافلگیر شدن» پاداش داد و آن را ذاتاً کنجکاو کرد. مغز مهره‌داران هم دقیقاً همین ترفند را دارد: غافلگیری دوپامین آزاد می‌کند و کاوش را تقویت می‌کند. این اپیزود با دوراهی بهره‌برداری و کاوش ریچارد ساتن، جعبه‌ی اسکینر و موش‌هایی که با پاداش تصادفی دیوانه‌وار اهرم را فشار می‌دهند نشان می‌دهد چرا قمار و اسکرول کردن در اینستاگرام این‌قدر اعتیادآورند. کنجکاوی و یادگیری تقویتی با هم فرگشت یافتند. اپیزود با مرور کامل پیشرفت بزرگ دوم، «تقویت»، به پایان می‌رسد.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۱۴ | نقشه‌ای در تاریکی: اولین مدل جهاناپیزود ۱۴ | نقشه‌ای در تاریکی: اولین مدل جهانSun, 17 Nov 2024 04:57:47 GMT30:53673977ccd3a0091de239f4e1false
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/673977ccd3a0091de239f4e1
673977ccd3a0091de239f4e166a8eadf66e879d7b6dbf5dbحس دهلیزی، قشر میانی و تولد مفهوم «خود»full114نیمه‌شب در تاریکی هم کم‌وبیش می‌دانیم در دستشویی کجاست، چون مغزمان نقشه‌ای فضایی از خانه ساخته و موقعیت ما را مدام در آن به‌روز می‌کند. این توانایی میراث نخستین مهره‌داران است. ماهی‌ها در آکواریومی با ۲۵ اتاقک یکسان، با کمک علامت‌های دیواره، اتاقک غذا را حتی بدون بوی غذا پیدا می‌کنند، در حالی که مورچه‌ها و زنبورها با همه‌ی هوششان چنین نقشه‌ای ندارند. این اپیزود سه جزء این سامانه را معرفی می‌کند: کانال‌های نیم‌دایره‌ای گوش داخلی که حس دهلیزی می‌سازند، نورون‌های جهت سر که قطب‌نمای عصبی‌اند، و قشر میانی مغز ماهی که بعدها در پستانداران به هیپوکمپ تبدیل شد. نقشه‌ی فضایی نخستین بار به مغز اجازه داد خودش را از جهان جدا کند و مدلی درونی از دنیای بیرون بسازد.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>نیمه‌شب در تاریکی هم کم‌وبیش می‌دانیم در دستشویی کجاست، چون مغزمان نقشه‌ای فضایی از خانه ساخته و موقعیت ما را مدام در آن به‌روز می‌کند. این توانایی میراث نخستین مهره‌داران است. ماهی‌ها در آکواریومی با ۲۵ اتاقک یکسان، با کمک علامت‌های دیواره، اتاقک غذا را حتی بدون بوی غذا پیدا می‌کنند، در حالی که مورچه‌ها و زنبورها با همه‌ی هوششان چنین نقشه‌ای ندارند. این اپیزود سه جزء این سامانه را معرفی می‌کند: کانال‌های نیم‌دایره‌ای گوش داخلی که حس دهلیزی می‌سازند، نورون‌های جهت سر که قطب‌نمای عصبی‌اند، و قشر میانی مغز ماهی که بعدها در پستانداران به هیپوکمپ تبدیل شد. نقشه‌ی فضایی نخستین بار به مغز اجازه داد خودش را از جهان جدا کند و مدلی درونی از دنیای بیرون بسازد.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۱۳ | توت‌فرنگی را چطور از هر زاویه‌ای میشناسیم؟اپیزود ۱۳ | توت‌فرنگی را چطور از هر زاویه‌ای میشناسیم؟Tue, 12 Nov 2024 05:00:49 GMT37:526732e1019e7b27e0ac18d679false
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/6732e1019e7b27e0ac18d679
6732e1019e7b27e0ac18d67966a8eadf66e879d7b6dbf5dbقشر بینایی، شبکه‌های کانولوشنال و ماهی‌هایی که از هوش مصنوعی جلوترندfull113توت‌فرنگی را چه سرپا باشد، چه وارونه، چه له‌شده، چه در نور کم شب روی کانتر آشپزخانه، باز هم میشناسیم. اما هر بار نورون‌های کاملاً متفاوتی در شبکیه‌ی ما روشن می‌شوند. این همان «مشکل تغییرناپذیری» (Invariance) است که تشخیص الگوی بینایی را بسیار سخت‌تر از بویایی می‌کند. این اپیزود از آزمایش‌های هیوبل و ویسل روی قشر بینایی گربه‌ها و سلسله‌مراتب V1 تا IT شروع می‌کند، به شبکه‌های عصبی کانولوشنال (CNN) فوکوشیما می‌رسد که امروز پایه‌ی بینایی ماشین است، و با کمک دکتر آرشام قواسیه چهار نقد مکس بنت به CNN را به‌عنوان مدلی از هوش واقعی بررسی می‌کند. در پایان، ماهی‌های گلی‌ای که قورباغه را از زاویه‌ای تازه بی‌درنگ می‌شناسند نشان می‌دهند مغزهای ساده هنوز از بهترین سیستم‌های بینایی ماشین جلوترند.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>توت‌فرنگی را چه سرپا باشد، چه وارونه، چه له‌شده، چه در نور کم شب روی کانتر آشپزخانه، باز هم میشناسیم. اما هر بار نورون‌های کاملاً متفاوتی در شبکیه‌ی ما روشن می‌شوند. این همان «مشکل تغییرناپذیری» (Invariance) است که تشخیص الگوی بینایی را بسیار سخت‌تر از بویایی می‌کند. این اپیزود از آزمایش‌های هیوبل و ویسل روی قشر بینایی گربه‌ها و سلسله‌مراتب V1 تا IT شروع می‌کند، به شبکه‌های عصبی کانولوشنال (CNN) فوکوشیما می‌رسد که امروز پایه‌ی بینایی ماشین است، و با کمک دکتر آرشام قواسیه چهار نقد مکس بنت به CNN را به‌عنوان مدلی از هوش واقعی بررسی می‌کند. در پایان، ماهی‌های گلی‌ای که قورباغه را از زاویه‌ای تازه بی‌درنگ می‌شناسند نشان می‌دهند مغزهای ساده هنوز از بهترین سیستم‌های بینایی ماشین جلوترند.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۱۲ | ماهی‌ای که بوی شکارچی را به خاطر سپرداپیزود ۱۲ | ماهی‌ای که بوی شکارچی را به خاطر سپردMon, 28 Oct 2024 23:55:05 GMT37:1467202459f5102672208323e1false
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/67202459f5102672208323e1
67202459f5102672208323e166a8eadf66e879d7b6dbf5dbتشخیص الگو، نورون‌های هرمی و فراموشی فاجعه‌بارfull112پانصد میلیون سال پیش، ماهی کوچکی از چنگال آنومالوکاریس، شکارچی ۳۰ سانتی کامبرین، گریخت و این بار بوی شکارچی و تصویر چشمانش را به خاطر سپرد. این اپیزود داستان همین توانایی تازه است: تشخیص الگو. کرم‌های اولیه برای هر بو یک نورون داشتند و در «زندان ادراکی» گیر بودند، اما مهره‌داران با حدود ۵۰ نوع نورون بویایی می‌توانند تریلیون‌ها الگو بسازند. مغز برای این کار باید دو مسئله را حل می‌کرد: تمایز (جدا کردن بوهای هم‌پوشان) و تعمیم (شناختن یک بو با وجود تغییرات جزئی). پاسخ، نورون‌های هرمی قشر مغز با اتصالات پراکنده و خودتداعی‌گری است. در ادامه شبکه‌های عصبی مصنوعی، پس‌انتشار خطا و یادگیری نظارت‌شده معرفی می‌شوند، و نقطه‌ضعف بزرگ هوش مصنوعی: فراموشی فاجعه‌بار، که ماهی‌ها به‌راحتی از آن در امان‌اند.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>پانصد میلیون سال پیش، ماهی کوچکی از چنگال آنومالوکاریس، شکارچی ۳۰ سانتی کامبرین، گریخت و این بار بوی شکارچی و تصویر چشمانش را به خاطر سپرد. این اپیزود داستان همین توانایی تازه است: تشخیص الگو. کرم‌های اولیه برای هر بو یک نورون داشتند و در «زندان ادراکی» گیر بودند، اما مهره‌داران با حدود ۵۰ نوع نورون بویایی می‌توانند تریلیون‌ها الگو بسازند. مغز برای این کار باید دو مسئله را حل می‌کرد: تمایز (جدا کردن بوهای هم‌پوشان) و تعمیم (شناختن یک بو با وجود تغییرات جزئی). پاسخ، نورون‌های هرمی قشر مغز با اتصالات پراکنده و خودتداعی‌گری است. در ادامه شبکه‌های عصبی مصنوعی، پس‌انتشار خطا و یادگیری نظارت‌شده معرفی می‌شوند، و نقطه‌ضعف بزرگ هوش مصنوعی: فراموشی فاجعه‌بار، که ماهی‌ها به‌راحتی از آن در امان‌اند.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۱۱ | بخش عروسک‌گردان مغزاپیزود ۱۱ | بخش عروسک‌گردان مغزWed, 09 Oct 2024 01:18:18 GMT37:086705d9dadb85d8586938c81bfalse
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/6705d9dadb85d8586938c81b
6705d9dadb85d8586938c81b66a8eadf66e879d7b6dbf5dbگانگلیون‌های پایه، بازیگر و منتقدِ درون ماfull111این اپیزود ادامه‌ی مستقیم اپیزود دهم است و از هوش مصنوعی به درون مغز می‌رود: سیستم بازیگر-منتقد ساتن کجای مغز است؟ ابتدا نشان می‌دهد که یادگیری تفاوت زمانی سه توانایی تازه به مهره‌داران داد که نماتود، خرچنگ و زنبور عسل ندارند: «تسکین» (حذف تنبیه مورد انتظار به‌عنوان پاداش)، «ناامیدی» (حذف پاداش مورد انتظار به‌عنوان تنبیه) و «درک زمان». سپس سه بازیگر اصلی معرفی می‌شوند: هیپوتالاموس که داور پاداش واقعی و وارث نورون‌های والانس کرم‌های اولیه است، مدار دوپامین، و گانگلیون‌های پایه. گانگلیون‌های پایه عروسک‌گردان حرکات بدن‌اند، هم بازیگرند و هم منتقد، و حتی جلوی هیپوتالاموس را می‌گیرند تا فقط پیش‌بینی پاداش دوپامین آزاد کند.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>این اپیزود ادامه‌ی مستقیم اپیزود دهم است و از هوش مصنوعی به درون مغز می‌رود: سیستم بازیگر-منتقد ساتن کجای مغز است؟ ابتدا نشان می‌دهد که یادگیری تفاوت زمانی سه توانایی تازه به مهره‌داران داد که نماتود، خرچنگ و زنبور عسل ندارند: «تسکین» (حذف تنبیه مورد انتظار به‌عنوان پاداش)، «ناامیدی» (حذف پاداش مورد انتظار به‌عنوان تنبیه) و «درک زمان». سپس سه بازیگر اصلی معرفی می‌شوند: هیپوتالاموس که داور پاداش واقعی و وارث نورون‌های والانس کرم‌های اولیه است، مدار دوپامین، و گانگلیون‌های پایه. گانگلیون‌های پایه عروسک‌گردان حرکات بدن‌اند، هم بازیگرند و هم منتقد، و حتی جلوی هیپوتالاموس را می‌گیرند تا فقط پیش‌بینی پاداش دوپامین آزاد کند.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۱۰ | رازی که هوش مصنوعی درباره‌ی دوپامین فاش کرداپیزود ۱۰ | رازی که هوش مصنوعی درباره‌ی دوپامین فاش کردMon, 30 Sep 2024 05:12:44 GMT41:0766fa334dbe9ddeec92bd7805false
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/66fa334dbe9ddeec92bd7805
66fa334dbe9ddeec92bd780566a8eadf66e879d7b6dbf5dbاز اسنارک مینسکی تا یادگیری تفاوت زمانیfull110این اپیزود جایی است که هنر اصلی کتاب مکس بنت دیده می‌شود: هوش مصنوعی به دانشمندان کمک کرد مغز را بفهمند. ماروین مینسکی در دهه‌ی ۱۹۵۰ نخستین الگوریتم یادگیری تقویتی را ساخت، اما با «مسئله‌ی تخصیص اعتبار زمانی» زمین خورد: وقتی پاداش فقط در پایان بازی می‌آید، کدام حرکت را باید تقویت کرد؟ چند دهه بعد ریچارد ساتن، که روان‌شناسی خوانده بود، پاسخی رادیکال داد: به جای پاداش، «پیش‌بینی پاداش» را تقویت کنیم. الگوریتم «بازیگر-منتقد» او با برنامه‌ی تخت‌نرد جرالد تساورو به سطح قهرمانان جهان رسید. سپس دایان و مونتاگ، دو پژوهشگر علوم کامپیوتر، فهمیدند داده‌های گیج‌کننده‌ی ولفرام شولتز درباره‌ی دوپامین میمون‌ها دقیقاً همان سیگنال یادگیری تفاوت زمانی است.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>این اپیزود جایی است که هنر اصلی کتاب مکس بنت دیده می‌شود: هوش مصنوعی به دانشمندان کمک کرد مغز را بفهمند. ماروین مینسکی در دهه‌ی ۱۹۵۰ نخستین الگوریتم یادگیری تقویتی را ساخت، اما با «مسئله‌ی تخصیص اعتبار زمانی» زمین خورد: وقتی پاداش فقط در پایان بازی می‌آید، کدام حرکت را باید تقویت کرد؟ چند دهه بعد ریچارد ساتن، که روان‌شناسی خوانده بود، پاسخی رادیکال داد: به جای پاداش، «پیش‌بینی پاداش» را تقویت کنیم. الگوریتم «بازیگر-منتقد» او با برنامه‌ی تخت‌نرد جرالد تساورو به سطح قهرمانان جهان رسید. سپس دایان و مونتاگ، دو پژوهشگر علوم کامپیوتر، فهمیدند داده‌های گیج‌کننده‌ی ولفرام شولتز درباره‌ی دوپامین میمون‌ها دقیقاً همان سیگنال یادگیری تفاوت زمانی است.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۹ | آزمون و خطا: هوشِ ماهیهااپیزود ۹ | آزمون و خطا: هوشِ ماهی‌هاMon, 23 Sep 2024 02:30:25 GMT31:0266ecd8b30807ffb4e88d488efalse
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/66ecd8b30807ffb4e88d488e
66ecd8b30807ffb4e88d488e66a8eadf66e879d7b6dbf5dbانفجار کامبرین، گربه‌های ثرندایک و آغاز پیشرفت بزرگ دومfull19این اپیزود پیشرفت بزرگ اول را جمع‌بندی می‌کند و وارد پیشرفت دوم می‌شود. در دوره‌ی کامبرین، حدود ۵۰۰ میلیون سال پیش، بندپایان غول‌پیکر فرمانروای دریاها بودند و اجداد ما ماهی‌های چندسانتی بودند که مدام دنبال راه فرار می‌گشتند. همین ماهی‌ها الگویی از مغز ساختند که هنوز در همه‌ی مهره‌داران، از لامپری تا انسان، مشترک است: شش بخش اصلی که در جنین همه‌ی مهره‌داران به یک شکل شکل می‌گیرند. توانایی تازه‌ی این مغز، یادگیری تقویتی بود: یادگرفتن از راه آزمون و خطا. ادوارد ثرندایک با جعبه‌های معمای گربه‌ها و مخزن‌های ماهی این را کشف کرد و در «قانون اثر» خلاصه‌اش کرد. نماتود هرگز نمی‌تواند یاد بگیرد برای غذا دکمه‌ای را فشار دهد، اما ماهی می‌تواند.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>این اپیزود پیشرفت بزرگ اول را جمع‌بندی می‌کند و وارد پیشرفت دوم می‌شود. در دوره‌ی کامبرین، حدود ۵۰۰ میلیون سال پیش، بندپایان غول‌پیکر فرمانروای دریاها بودند و اجداد ما ماهی‌های چندسانتی بودند که مدام دنبال راه فرار می‌گشتند. همین ماهی‌ها الگویی از مغز ساختند که هنوز در همه‌ی مهره‌داران، از لامپری تا انسان، مشترک است: شش بخش اصلی که در جنین همه‌ی مهره‌داران به یک شکل شکل می‌گیرند. توانایی تازه‌ی این مغز، یادگیری تقویتی بود: یادگرفتن از راه آزمون و خطا. ادوارد ثرندایک با جعبه‌های معمای گربه‌ها و مخزن‌های ماهی این را کشف کرد و در «قانون اثر» خلاصه‌اش کرد. نماتود هرگز نمی‌تواند یاد بگیرد برای غذا دکمه‌ای را فشار دهد، اما ماهی می‌تواند.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۸ | وقتی یادگیری اختراع شداپیزود ۸ | وقتی یادگیری اختراع شدMon, 16 Sep 2024 04:23:35 GMT45:0066e7b2c758d4122cd9c6ece9false
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/66e7b2c758d4122cd9c6ece9
66e7b2c758d4122cd9c6ece966a8eadf66e879d7b6dbf5dbاز سگ‌های پاولوف تا سیناپس‌های هبیfull18ایوان پاولوف برای مطالعه‌ی گوارش نوبل گرفت، اما در سخنرانی نوبلش از کشفی گفت که آن را بزرگ‌تر می‌دانست: رفلکس شرطی. «مزاحمتی» که آزمایش‌هایش را خراب می‌کرد، یعنی ترشح بزاق سگ‌ها پیش از رسیدن غذا، دریچه‌ای به منشأ یادگیری شد. این اپیزود نشان می‌دهد که یادگیری تداعی‌گر از نخستین جانوران دوطرفه وجود داشته: نماتودها آن را دارند، اما مرجان و شقایق دریایی ندارند. ویژگی‌های این یادگیری، یعنی اکتساب، خاموشی، بازگشت خودبه‌خودی و بازاکتساب، و چهار ترفند مغز برای حل «مسئله‌ی تخصیص اعتبار» توضیح داده می‌شوند. در سطح نورون، یادگیری یعنی تغییر قدرت سیناپس‌ها. یادگیری کارکرد اصلی مغز نبود، بلکه ترفندی برای بهتر کردن تصمیم «جلو بروم یا بچرخم» بود.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>ایوان پاولوف برای مطالعه‌ی گوارش نوبل گرفت، اما در سخنرانی نوبلش از کشفی گفت که آن را بزرگ‌تر می‌دانست: رفلکس شرطی. «مزاحمتی» که آزمایش‌هایش را خراب می‌کرد، یعنی ترشح بزاق سگ‌ها پیش از رسیدن غذا، دریچه‌ای به منشأ یادگیری شد. این اپیزود نشان می‌دهد که یادگیری تداعی‌گر از نخستین جانوران دوطرفه وجود داشته: نماتودها آن را دارند، اما مرجان و شقایق دریایی ندارند. ویژگی‌های این یادگیری، یعنی اکتساب، خاموشی، بازگشت خودبه‌خودی و بازاکتساب، و چهار ترفند مغز برای حل «مسئله‌ی تخصیص اعتبار» توضیح داده می‌شوند. در سطح نورون، یادگیری یعنی تغییر قدرت سیناپس‌ها. یادگیری کارکرد اصلی مغز نبود، بلکه ترفندی برای بهتر کردن تصمیم «جلو بروم یا بچرخم» بود.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۷ | وقتی استرس متولد شداپیزود ۷ | وقتی استرس متولد شدMon, 09 Sep 2024 02:26:24 GMT29:3966de5cd1e3cb6d8da9596901false
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/66de5cd1e3cb6d8da9596901
66de5cd1e3cb6d8da959690166a8eadf66e879d7b6dbf5dbریشه‌ی فرگشتی استرس، پرخوری عصبی و درماندگی آموخته‌شدهfull17هر سال میلیون‌ها نفر اقدام به خودکشی می‌کنند و صدها میلیون نفر با افسردگی و اضطراب زندگی می‌کنند؛ نه به دست شکارچی، بلکه به دست مغز خودشان. چرا فرگشت چنین مغزی ساخت؟ این اپیزود دو حالت عاطفی منفی را از نماتود تا انسان دنبال می‌کند. «استرس حاد» با آدرنالین بدن را برای جنگ یا گریز آماده می‌کند و انرژی را از هضم، رشد، ایمنی و تولیدمثل می‌گیرد. پس از آن مواد افیونی درون‌زا بازیابی و لذت را برمی‌گردانند و اشتها را چنان بالا می‌برند که ریشه‌ی پرخوری عصبی همین‌جاست. «استرس مزمن» وقتی پدید می‌آید که فرار بی‌فایده است. نماتود پس از حدود دو دقیقه تقلا تسلیم می‌شود و بی‌حس و بی‌انگیزه می‌ماند؛ نسخه‌ی ابتدایی افسردگی، بی‌لذتی (آنهدونی) و درماندگی آموخته‌شده.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>هر سال میلیون‌ها نفر اقدام به خودکشی می‌کنند و صدها میلیون نفر با افسردگی و اضطراب زندگی می‌کنند؛ نه به دست شکارچی، بلکه به دست مغز خودشان. چرا فرگشت چنین مغزی ساخت؟ این اپیزود دو حالت عاطفی منفی را از نماتود تا انسان دنبال می‌کند. «استرس حاد» با آدرنالین بدن را برای جنگ یا گریز آماده می‌کند و انرژی را از هضم، رشد، ایمنی و تولیدمثل می‌گیرد. پس از آن مواد افیونی درون‌زا بازیابی و لذت را برمی‌گردانند و اشتها را چنان بالا می‌برند که ریشه‌ی پرخوری عصبی همین‌جاست. «استرس مزمن» وقتی پدید می‌آید که فرار بی‌فایده است. نماتود پس از حدود دو دقیقه تقلا تسلیم می‌شود و بی‌حس و بی‌انگیزه می‌ماند؛ نسخه‌ی ابتدایی افسردگی، بی‌لذتی (آنهدونی) و درماندگی آموخته‌شده.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۶ | دوپامین یا سروتونین؟اپیزود ۶ | دوپامین یا سروتونین؟Thu, 05 Sep 2024 20:30:57 GMT29:2166d64f28e6ce13e59f8cff64false
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/66d64f28e6ce13e59f8cff64
66d64f28e6ce13e59f8cff6466a8eadf66e879d7b6dbf5dbدوپامین یعنی «بیشتر»، سروتونین یعنی «بس است»full16این روزها هر جا سر می‌زنیم حرف از دوپامین و سروتونین است، اما این اپیزود روایتی متفاوت از آن‌ها می‌دهد که از کف اقیانوس ۶۰۰ میلیون سال پیش شروع می‌شود. پاسخ پرسش اپیزود قبل این است که حالات عاطفی را «تعدیل‌کننده‌های عصبی» پایدار نگه می‌دارند. در نماتود، بوی غذا دوپامین آزاد می‌کند و جانور را به گشت‌وگذار در حوالی غذا وامی‌دارد، و غذای درون گلو سروتونین آزاد می‌کند و آرامش سیری می‌آورد. آزمایش‌های کنت بریج و رابرت هیث نشان دادند که دوپامین ماده‌ی لذت نیست، بلکه ماده‌ی «خواستن» و پیش‌بینی لذت آینده است. سروتونین واکنش به خوب و بد را خاموش می‌کند و رضایت می‌آورد؛ چیزی شبیه «سوما» در رمان هاکسلی.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>این روزها هر جا سر می‌زنیم حرف از دوپامین و سروتونین است، اما این اپیزود روایتی متفاوت از آن‌ها می‌دهد که از کف اقیانوس ۶۰۰ میلیون سال پیش شروع می‌شود. پاسخ پرسش اپیزود قبل این است که حالات عاطفی را «تعدیل‌کننده‌های عصبی» پایدار نگه می‌دارند. در نماتود، بوی غذا دوپامین آزاد می‌کند و جانور را به گشت‌وگذار در حوالی غذا وامی‌دارد، و غذای درون گلو سروتونین آزاد می‌کند و آرامش سیری می‌آورد. آزمایش‌های کنت بریج و رابرت هیث نشان دادند که دوپامین ماده‌ی لذت نیست، بلکه ماده‌ی «خواستن» و پیش‌بینی لذت آینده است. سروتونین واکنش به خوب و بد را خاموش می‌کند و رضایت می‌آورد؛ چیزی شبیه «سوما» در رمان هاکسلی.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۵ | احساسات ما از کجا می‌آیند؟اپیزود ۵ | احساسات ما از کجا می‌آیند؟Thu, 29 Aug 2024 04:12:06 GMT33:0266cff517b3cccb5829a509bffalse
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/66cff517b3cccb5829a509bf
66cff517b3cccb5829a509bf66a8eadf66e879d7b6dbf5dbوالانس، برانگیختگی و ریشه‌ی مشترک عاطفه از کرم تا انسانfull15چرا توصیف احساساتمان این‌قدر سخت است؟ چون احساسات به‌شدت با فرهنگ گره خورده‌اند. «اندوه» فارسی معادل دقیقی در انگلیسی ندارد، و غیرت ناموسی برای یک مرد غربی قابل فهم نیست. این اپیزود راه خروج از این باتلاق را نشان می‌دهد: تمایز میان «احساس» (emotion) و «عاطفه» (affect). عاطفه از دو بُعد زیستی ساخته شده، والانس و برانگیختگی، و چهار حالت پایه می‌سازد که در همه‌ی فرهنگ‌ها و حتی در کرم‌های ۳۰۲ نورونی دیده می‌شود: فرار، بهره‌برداری، سیری و استرس مزمن. نکته‌ی کلیدی این است که این حالات پس از رفع محرک هم ادامه پیدا می‌کنند، و این ترفندی فرگشتی برای زنده ماندن در دنیایی بود که بوی غذا و خطر مدام می‌آمد و می‌رفت.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>چرا توصیف احساساتمان این‌قدر سخت است؟ چون احساسات به‌شدت با فرهنگ گره خورده‌اند. «اندوه» فارسی معادل دقیقی در انگلیسی ندارد، و غیرت ناموسی برای یک مرد غربی قابل فهم نیست. این اپیزود راه خروج از این باتلاق را نشان می‌دهد: تمایز میان «احساس» (emotion) و «عاطفه» (affect). عاطفه از دو بُعد زیستی ساخته شده، والانس و برانگیختگی، و چهار حالت پایه می‌سازد که در همه‌ی فرهنگ‌ها و حتی در کرم‌های ۳۰۲ نورونی دیده می‌شود: فرار، بهره‌برداری، سیری و استرس مزمن. نکته‌ی کلیدی این است که این حالات پس از رفع محرک هم ادامه پیدا می‌کنند، و این ترفندی فرگشتی برای زنده ماندن در دنیایی بود که بوی غذا و خطر مدام می‌آمد و می‌رفت.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۴ | وقتی مغز متولد شداپیزود ۴ | وقتی مغز متولد شدThu, 22 Aug 2024 02:50:28 GMT50:2166c6a775636ad0cf7edb3024false
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/66c6a775636ad0cf7edb3024
66c6a775636ad0cf7edb302466a8eadf66e879d7b6dbf5dbکرم‌های دانه‌برنجی و پیشرفت بزرگ اول: هدایتfull14مار و عنکبوت، پروانه و گربه چه شباهتی دارند؟ همه‌شان بدنی با تقارن دوطرفه دارند: جلویی با دهان، مغز و اندام‌های حسی، و عقبی برای دفع. این اپیزود نشان می‌دهد که مغز درست هم‌زمان با این طرح بدنی متولد شد، در کرم‌هایی به اندازه‌ی دانه‌ی برنج در دوره‌ی ادیاکاران. بدن دوطرفه حرکت را به دو کار ساده تقلیل داد: جلو رفتن و چرخیدن. اولین مغزها همان فرمانی بودند که تصمیم می‌گرفت جانور به سمت غذا برود یا از خطر دور شود. با نماتودها، مفهوم «والانس»، سازگاری نورون‌ها، تصمیم‌گیری میان محرک‌های متضاد و ربات جاروبرقی رومبا آشنا می‌شویم: اولین پیشرفت بزرگ در فرگشت مغز.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>مار و عنکبوت، پروانه و گربه چه شباهتی دارند؟ همه‌شان بدنی با تقارن دوطرفه دارند: جلویی با دهان، مغز و اندام‌های حسی، و عقبی برای دفع. این اپیزود نشان می‌دهد که مغز درست هم‌زمان با این طرح بدنی متولد شد، در کرم‌هایی به اندازه‌ی دانه‌ی برنج در دوره‌ی ادیاکاران. بدن دوطرفه حرکت را به دو کار ساده تقلیل داد: جلو رفتن و چرخیدن. اولین مغزها همان فرمانی بودند که تصمیم می‌گرفت جانور به سمت غذا برود یا از خطر دور شود. با نماتودها، مفهوم «والانس»، سازگاری نورون‌ها، تصمیم‌گیری میان محرک‌های متضاد و ربات جاروبرقی رومبا آشنا می‌شویم: اولین پیشرفت بزرگ در فرگشت مغز.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۳ | وقتی نورون اختراع شداپیزود ۳ | وقتی نورون اختراع شدSun, 11 Aug 2024 06:19:45 GMT42:5666b85801fade10981725b1b3false
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/66b85801fade10981725b1b3
66b85801fade10981725b1b366a8eadf66e879d7b6dbf5dbچرا جانوران نورون ساختند و قارچ‌ها نهfull13نورون سلولی است که فقط در جانوران وجود دارد و ساختار و طرز کارش از عروس دریایی تا انسان تقریباً یکسان است؛ نشانه‌ی روشنی از اینکه همه‌ی ما یک جد مشترک داریم. این اپیزود نشان می‌دهد که قارچ‌ها و جانوران در ابتدا شبیه هم بودند، اما قارچ‌ها مرده‌خوار شدند و جانوران شکارچی، و شکار به حرکتی سریع و هماهنگ نیاز داشت که فقط نورون فراهمش می‌کرد. از ساختار نورون (دندریت، جسم سلولی و آکسون) تا کشف الکتریسیته‌ی عصبی، سیناپس و انتقال‌دهنده‌های عصبی، روایت به این نتیجه می‌رسد که هدف اصلی پیدایش نورون کار ساده و «جنایتکارانه»ی بلعیدن بود و نخستین نشانه‌های منطق در همین مدارهای ساده پدید آمد.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>نورون سلولی است که فقط در جانوران وجود دارد و ساختار و طرز کارش از عروس دریایی تا انسان تقریباً یکسان است؛ نشانه‌ی روشنی از اینکه همه‌ی ما یک جد مشترک داریم. این اپیزود نشان می‌دهد که قارچ‌ها و جانوران در ابتدا شبیه هم بودند، اما قارچ‌ها مرده‌خوار شدند و جانوران شکارچی، و شکار به حرکتی سریع و هماهنگ نیاز داشت که فقط نورون فراهمش می‌کرد. از ساختار نورون (دندریت، جسم سلولی و آکسون) تا کشف الکتریسیته‌ی عصبی، سیناپس و انتقال‌دهنده‌های عصبی، روایت به این نتیجه می‌رسد که هدف اصلی پیدایش نورون کار ساده و «جنایتکارانه»ی بلعیدن بود و نخستین نشانه‌های منطق در همین مدارهای ساده پدید آمد.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۲ | زمین پیش از مغزهااپیزود ۲ | زمین پیش از مغزهاMon, 05 Aug 2024 06:27:27 GMT53:3266b06d7eaf99592b53293214false
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/66b06d7eaf99592b53293214
66b06d7eaf99592b5329321466a8eadf66e879d7b6dbf5dbاز دریچه‌های گرمابی تا نخستین جانورانfull12چرا مغز ما این‌قدر به مغز موش و حتی ماهی شبیه است؟ این اپیزود با توضیحی ساده و دقیق از فرگشت و انتخاب طبیعی آغاز می‌شود، تفاوت «نظریه» در زبان علم و زبان روزمره را روشن می‌کند و این ایده را کنار می‌گذارد که انسان اشرف مخلوقات است: هر گونه‌ی زنده‌ای فقط راه خودش را برای بقا یافته است. سپس سفری چهار میلیارد ساله آغاز می‌شود: پیدایش حیات در دریچه‌های گرمابی قلیایی، لوکا (آخرین جد مشترک همه‌ی موجودات زنده)، اختراع فتوسنتز و فاجعه‌ی اکسیژن، پیدایش سلول یوکاریوت از همزیستی دو باکتری، و سرانجام نخستین جانورانی که چیزی تازه داشتند: نورون.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>چرا مغز ما این‌قدر به مغز موش و حتی ماهی شبیه است؟ این اپیزود با توضیحی ساده و دقیق از فرگشت و انتخاب طبیعی آغاز می‌شود، تفاوت «نظریه» در زبان علم و زبان روزمره را روشن می‌کند و این ایده را کنار می‌گذارد که انسان اشرف مخلوقات است: هر گونه‌ی زنده‌ای فقط راه خودش را برای بقا یافته است. سپس سفری چهار میلیارد ساله آغاز می‌شود: پیدایش حیات در دریچه‌های گرمابی قلیایی، لوکا (آخرین جد مشترک همه‌ی موجودات زنده)، اختراع فتوسنتز و فاجعه‌ی اکسیژن، پیدایش سلول یوکاریوت از همزیستی دو باکتری، و سرانجام نخستین جانورانی که چیزی تازه داشتند: نورون.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>اپیزود ۱ | آنچه را که نمی‌توانم خلق کنم، نمیفهمماپیزود ۱ | آنچه را که نمی‌توانم خلق کنم، نمی‌فهممMon, 05 Aug 2024 05:56:48 GMT36:3266b069a13e8ef2a43142ec75false
https://shows.acast.com/zehne-ziba/episodes/66b069a13e8ef2a43142ec75
66b069a13e8ef2a43142ec7566a8eadf66e879d7b6dbf5dbچرا برای فهم ذهن باید به گذشته‌ی مغز سفر کنیمfull11ذهن زیبا با این ایده شروع می‌شود که هوش، آگاهی و احساسات همه از مغز برمی‌خیزند و برای شناخت ذهن باید سراغ مغز رفت، نه امور ماورایی. آسیه علیخواه، زیست‌شناس مولکولی، از مسیر شخصی‌اش می‌گوید: از دفتری پر از متن‌های پراکنده درباره‌ی حافظه و آگاهی تا رسیدن به این نتیجه که فقط فرگشت می‌تواند این تکه‌ها را به هم وصل کند. فصل اول بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» مکس بنت است که فرگشت مغز را در پنج پیشرفت بزرگ روایت می‌کند و هر مرحله را با هوش مصنوعی مقایسه می‌کند. پرسش محوری اپیزود این است: چرا هوش مصنوعی قهرمان شطرنج را شکست می‌دهد اما نمی‌تواند مثل یک بچه‌ی شش‌ساله ظرف‌ها را در ماشین ظرف‌شویی بچیند؟
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
]]>ذهن زیبا با این ایده شروع می‌شود که هوش، آگاهی و احساسات همه از مغز برمی‌خیزند و برای شناخت ذهن باید سراغ مغز رفت، نه امور ماورایی. آسیه علیخواه، زیست‌شناس مولکولی، از مسیر شخصی‌اش می‌گوید: از دفتری پر از متن‌های پراکنده درباره‌ی حافظه و آگاهی تا رسیدن به این نتیجه که فقط فرگشت می‌تواند این تکه‌ها را به هم وصل کند. فصل اول بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» مکس بنت است که فرگشت مغز را در پنج پیشرفت بزرگ روایت می‌کند و هر مرحله را با هوش مصنوعی مقایسه می‌کند. پرسش محوری اپیزود این است: چرا هوش مصنوعی قهرمان شطرنج را شکست می‌دهد اما نمی‌تواند مثل یک بچه‌ی شش‌ساله ظرف‌ها را در ماشین ظرف‌شویی بچیند؟
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)